Sıtma (Malarya)

Genel Bakış

Sıtma, Plasmodium adı verilen mikroskobik parazitlerin neden olduğu bir hastalıktır. Bu parazit, enfekte bir sivrisiğin (Anofel türü) ısırmasıyla insana geçer. Sıtma önlenebilir ve erken fark edildiğinde tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Türkiye'de sıtma artık yerli olarak görülmemektedir. Ancak sıtmanın yaygın olduğu ülkelerde (özellikle Afrika'nın Sahra Altı bölgesi, Güney Asya ve Güney Amerika'nın bazı bölgeleri) her yıl milyonlarca vaka ortaya çıkar.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak bağışıklık sistemi tam gelişmemiş küçük çocuklar, hamileler ve bağışıklığı zayıf kişiler daha ağır etkilenebilir. Sıtmanın görüldüğü bölgelere seyahat eden kişiler de hastalık riski altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş ve titreme
• Terleme ve üşüme
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulantı, kusma ve ishal
• Karın ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Ateş
• Huzursuzluk ve ağlama
• Beslenme güçlüğü
• Kusma ve ishal
• Havale (nöbet)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek ateş
• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Aşırı halsizlik
• Kas ve eklem ağrıları
• Solunum sıkıntısı

Nedenler

Ana nedenler

• Sıtma parazitleri, enfekte dişi Anofel sivrisineğinin kan emerken paraziti insana bulaştırmasıyla oluşur.
• Nadiren, enfekte kan nakli veya paylaşılan iğneler yoluyla da bulaşabilir.
• Hamile bir anneden bebeğine doğum sırasında geçebilir.

Risk faktörleri

• Sıtmanın yaygın olduğu ülkelerde yaşamak veya seyahat etmek
• Sivrisinek ısırıklarına karşı korunma önlemleri almamak
• Küçük çocuk olmak
• Hamilelik
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalık veya ilaçlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sıtmanın görüldüğü bir bölgeden döndükten sonra ateş veya grip benzeri belirtileriniz varsa hemen doktora başvurun.
• Belirtileriniz şiddetliyse veya hızla kötüleşiyorsa hiç beklemeden acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Seyahatten önce sıtma riski ve korunma yolları hakkında doktorunuzla konuşun.
• Riskli bölgeye gidecekseniz, gerekli koruyucu önlemleri ve gerekirse seyahat ilacı önerisi alın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve son seyahat öykünüzü sorar. Fizik muayene yapar ve sıtma şüphesinde kan testleri ister.

Yapılabilecek testler

• Kalın ve ince damla kan yayması (mikroskopla parazitin aranması)
• Hızlı tanı testi (kandan antijen arayan test)
• Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi

Randevunuzda neler beklenir

Kan örneği alınır ve sonuç genellikle birkaç saat içinde çıkar. Sıtma doğrulanırsa, tedavi hemen başlatılır. Gerekirse hastanede gözetim altında kalmanız önerilir.

Tedavi

Sıtma tedavisinin amacı paraziti vücuttan temizlemek ve ciddi belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi planı, parazitin türüne, hastalığın şiddetine ve kişinin yaşı ile sağlık durumuna göre doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin ve dinlenin.
• Doktorunuzun önerdiği tedaviyi tam olarak uygulayın.
• Ateş ve halsizlikle başa çıkmak için doktorunuza danışarak genel önlemler alın.

Tıbbi tedaviler

Sıtma, antimalaryal ilaçlarla tedavi edilir. İlaç seçimi ve dozu, hastalığın türüne ve kişiye göre değişir. Şiddetli sıtma hastalığında hastanede, damar yoluyla sıvı ve ilaç tedavisi uygulanması gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Sıtma tedavisi sonrası tam iyileşme birkaç hafta sürebilir. Bu süreçte dinlenmeye ve kendinizi iyi beslemeye özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tedavinizi doktorunuzun belirttiği süre ve dozlarda tamamlayın.
• Halsizlik devam ederse günlük aktivitelerinizi yavaşça artırın.
• Sivrisinek ısırıklarından korunmak için hastalık sırasında özellikle gece saatlerinde uzun kollu kıyafetler giyin.

Diyet ve egzersiz

Sıvı alımınıza dikkat edin; su, çorba ve meyve suları gibi sıvılar için. İyileşme döneminde hafif, dengeli ve besleyici öğünler tercih edin. Ağır egzersizden kaçının; kendinizi iyi hissettikçe yürüyüş gibi hafif aktivitelerle başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren halsizlik ve yorgunluk moralinizi bozabilir. Kendinize zaman tanıyın ve duygularınızı aileniz veya arkadaşlarınızla paylaşın.

Önleme

Sıtma büyük ölçüde önlenebilir. Sıtmanın görüldüğü bölgelere seyahat edenler, seyahat öncesi sağlık kuruluşuna başvurmalı ve sivrisinek korunmasına yönelik önlemleri almalıdır.

Aşılar

Bazı ülkelerde sıtmaya karşı onaylanmış aşılar kullanılmaktadır. Ancak sıtma riski olan bölgelere seyahat edenler için en önemli korunma yolu, sivrisinek ısırıklarından kaçınmak ve gerekli durumlarda doktorun önerdiği koruyucu ilaçları kullanmaktır.

Tarama programları

Sıtma riski taşıyan bölgelerden dönen ve herhangi bir belirti olmasa bile, doktor tarafından gerekli görülürse kan testi yapılabilir. Seyahat sonrası rutin kontrol önerilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin sıtması (bilinç kaybı ve nöbetlerle seyreden ağır durum)
• Ağır kansızlık (anemi)
• Böbrek yetmezliği
• Solunum sıkıntısı
• Hayati organlarda hasar

Uzun vadeli görünüm

Sıtma erken tanı ve doğru tedavi ile tamamen iyileşebilen bir hastalıktır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, ciddi komplikasyon riski o kadar düşüktür. Sağlık çalışanları sıtmayı yakından takip eder ve tedavide başarı oranı yüksektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.