Addison Hastalığı: Adrenal Bezlerin Yetersizliği

Genel Bakış

Addison hastalığı, böbreklerin üzerinde bulunan adrenal bezlerin yeterince çalışmaması durumudur. Bu bezler, vücudun stresle başa çıkmasına, tuz ve su dengesini sağlamasına ve kan basıncını normal tutmasına yardımcı olan bazı önemli hormonlar üretir. Addison hastalığında bu hormonların eksikliği, vücudun birçok sistemini etkiler.

Addison hastalığı nadir görülür. Yapılan çalışmalara göre her 100.000 kişiden yaklaşık 4-6 kişide görülür.

Her yaşta ve her iki cinsiyette görülebilir. Çoğunlukla 30-50 yaş aralığında teşhis edilir. Otoimmün hastalıklara sahip kişilerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İleri derecede yorgunluk ve halsizlik
• Kilo kaybı ve iştahsızlık
• Kan basıncında düşüklük (özellikle ayağa kalkınca baş dönmesi)
• Ciltte koyulaşma, özellikle dirsek, diz ve avuç içlerinde görülebilir
• Tuz ve tuzlu yiyecekler için güçlü istek
• Mide bulantısı, kusma veya ishal
• Kas ve eklem ağrıları
• Düşük kan şekeri (halsizlik, terleme, açlık hissi)

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama ve kilo almada zorluk
• Sık kusma ve ishal atakları
• Çocuklarda halsizlik ve uykuya eğilim
• Ciltte koyulaşma veya tuzlu yiyeceklere aşırı düşkünlük

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı ve halsizlik
• Düşme veya denge kaybı
• Normalden daha düşük kan basıncı
• Depresyon benzeri belirtiler veya isteksizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Otoimmün reaksiyon: Vücudun bağışıklık sisteminin kendi adrenal bezlerine saldırması en sık görülen nedendir.
• Enfeksiyonlar: Özellikle tüberküloz, adrenal bezlere zarar verebilir.
• Böbrek üstü bezinde kanama veya pıhtılaşma bozuklukları
• Kanserin adrenal bezlere yayılması
• Bazı ilaçların uzun süre kullanılması veya ani kesilmesi (özellikle kortizon içeren ilaçlar)

Risk faktörleri

• Başka bir otoimmün hastalığa sahip olmak (örneğin tiroid hastalığı, tip 1 diyabet)
• Ailede otoimmün hastalık öyküsü
• Uzun süre kortikosteroid ilaç kullanmak
• Tüberküloz gibi ciddi enfeksiyon geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan şiddetli halsizlik, kusma, ishal veya bayılma gibi adrenal kriz belirtileri varsa
• Kan basıncı çok düşükse ve ayakta duramıyorsanız
• Bilinç değişikliği veya konuşma güçlüğü varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren yorgunluk, kilo kaybı, mide bulantısı, tuz isteği veya ciltte koyulaşma gibi belirtileriniz varsa
• Ailenizde otoimmün hastalık varsa ve bu belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız
• Bir başka kronik hastalık nedeniyle düzenli ilaç kullanıyorsanız ve bu ilaçlar değiştiğinde belirtiler ortaya çıkıyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan testleri isteyebilir. Addison hastalığı, genellikle kan testleri ve bazı uyarıcı testlerle kesinleşir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Sabah aç karnına kortizol düzeyi ölçülür. Düşükse hastalık düşünebilir.
• Kan testi: Adrenokortikotropik hormon (ACTH) düzeyi, böbrek üstü bezlerinin uyarılmasını gösterir.
• ACTH uyarı testi: Bu testte yapay bir hormon verilerek adrenal bezlerin yanıtı ölçülür. En güvenilir tanı yöntemidir.
• Elektrolit ve kan şekeri testleri: Düşük sodyum, yüksek potasyum ve düşük kan şekeri görülebilir.
• Görüntüleme: Bilgisayarlı tomografi (BT) ile adrenal bezlerin yapısına bakılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Genellikle dahiliye veya endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanı tarafından yapılır. Testler için hastane veya sağlık merkezine gitmeniz istenebilir. Teşhis kesinleştiğinde, tedavinizi düzenleyen doktorunuz size bir tedavi planı oluşturacaktır.

Tedavi

Addison hastalığı tedavisinin temel amacı, vücudun eksik olan hormonlarını dışarıdan yerine koymaktır. Bu tedaviye hormon replasman tedavisi denir. Tedavi yaşam boyu sürer ve düzenli olarak ilaç almak gerekir. Dozlar, kişinin günlük durumuna göre ayarlanabilir. Örneğin stres, enfeksiyon veya ameliyat gibi durumlarda doz artırımı gerekebilir. Bu ayarlamaları mutlaka doktorunuzla yapmalısınız.

Evde kişisel bakım

• Bir tıbbi kimlik kartı veya bileklik taşıyın; bu sayede acil durumda sağlık görevlileri durumunuzu hemen anlar.
• Ateş, grip, mide bulantısı veya ishal gibi durumlarda doktorunuzun verdiği “hastalık günü planını” uygulayın.
• Düzenli doktor kontrolüne gidin ve kan testlerinizdeki sonuçları takip edin.
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte alın, asla atlamayın veya kendi başınıza kesmeyin.
• Yoğun stres, ameliyat veya kaza sonrası ek doz gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide eksik olan hormonları yerine koyan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, kortizol ve aldosteronun görevlerini yerine getirir. Genellikle ağızdan alınan ilaçlar tercih edilir, ancak bazı durumlarda enjeksiyon gerekebilir. Tedavinin dozu ve şekli kişiye özeldir. Hangi ilacı, hangi dozda ve ne zaman alacağınızı yalnızca doktorunuz belirlemelidir. Acil durumlarda eczanenizde veya sağlık kuruluşlarında size yardımcı olacak bir enjeksiyon seti bulundurmanız önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Addison hastalığında genellikle ameliyat gerekmez. Ameliyat, hastalığın nedenine bağlı olarak, örneğin adrenal bezde tümör varsa veya başka bir cerrahi işlem gerektiren bir durum varsa gündeme gelebilir. Böyle bir durumda doktorunuz, ameliyat öncesi ve sonrası ilaç dozlarının nasıl ayarlanacağını anlatacaktır.

Bu durumla yaşamak

Addison hastalığı ile yaşayan birçok kişi, düzenli ilaç kullanımı ve doktor takibi ile normal, aktif bir yaşam sürer. Günlük yaşamınızı hastalığınıza göre planlamanız önemlidir. Yeterince dinlenmeli, stresten uzak durmaya çalışmalı ve vücudunuzun sinyallerini dinlemelisiniz. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile ilaçlarınızı aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dengeli beslenme alışkanlığı edinin.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş gibi aktiviteleri deneyin.
• Kendinizi dinleyin; aşırı yorgunluk hissettiğinizde mola verin.
• Seyahat ederken yanınıza yeterli ilaç ve doktorunuzun yazdığı bir mektup alın.
• Sağlık durumunuzu bilen aile üyeleri veya arkadaşlarınız olsun.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde yeterli miktarda tuz aldığınızdan emin olun. Özellikle sıcak havalarda veya yoğun egzersiz sonrası tuz kaybını yerine koymak önemlidir. Ancak tuz takviyesi yapmadan önce doktorunuza danışın. Karbonhidrat (şeker ve nişasta içeren besinler) yönünden zengin bir diyet, kan şekeri düşmelerini önlemeye yardımcı olabilir. Egzersiz yapmak genel sağlık için faydalıdır; ancak egzersiz öncesinde ve sonrasında kendinizi dinleyin ve egzersiz sırasında yeterli su ve tuz alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak, zaman zaman kaygı, üzüntü veya yorgunluk hissi verebilir. Hastalığın getirdiği değişiklikleri kabullenmek zaman alabilir. Kendinize karşı nazik olun, yaşadığınız duyguları normal karşılayın ve bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Addison hastalığı, bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırmasından kaynaklandığı için genellikle doğrudan önlenemez. Ancak düzenli takip ve tedavi ile adrenal kriz gibi ciddi komplikasyonlar önlenebilir. Enfeksiyonlardan korunmak ve uzun süre kortizon içeren ilaç kullanıyorsanız doktorunuzun önerdiği azaltma planına uymak önemlidir.

Aşılar

Grip, zatürre (pnömokok) ve diğer önerilen aşılar, enfeksiyonlardan korunmada önemlidir. Aşıların sizin için uygun olup olmadığını ve hangi aşıları yaptırmanız gerektiğini doktorunuza danışın.

Tarama programları

Ailesinde otoimmün hastalık veya Addison hastalığı olan kişiler, düzenli doktor kontrolünde belirtileri takip ettirmelidir. Spesifik bir tarama testi önerilmez, ancak risk altındaki kişilerde kan testleriyle hormon düzeylerine bakılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz: Vücudun hayati fonksiyonlarını sürdürememesi nedeniyle hayatı tehdit eden bir acil durum.
• Düşük tansiyon ve şok
• Bilinç kaybı ve koma
• Elektrolit dengesizlikleri (düşük sodyum, yüksek potasyum) nedeniyle kalp ritim bozuklukları
• Sürekli halsizlik, kilo kaybı ve günlük yaşamda ciddi kısıtlanma

Uzun vadeli görünüm

Addison hastalığı uygun tedavi ile çok iyi yönetilebilir. Tedaviye başlayan kişilerin çoğu, belirtilerinde belirgin iyileşme yaşar ve normal bir yaşam süresi beklenir. Yaşam boyu ilaç kullanımı gerekse de, çalışmak, seyahat etmek ve sosyal aktivitelere katılmak dahil günlük hayatın çoğu alanına devam edilebilir. Önemli olan, hastalığın farkında olmak, önerilen tedaviyi aksatmamak ve düzenli doktor kontrolünü sürdürmektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.