Aspergilloz Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Aspergilloz; toprak, bitki ve tozda yaygın bulunan Aspergillus adlı bir küf mantarının neden olduğu bir grup hastalıktır. Her gün bu mantarın sporlarını soluruz; bağışıklık sistemi sağlıklı kişilerde genellikle soruna yol açmaz. Ancak bazı kişilerde alerjik reaksiyon, akciğerlerde kronik hasar veya ağır bir enfeksiyon gelişebilir. Aslında tek bir hastalık değil; alerjik, kronik ve invaziv (vücuda yayılan) olmak üzere farklı türleri vardır.

Aspergillus mantarına maruz kalmak çok yaygındır; ama aspergilloz hastalığının görülme sıklığı düşüktür. Alerjik tip (ABPA) astım ve kistik fibrozis hastalarında daha sık görülür. Kronik ve invaziv tipler ise akciğer hastalığı olanlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde görülür.

Aspergilloz daha çok bağışıklık sistemi zayıflamış kişileri etkiler: organ veya kemik iliği nakli yapılanlar, yoğun kemoterapi alanlar, HIV enfeksiyonu olanlar. Ayrıca astım, kistik fibrozis, KOAH, verem veya akciğerde boşluk oluşturan hastalıkları olanlar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Öksürük, bazen kanlı balgam
• Hırıltılı solunum (wheezing)
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş
• İstemsiz kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Aspergillus mantarının sporlarını solumak
• Toprak, yaprak, toz, nemli duvarlar ve inşaat alanlarında bulunan küf mantarına maruz kalma
• Aspergillus; insandan insana bulaşmaz, enfeksiyon kişiden kişiye geçmez.

Risk faktörleri

• Bağışıklık sistemi zayıflığı (organ/kemik iliği nakli, kemoterapi, ileri HIV enfeksiyonu)
• Nötropeni (nötrofil adlı beyaz kan hücrelerinin çok azalması)
• Astım, kistik fibrozis, KOAH gibi kronik akciğer hastalıkları
• Verem veya sarkoidoz nedeniyle akciğerlerde oluşan boşluklar (kavite)
• Uzun süreli kortikosteroid veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanımı
• Son geçirilmiş ameliyat, özellikle akciğer veya kalp nakli sonrası

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kan tükürme, nefes darlığı, yüksek ateş, şiddetli göğüs ağrısı gibi acil durumlarda zaman kaybetmeden acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen öksürük, hırıltı, iştahsızlık, kilo kaybı, gece terlemesi veya sürekli yorgunluk yaşıyorsanız aile hekiminizden ya da göğüs hastalıkları uzmanından randevu alın.

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı bir sağlık öykünüzü alır, sizi dinler ve muayene eder. Ardından akciğer görüntüleme, balgam ve kan testleri isteyebilir. Bir alerji uzmanı veya göğüs hastalıkları doktoru, belirtilerinize ve test sonuçlarına göre aspergilloz tanısı koyar.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni ve bilgisayarlı tomografi (BT): akciğerlerdeki oluşumları ve hasarı gösterebilir
• Balgam kültürü: balgam örneğinde Aspergillus üremesi araştırılır
• Kan testleri: Aspergillus antikorları veya vücuttaki mantar yükü araştırılır
• Alerji deri testi: özellikle alerjik aspergillozda bağışıklık yanıtı değerlendirilir
• Bronkoskopi ve biyopsi: akciğer içine ince bir kamera ile bakılması ve örnek alınması gerekebilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir çünkü bazı testler tekrar gerektirir. Bronkoskopi sırasında hafif bir sedasyon (uyuşukluk) verilebilir, sonrasında birkaç saat gözlemde kalırsınız. Kesin tanı konulduktan sonra tedavi planı sizinle ayrıntılı şekilde paylaşılır.

Tedavi

Tedavi aspergillozun türüne ve kişinin bağışıklık durumuna göre belirlenir. Amaç, alerjik yanıtı kontrol altına almak, varsa akciğer hasarını yönetmek ve mantarın yayılmasını engellemektir. Tedavi çoğunlukla uzun süreli ve düzenli takip gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Reçeteli ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği süreye ve doza uygun kullanın, doktorunuza sormadan bırakmayın.
• Mantar küfünün yoğun olabileceği yerlerden kaçının: bodrum, çok nemli banyolar, çürümüş yapraklar, inşaat alanları.
• Bahçe işi yaparken veya tozlu ortamlarda çalışırken maske ve eldiven kullanın.
• Evinizin havalandırmasını sağlayın, nem birikmesini önleyin.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; alerjik formda iltihabı azaltan kortikosteroid (steroid) ilaçları, kronik veya invaziv formda ise mantar enfeksiyonuna karşı etkili antifungal ilaçları önerebilir. Bazı durumlarda bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar da kullanılabilir. İlaç seçimi ve dozu kişiye özeldir; bu nedenle doktorunuzun planına uymanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda, özellikle akciğerdeki mantar yumağı (aspergilloma) nedeniyle kanama tekrarlıyorsa veya mantar akciğer dokusuna derinlemesine yerleşmişse cerrahi yöntemle etkilenmiş bölüm çıkarılabilir. Ameliyat kararı görüntüleme ve bronkoskopi bulgularına göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Aspergilloz çoğu zaman kronik bir durumdur. İlaçlarınızı düzenli almak, kontrollere gitmek ve belirtilerinizi takip etmek yaşam kalitenizi korumanın anahtarıdır. Kanlı balgam, artan nefes darlığı gibi belirtilerde doktorunuza haber verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve pasif sigara dumanından kaçının.
• Evinizin etrafında küf birikmesini önleyin; su sızıntılarını onarın, nemli bölgeleri havalandırın.
• Potansiyel mantar kaynakları olan toprak, gübre, kompost ve samanla çalışırken maske kullanın.
• Ellerinizi sık yıkayın ve hijyene dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenmek bağışıklık sisteminizi destekler. Günlük protein, sebze ve meyve içeren bir diyet ve gücünüz yettiği ölçüde düzenli hafif egzersiz genel sağlığınıza katkı sağlar. Ancak egzersiz programınıza başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, stres veya üzüntü yaratabilir. Bu çok normaldir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşın; gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Eğer kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa, derhal 112'yi arayın veya size en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Aspergillozu tamamen önlemek çoğu zaman mümkün olmasa da maruziyeti azaltmak riski düşürebilir. Özellikle bağışıklığı zayıf kişiler için küflü ve tozlu ortamlardan uzak durmak, inşaat alanlarından kaçınmak ve maske takmak korunmaya yardımcı olur. Bazı yüksek riskli hastalarda, doktorlar hastanede kalış süresince antifungal ilaçları koruyucu amaçla kullanabilir.

Aşılar

Aspergilloz için henüz bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Organ ve kemik iliği nakli gibi yüksek riskli işlemler sonrasında, doktorlar belirti olmasa bile düzenli görüntüleme veya kan testleriyle erken dönemde aspergillozu tarayabilir. Bu, tedaviye erken başlanmasını sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Alerjik aspergilloz tedavi edilmezse akciğer dokusunda kalıcı hasar ve bronşlarda genişleme (bronşektazi) gelişebilir.
• Kronik (yavaş ilerleyen) aspergilloz, akciğer duvarında ilerleyici hasara ve solunum yetmezliğine yol açabilir.
• İnvaziv aspergillozda mantar kan dolaşımına veya vücudun başka bölgelerine yayılarak kalp, beyin, böbrek gibi organlarda ağır enfeksiyona neden olabilir ve hayati risk taşır.

Uzun vadeli görünüm

Aspergilloz ciddi bir durum olabilir; ancak erken tanı, uygun tedavi ve düzenli takip ile birçok hasta yaşamına aktif olarak devam edebilir. Alerjik ve kronik formlar kontrol edilebilir; invaziv aspergilloz ise bağışıklık sistemi güçlendiğinde tedaviye iyi yanıt verebilir. Sağlık ekibinizin önerilerine uymanız ve varsa altta yatan hastalıklarınızı da yönetmeniz sonucu belirleyen en önemli faktördür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Aspergillus & Aspergillosis Website ↗
• Centers for Disease Control and Prevention - Aspergillosis ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye
• Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.