Periferik Nöropati Nedir?

Genel Bakış

Periferik nöropati, beyin ve omurilikten (merkezi sinir sistemi) kol, bacak, el ve ayak gibi vücudun uzak bölgelerine giden sinirlerin hasar görmesidir. Bu hasar nedeniyle sinirler düzgün çalışamaz; uyuşma, karıncalanma, ağrı veya güçsüzlük oluşabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle diyabet hastalarının yaklaşık yarısında bir tür sinir hasarı gelişebilir. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü kişilerde daha sıktır. Şeker hastalığı, böbrek hastalığı, otoimmün hastalıkları olanlar ve bazı ilaçları kullananlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uyuşma ve karıncalanma, sıklıkla el ve ayaklarda
• Keskin, yanıcı veya zonklayıcı ağrı
• Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet
• Kas güçsüzlüğü ve zayıf denge
• Yürüme güçlüğü, koordinasyon kaybı
• Sıcak veya soğuğu hissetmede zorluk

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığı (diyabet) ve kontrolsüz kan şekeri
• B12 vitamini gibi vitamin eksiklikleri
• Böbrek hastalıkları ve tiroid bozuklukları
• Otoimmün hastalıklar (romatoid artrit, lupus gibi)
• Enfeksiyonlar (zona, lyme hastalığı, HIV gibi)
• Alkol bağımlılığı ve toksik maddeler
• Bazı ilaçların yan etkileri (uzun süreli kullanımda)
• Kalıtsal (genetik) faktörler

Risk faktörleri

• Şeker hastalığı olmak
• İleri yaş
• Alkol kullanımı
• Böbrek hastalığı
• Ailede periferik nöropati öyküsü
• Bazı kanser ilaçları veya ciddi enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Tanı

Doktorunuz önce sağlık öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Refleksler, kas gücü, his ve denge değerlendirilir. Nedeni bulmak için kan testleri ve sinir iletim çalışmaları istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri (kan şekeri, B12 vitamini, tiroid, böbrek fonksiyonları)
• Sinir iletim hızı (EMG) testi
• Sinir biyopsisi (çok nadir durumlarda)
• Gerekirse manyetik rezonans (MR) görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymak zaman alabilir çünkü birçok farklı neden olabilir. Doktorunuz, belirtilerinize ve test sonuçlarına göre altta yatan hastalığı belirlemeye çalışır. Gerekirse nöroloji uzmanına yönlendirilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, sinir hasarına neden olan durumu kontrol altına almak, ağrıyı hafifletmek ve günlük yaşamı korumaktır. Tedavi kişiye özeldir ve altta yatan nedene göre planlanır.

Evde kişisel bakım

• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yaralanmalara karşı dikkatli olun
• Rahat ve uygun ayakkabılar giyin
• Banyo suyu sıcaklığını ölçün, his kaybı nedeniyle yanabilirsiniz
• Fizik tedavi ve denge egzersizleri yapın
• Sigara ve alkolden kaçının
• Düzenli uyuyun, ağrı ile baş etmeyi kolaylaştırır

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı hafifletmek için ağrı kesici ilaçlar, nöropatik ağrıda etkili ilaçlar veya gerekirse topikal kremler önerebilir. Bu ilaçlar yalnızca doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Ayrıca fizik tedavi, mesleki terapi ve sinir blokajı gibi yöntemler de uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Periferik nöropatide genellikle cerrahi tedavi gerekmez. Ancak sinir sıkışmasına bağlı bazı durumlarda (örneğin karpal tünel sendromu) cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük aktivitelerinizde dengeye dikkat edin. Evde düşme riskini azaltmak için koridorlara gece lambası koymak, takılmayan halıları kaldırmak yardımcı olur. Ellerdeki his kaybına karşı tutacaklar kullanabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kan şekerinizi düzenli ölçün ve kontrol altında tutun
• Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz yapın
• Alkolden kaçının veya çok azaltın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi dengeli beslenme sinir sağlığını destekleyebilir. B12 vitamini, folat, B6 vitamini ve antioksidanlardan zengin gıdalar tüketin. Düzenli yürüyüş, denge egzersizleri ve esneme hareketleri kas gücünü korur. Egzersiz öncesi his kaybı nedeniyle ayaklarınızı kontrol edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve his kaybı, kişinin duygusal sağlığını olumsuz etkileyebilir. Üzüntü, kaygı ve uyku sorunları yaşayabilirsiniz. Bu duyguları paylaşmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir.

Önleme

Tamamen önlenemeyebilir, ancak birçok vakada altta yatan neden kontrol edilerek hasarın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve bazı durumlarda önlenebilir. Kan şekeri kontrolü, düzenli sağlık kontrolleri, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz önemlidir.

Aşılar

Periferik nöropatinin kendisini önleyen bir aşı yoktur. Ancak sinir hasarına yol açabilecek enfeksiyonlara (örneğin zona) karşı aşıları, doktorunuzun önerisiyle yaptırmanız koruyucu olabilir.

Tarama programları

Şeker hastalığı olan kişilerde yılda en az bir kez ayak muayenesi ve sinir fonksiyonlarının değerlendirilmesi önerilir. Ayrıca B12 vitamin eksikliği gibi durumlar için kan testleri yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ayaklarda his kaybı nedeniyle fark edilmeyen yaralar ve enfeksiyonlar (diyabetik ayak ülseri)
• Denge bozukluğu sonucu düşme ve kırıklar
• Kas zayıflığı ve sakatlık
• Vücudun kan basıncını ve organ fonksiyonlarını kontrol eden sinirlerin etkilenmesi (otonomik belirtiler)

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı ve uygun tedaviyle belirtilerin kontrol altına alınması ve daha fazla sinir hasarının önlenmesi mümkündür. Altta yatan neden tedavi edilirse sinirler zamanla kendini toparlayabilir. Yaşam kalitesini artırmak için atılacak küçük adımlar büyük fark yaratabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.