Hipofiz Bezinin Aşırı Çalışması (Hiperpituarizm)

Genel Bakış

Hipofiz, beynin tabanında bulunan ve vücudun birçok hormonunu yöneten küçük bir bezdir. Hiperpituarizm, bu bezin normalden fazla hormon üretmesine verilen isimdir. Fazla üretilen hormonlara göre belirtiler değişir. Örneğin büyüme hormonunun fazlası el, ayak ve yüzde büyümeye; süt hormonunun fazlası ise adet düzensizliği ve süt gelmesine neden olabilir.

Hiperpituarizm nadir görülen bir durumdur. En sık görülen türü prolaktinoma adı verilen ve süt hormonunun (prolaktin) fazla üretilmesine yol açan iyi huylu bir tümördür.

Her yaşta, kadın ve erkekte görülebilir. Bazı türler kadınlarda daha sık ortaya çıkarken, bazıları çocukları veya ileri yaştaki yetişkinleri daha çok etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş ağrısı
• Görmede bozukluklar, özellikle yanlardan görememe
• Adet düzensizliği veya adetin kesilmesi
• Süt bezlerinden süt gelmesi (kadınlarda, erkeklerde de olabilir)
• Cinsel istekte azalma ve çocuk sahibi olmada güçlük
• El ve ayaklarda büyüme, yüz hatlarında kalınlaşma
• Aşırı terleme, çarpıntı ve güçsüzlük

Çocuklarda belirtiler

• Boy uzamasında normalin çok üzerinde hızlı artış (devlik)
• Baş ağrısı ve görme sorunları
• Erken ergenlik belirtileri
• Eklem ağrıları ve aşırı kilo alımı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklem ağrıları ve şişlikler
• Uyku apnesi (uykuda nefesin durması)
• Yüksek tansiyon veya şeker hastalığı gibi sorunlar
• Halsizlik, kas güçsüzlüğü ve depresyon benzeri belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Hipofiz bezinde oluşan iyi huylu tümörler (adenomlar) en sık nedendir.
• Hipofiz bezinin anormal derecede büyümesi (hiperplazi)
• Nadiren, vücudun başka bir yerindeki tümörün hipofizi uyaran hormonlar üretmesi

Risk faktörleri

• Ailede hipofiz tümörü öyküsü
• Multipl endokrin neoplazi (MEN) gibi kalıtsal hastalıklar
• Bazı kafa travmaları veya enfeksiyonlar (çok nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Görme kaybı, çift görme veya görme alanında daralma fark ederseniz
• Aniden şiddetli baş ağrısı, bulantı ve kusma birlikte ortaya çıkarsa
• Bilinç bulanıklığı veya bayılma yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet düzensizliği, cinsel isteksizlik veya memeden süt gelmesi gibi hormonal belirtiler
• El, ayak veya yüzde fark edilir büyüme
• Giderek artan baş ağrısı ve halsizlik
• Yüksek tansiyon veya şeker hastalığı ile birlikte bu belirtilerden birinin olması

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Hormon düzeylerini kontrol etmek için kan testleri ister. Gerekirse hipofiz bezinin görüntülenmesi için MR (manyetik rezonans görüntüleme) ve görme alanı testi yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: büyüme hormonu, prolaktin, ACTH, kortizol ve diğer hipofiz hormonları
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): hipofiz bezinin ayrıntılı görüntüsünü verir
• Görme alanı testi: kitlenin optik sinirlere baskı yapıp yapmadığını değerlendirir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sizi hormon hastalıkları uzmanı veya beyin sinir cerrahisi uzmanına yönlendirebilir. Gerekli tetkikleri yaptırdıktan sonra tedavi planı birlikte belirlenir.

Tedavi

Tedavi, fazla hormon üreten kitlenin türüne, boyutuna ve belirtilere göre kişiye özel planlanır. Amaç hormon düzeylerini normale getirmek, belirtileri hafifletmek ve kitlenin neden olabileceği baskıları ortadan kaldırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın
• Doktorunuzun önerdiği takip ve tedavi planına uyun
• Kilonuzu kontrol altında tutun
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının

Tıbbi tedaviler

Hormon fazlalığını azaltmak için ilaç tedavileri kullanılabilir. Bu ilaçlar, hipofizin aşırı hormon üretimini baskılayarak çalışır ve bazen kitlenin küçülmesine de yardımcı olur. İlaç seçimi ve tedavi süresi kişiye göre değişir. Bazı durumlarda radyoterapi (ışın tedavisi) ek tedavi olarak önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hipofiz bezine cerrahi müdahale, kitle büyükse, görme sinirlerine baskı yapıyorsa veya ilaç tedavisiyle kontrol altına alınamıyorsa düşünülür. Çoğu zaman burun yoluyla yapılan kapalı bir ameliyatla kitle çıkarılır.

Bu durumla yaşamak

Hiperpituarizm genellikle uzun süreli takip gerektiren bir durumdur. Tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir ve günlük yaşamınıza normale yakın şekilde devam edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın; doktorunuz hangi yoğunlukta egzersiz yapabileceğinizi söyleyecektir
• Yeterli ve dengeli beslenin
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Uyku düzeninize dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Şeker ve doymuş yağlardan fakir, sebze ve meyveden zengin bir beslenme önerilir. Düzenli yürüyüş gibi orta yoğunlukta egzersiz, kilo kontrolüne ve kalp sağlığını korumaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak ve tedavi süreci kaygı ya da mutsuzluk yaratabilir. Belirtilerin iyileşmesi zaman alabilir. Bu nedenle kendinize karşı sabırlı olun ve duygularınızı yakınlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Hiperpituarizmin kesin bir önleme yöntemi yoktur. Ancak belirtileri erken fark etmek ve düzenli doktor kontrolleriyle tedavi şansını artırmak mümkündür.

Tarama programları

Ailesinde kalıtsal hipofiz hastalığı öyküsü olan kişiler, doktor önerisiyle belirli aralıklarla hormon ve görüntüleme taramaları yaptırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme alanında daralma ve kalıcı görme kaybı
• Kalıcı eklem hasarları ve yüzde şekil bozuklukları (akromegali)
• Kalp, damar ve beyin hastalıkları riskinde artış
• Kısırlık ve cinsel işlev sorunları
• Hipofiz bezi yetmezliği (zamanla hormon eksikliği)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu hastanın belirtileri kontrol altına alınır. Tedavi sonrasında hormon düzeyleri normale dönebilir, yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileşir. Düzenli takip ve doktor önerilerine uyum başarı şansını artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.