Kabakulak

Genel Bakış

Kabakulak, tükürük bezlerinin (özellikle kulak önündeki parotis bezleri) şişmesine yol açan viral bir enfeksiyondur. Virüs, hasta bir kişinin öksürmesi veya hapşırması ile havaya saçılan damlacıkların solunmasıyla yayılır.

Aşı takviminin yaygınlaşmasıyla birlikte kabakulak artık eskisinden çok daha az görülür. Ancak aşısız veya aşı takvimi eksik kişilerde hâlâ salgınlar olabilir.

En sık 5-9 yaş arası çocukları etkiler. Aşı yaptırmamış gençler ve yetişkinler de hastalığa yakalanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kulak önünde ve çenede şişlik (tek veya iki taraflı)
• Ateş
• Baş ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Kas ağrıları
• İştahsızlık
• Çiğneme veya yutma sırasında ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Hafif ateş
• Yanak ve çene bölgesinde şişlik
• Yemek yerken ağlama veya huzursuzluk
• Genel halsizlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek ateş
• Şiddetli baş ağrısı
• Testislerde şişlik ve ağrı (erkeklerde)
• Yumurtalık bölgesinde ağrı (kadınlarda)
• Eklem ağrıları

Nedenler

Ana nedenler

• Kabakulak virüsü (paramiksovirüs ailesinden) solunum damlacıkları ile bulaşır.
• Hasta kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında virüs havaya yayılır.
• Virüs bulaşmış yüzeylere dokunup ağız, burun veya göze temas etmekle de yayılabilir.

Risk faktörleri

• Kabakulak aşısı yaptırmamış olmak
• Aşı takviminin eksik olması
• Kalabalık ortamlarda bulunmak (okul, yurt, kışla)
• Kabakulak vakalarının görüldüğü bir bölgede yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın.
• Şiddetli testis ağrısı veya yüksek ateşle birlikte özellikle çocukta halsizlik artışı varsa aynı gün doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüzünüzde/çenenizde açıklanamayan bir şişlik fark ettiyseniz aile hekiminize başvurun.
• Aşı durumunuzu öğrenmek veya eksik aşılarınızı tamamlamak için aile hekiminize danışın.

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyip fizik muayene yapar. Yanak/çene bölgesindeki karakteristik şişlik tanıya yardımcı olur. Gerekirse laboratuvar testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (kabakulak antikorları veya virüs genetiği için)
• Tükürük örneği (PCR testi)
• İdrar örneği (nadiren)
• Beyin omurilik sıvısı incelemesi (komplikasyon şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz boynunuzu, çenenizi ve ağzınızın içini kontrol eder. Ayrıca aşı geçmişinizi sorar. Testler için örnek alınabilir; sonuçlar birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Kabakulak virüsüne doğrudan etkili bir antiviral ilaç bulunmamaktadır. Tedavi, belirtileri azaltmaya ve bağışıklık sisteminin virüsle savaşmasını desteklemeye yöneliktir. Çoğu hasta evde kendiliğinden iyileşir.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin.
• Günde en az 8-10 bardak su için, çorba gibi sıvı gıdalar tüketin.
• Ağrı ve ateş için doktorunuzun önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
• Asitli, ekşi ve baharatlı yiyeceklerden kaçının çünkü tükürüğü artırarak ağrıyı artırabilir.
• Şişlik bölgesine ılık veya soğuk kompres uygulayın.
• Başkalarına bulaştırmamak için şişlik geçene kadar evde kalın.
• Ellerinizi sık sık yıkayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ateş ve ağrı için uygun ağrı kesici/ateş düşürücüleri önerebilir. Bulantı ve kusma varsa sıvı dengesini sağlamak için damar yoluyla sıvı verilebilir. Ciddi komplikasyonlarda (beyin iltihabı, testis iltihabı gibi) hastanede klinik gözlem ve destek tedavisi yapılır. Antibiyotikler virüslere etki etmediği için kabakulakta kullanılmaz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kabakulakta cerrahi bir tedavi gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Hastalık boyunca en önemli şey dinlenmektir. Ateşiniz düşene ve yanak şişliğiniz inene kadar okula veya işe gitmeyin. Bu süre genellikle 1-2 hafta kadardır. Kendinizi iyi hissedene kadar ağır aktivitelerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli istirahat ve uyku
• Ellerin sık sık sabunla yıkanması
• Öksürürken veya hapşırırken ağzın dirsek içiyle kapatılması
• Kişisel eşyaların (havlu, bardak) paylaşılmaması
• Ev içinde teması azaltmak

Diyet ve egzersiz

Yutma ağrılı olabileceği için yumuşak, sıvıya yakın gıdalar tercih edin: çorba, yoğurt, muz, patates püresi. Asitli içeceklerden ve baharatlı besinlerden uzak durun. Ateş ve şişlik geçtikten sonra hafif yürüyüşler yapabilirsiniz, ancak aşırı yorucu egzersizden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık süresince halsizlik, iş/okul kaybı ve sosyal izolasyon moralinizi bozabilir. Kendinizi kötü hissediyorsanız bunun geçici olduğunu unutmayın. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak, duygularınızı paylaşmak rahatlatıcı olur.

Önleme

Evet, kabakulak aşısı ile hastalığa karşı yüksek oranda korunma sağlanabilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın çocukluk çağı aşı takviminde kabakulak aşısı yer almaktadır.

Aşılar

Kabakulak aşısı genellikle kızamık ve kızamıkçık aşılarıyla birlikte uygulanır (KKK aşısı). İlk doz 12. ayın sonunda, ikinci doz ilkokul birinci sınıfta yapılır. Erişkinlerde aşı durumu bilinmiyorsa veya eksikse, doktor önerisiyle aşı yapılabilir.

Tarama programları

Kabakulak için düzenli bir tarama testi yapılmaz. Ancak aşı kayıtlarınızı kontrol ederek eksik aşınız olup olmadığını öğrenebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Testis iltihabı (orşit) – erkeklerde tek veya çift taraflı şişlik ve ağrı
• Yumurtalık iltihabı (ooforit) – kadınlarda pelvik ağrı
• Menenjit (beyin zarı iltihabı)
• Ensefalit (beyin dokusu iltihabı)
• Pankreatit (pankreas iltihabı)
• Kalıcı işitme kaybı (nadir)
• Hamileliğin ilk üç ayında düşük riski

Uzun vadeli görünüm

Kabakulak genellikle rahatsız edici ama çoğu zaman kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Çoğu kişi tamamen iyileşir. Aşılı kişilerde hastalık çok daha hafif geçer. Ciddi komplikasyonlar nadirdir ve uygun tıbbi bakımla başarıyla tedavi edilebilir. Kalıcı hasar görülme olasılığı düşüktür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.