Relapsing-Remitan Multipl Skleroz (RRMS)

Genel Bakış

Multipl skleroz (MS), bağışıklık sisteminin sinir hücrelerinin etrafındaki koruyucu tabakaya (miyelin) yanlışlıkla saldırdığı bir hastalıktır. Relapsing-remitan MS, MS'in en yaygın türüdür. Bu türde belirtiler ataklar hâlinde ortaya çıkar, ardından kısmen veya tamamen düzelme dönemleri (remisyon) yaşanır.

MS dünya genelinde yaklaşık 2,8 milyon kişiyi etkiler. RRMS en yaygın tip olduğu için MS hastalarının çoğunda bu form görülür. Türkiye'de de MS görülme sıklığı dünya ortalamasına yakındır.

RRMS genellikle genç erişkinlerde, çoğunlukla 20-40 yaşları arasında başlar. Kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık 2-3 kat daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk
• Görme sorunları (bulanık görme, çift görme)
• Uyuşma veya karıncalanma
• Kas güçsüzlüğü
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Yürüme güçlüğü
• Baş dönmesi
• Hafıza ve konsantrasyon güçlüğü
• Bağırsak ve mesane sorunları

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda MS nadir görülür.
• Belirtiler yetişkinlerdekine benzer, ancak ataklar daha sık olabilir.
• Okul başarısında düşüş, davranış değişiklikleri ve yorgunluk gözlenebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ilk belirtiler genellikle yürüme ve denge sorunları, kas sertliği ve bilişsel değişikliklerdir.
• Belirtiler başka yaşlılık hastalıklarıyle karışabilir, bu yüzden kapsamlı değerlendirme önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin sinir hücrelerinin miyelin tabakasına saldırdığı bir otoimmün yanıt söz konusudur.
• Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülür.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Ailede MS öyküsü olması
• D vitamini eksikliği
• Sigara içmek
• Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonu geçirmiş olmak
• Ekvatora uzak bölgelerde yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni bir belirti ortaya çıkarsa veya mevcut belirtiler kötüleşirse, özellikle 24 saatten uzun sürerse
• Belirtiler günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli kontrol ve takip için nöroloji uzmanına başvurmak
• Tedavi yan etkileri veya ilaç değişiklikleri için doktorunuza danışmak

Tanı

MS tanısı koymak için tek bir test yoktur. Nörolog, hastalık hikâyenizi dinleyip detaylı bir nörolojik muayene yapar ve çeşitli testleri bir arada değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beyin ve omurilikteki MS plaklarını gösterir.
• Lomber ponksiyon (bel suyu alınması): Beyin omurilik sıvısında bazı proteinlerin varlığına bakılır.
• Uyandırılmış potansiyel testleri: Sinirlerin elektrik iletimindeki gecikmeleri ölçer.
• Kan testleri: Belirtilere yol açabilecek diğer hastalıkları dışlamak için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir ve bazı testlerin tekrarlanması gerekebilir. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşacak, tanıyı netleştirdikten sonra tedavi seçenekleri hakkında bilgi verecektir.

Tedavi

RRMS için kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, hastalığın seyrini değiştiren tedaviler atakların sıklığını azaltabilir ve ilerlemeyi yavaşlatabilir. Atak tedavisi ise belirtileri hafifletmeye yöneliktir.

Evde kişisel bakım

• Stresten uzak durmakerk ve stresi yönetmek
• Düzenli uyku ve dinlenme
• Aşırı sıcaktan kaçınmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Fiziksel aktiviteyi düzenli yapmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın türü ve şiddetine göre bağışıklık sistemini düzenleyen enjeksiyon, ağızdan veya infüzyon yoluyla uygulanan ilaçları önerebilir. Ataklar sırasında kısa süreli yüksek doz kortikosteroid tedavisi uygulanabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka nöroloji uzmanı karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

RRMS için cerrahi bir tedavi seçeneği yoktur. Tedavi ilaçlar ve rehabilitasyon üzerine kuruludur.

Bu durumla yaşamak

RRMS ile yaşam iyi ve kötü günler içerebilir. Planlı hareket etmek, enerjinizi korumak ve belirtilerinizi takip etmek önemlidir. İş ve sosyal yaşamınızı belirtilerinize göre düzenleyebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın
• Dengeli beslenin
• Yeterince su için
• Stresten uzak durun
• Doktorunuzla düzenli iletişimde olun

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme; bol sebze-meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar önerilir. Haftanın çoğu günü hafif-orta yoğunlukta egzersiz (yürüyüş, yüzme, yoga) yorgunluğu azaltabilir. Aşırı sıcakta egzersizden kaçınmak gerekir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

RRMS gibi kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Duygularınızı paylaşmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak önemlidir.

Önleme

RRMS şu anda önlenemez; ancak sağlıklı yaşam tarzı belirtileri ve atakları azaltmaya yardımcı olabilir. D vitamini düzeyini normal aralıkta tutmak, sigara içmemek ve düzenli egzersiz yapmak olumlu etki sağlayabilir.

Aşılar

Aşı yaptırmadan önce mutlaka doktorunuza danışın. Bazı MS ilaçları canlı aşılarla etkileşebilir. Bu nedenle aşılarınızı MS tedavinizi bilen hekiminizle planlayın.

Tarama programları

MS için toplum taraması önerilmemektedir. Ancak belirti yaşayan kişilerin erken dönemde bir nöroloji uzmanına başvurması önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ataklar daha sık ve şiddetli olabilir
• Kalıcı sakatlık riski artabilir
• Yürüme ve denge sorunları ilerleyebilir
• Bilişsel işlevlerde bozulma görülebilir

Uzun vadeli görünüm

RRMS'nin seyri kişiden kişiye çok farklıdır. Çoğu insan, tedaviyle uzun yıllar aktif ve dolu bir hayat sürebilir. Gelişen tedaviler sayesinde hastalık daha iyi kontrol altına alınmaktadır. Umutlu olmak için birçok nedeniniz var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.