Kronik Böbrek Hastalığı

Genel Bakış

Kronik böbrek hastalığı, böbreklerin haftalar veya aylar içinde giderek hasar görmesi ve kanı yeterince temizleyememesi durumudur. Böbrekler vücudun doğal filtresidir; atıkları ve fazla sıvıyı idrarla dışarı atmaya yarar.

Erişkinlerin yaklaşık 10'da 1'inde görülür ve dünya genelinde sık rastlanan bir sağlık sorunudur.

Her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü bireyler, diyabet, yüksek tansiyon veya kalp hastalığı olanlar ve ailede böbrek hastalığı öyküsü bulunanlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Ayak, bilek veya ellerde şişlik
• İdrar miktarında ve sıklığında değişiklik
• Köpüklü veya kanlı idrar
• Bulantı, iştahsızlık
• Konsantrasyon güçlüğü
• Kaşıntı

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Geceleri idrar yapma (yatak ıslatma)
• Huzursuzluk ve yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Genel halsizlik ve enerji düşüklüğü
• Zihinsel bulanıklık veya unutkanlık
• Denge sorunları ve düşme eğilimi
• İştahsızlık ve istem dışı kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Böbrek iltihabı (glomerülonefrit)
• Polikistik böbrek hastalığı
• Uzun süreli bazı ağrı kesicilerin kullanımı
• Böbrek taşı veya idrar yolu tıkanıklığı

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• 60 yaş üstünde olmak
• Diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya obezite
• Sigara içmek
• Otoimmün hastalıklar (örn. lupus)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrarda kan görülmesi
• Ayak bileklerinde veya göz kapaklarında yeni başlayan şişlik
• Bulantı ve kusma nedeniyle sıvı alamama
• Yüksek ateş, titreme veya idrarda yanma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet, yüksek tansiyon veya kalp hastalığınız varsa ve böbrek kontrolü yaptırmadıysanız
• Birinci derece yakınınızda böbrek hastalığı varsa
• Yeni başlayan ancak sürekli olmayan yorgunluk, şişlik veya idrar değişikliği fark ediyorsanız

Tanı

Doktorunuz, kan ve idrar testleri isteyerek böbreklerin süzme hızını ve idrarla protein kaybını değerlendirir. Ayrıca görüntüleme testleriyle böbreklerin yapısına bakılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan kreatinin testi ve hesaplanan GFR (glomerüler filtrasyon hızı)
• İdrar albümin/kreatinin oranı (idrarda protein testi)
• Böbrek ultrasonografisi
• Gerekirse böbrek biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır. Sonuçlara göre doktorunuz hastalığın evresini belirler ve size özel bir tedavi planı hazırlar. Düzenli kontrol aralıkları önerilir.

Tedavi

Kronik böbrek hastalığının tedavisi, altta yatan nedeni kontrol altına almak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve böbrek yetmezliği belirtilerini yönetmek üzerine kuruludur.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla takiplerinize gitmek ve tansiyonunuzu düzenli ölçmek
• Kan şekerinizi, diyabetiniz varsa, hedef aralıkta tutmak
• Tuzu azaltmak, işlenmiş gıdalardan kaçınmak
• Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz yapmak
• Sigara ve alkolü bırakmak veya aşırı kullanımdan kaçınmak
• Doktor onayı olmadan ağrı kesici veya bitkisel takviye kullanmamak

Tıbbi tedaviler

Tedavide kan basıncını ve kan şekerini dengeleyen ilaçlar kullanılır; ayrıca ödemi azaltan ilaçlar, potasyum ve fosfor düzenleyiciler gibi yardımcı tedaviler de önerilebilir. Hangi ilaçların gerektiğine, böbrek fonksiyonunuzun derecesine göre nefroloji uzmanı karar verir. İlaç isimlerini ve dozlarını doktorunuz belirler.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek fonksiyonu son derece düştüğünde diyaliz veya böbrek nakli gündeme gelebilir. Bu durumlar özel nefroloji değerlendirmesi gerektirir; ameliyat kararı hastanın genel durumuna göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Yaşamınızda küçük ama etkili alışkanlık değişiklikleri yaparak, doktorunuzla işbirliği içinde olduğunuzda kronik böbrek hastalığıyla uzun yıllar başa çıkabilirsiniz. İlaçlarınızı düzenli alın, kontrollerinizi aksatmayın ve sağlık ekibinizin önerilerine uyun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük su tüketimiz hakkında doktorunuza danışın (bazı hastalarda sıvı kısıtlaması gerekebilir)
• Tuzluktan uzak durun, yemekleri baharat ve limonla tatlandırın
• Fosfor değerlerinizi kontrol ettirin; bazı gıdaları (soda, işlenmiş et, hazır gıdalar) sınırlamanız önerilebilir
• Stres yönetimi ve uyku düzenine dikkat edin
• İlaç listenizi yanınızda taşıyın

Diyet ve egzersiz

Diyet, hastalığın evresine göre kişiye özelleştirilmelidir. Bu nedenle diyetisyeninize danışın. Genel olarak az tuzlu, düşük işlenmiş gıda içeren ve potasyum ile fosforu dengede tutan bir beslenme önerilir. Düzenli yürüyüş ve hafif egzersizler genellikle güvenlidir, ancak egzersiz programına başlamadan önce doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman üzüntü, kaygı ve belirsizlik hissi yaratabilir. Bu duygularınızı sağlık ekibi ve sevdiklerinizle paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinizi çok bunalmış hissediyorsanız ruh sağlığı desteği almak için bir uzmana başvurabilirsiniz. Umutsuzluk veya kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna gidin.

Önleme

Kronik böbrek hastalığını tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir; ancak diyabet ve hipertansiyonu kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak, sigarayı bırakmak ve aşırı ağrı kesici kullanmamak riski önemli ölçüde azaltır.

Aşılar

Böbrek hastalığına doğrudan engel olan bir aşı yoktur. Ancak grip, zatürre ve COVID-19 gibi enfeksiyonlara karşı aşılanmak, böbreklere ek yük bindirmemek ve genel sağlığı korumak açısından önemlidir. Hangi aşıları olmanız gerektiğini doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (diyabet, hipertansiyon, ailede böbrek hastalığı) yılda en az bir kez kan ve idrar testi yaptırmanız önerilir. Böbrek hastalığı erken evredeyken genellikle belirti vermediğinden düzenli tarama önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anemi (kansızlık)
• Yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları
• Böbrek hastalığına bağlı kemik zayıflaması
• Vücutta sıvı birikimi (ödem) ve kalp yetmezliği
• Kanda potasyum ve fosfor yüksekliği
• Son dönem böbrek yetmezliği ve diyaliz ihtiyacı

Uzun vadeli görünüm

Böbrek hastalığının seyri kişiden kişiye farklıdır. Erken tanı, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir; birçok insan yaşam kalitesini koruyarak uzun süre aktif kalabilir. Size en uygun yol haritasını oluşturmak için sağlık ekibinizle yakın çalışın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.