Sarı Nokta (Makula Dejenerasyonu): Belirtileri, Tedavisi ve Korunma

Genel Bakış

Sarı nokta hastalığı (tıptaki adıyla makula dejenerasyonu), gözün ağ tabakasının (retina) merkezinde bulunan ve keskin, net görmemizi sağlayan sarı nokta bölgesinin hasar görmesidir. Bu hasar genellikle yaşlanmayla birlikte ortaya çıkar ve merkezi görmeyi etkiler; çevresel görüş (yan görme) büyük ölçüde korunur.

Evet. Gelişmiş ülkelerde 60 yaş üzeri kişilerde en sık görülen merkezi görme kaybı nedenidir. Türkiye'de de yaşlı nüfusun artmasıyla daha sık görülmeye başlamıştır.

Genellikle 60 yaş üstünde ortaya çıkan bir hastalıktır; yaşla birlikte sıklığı artar. Ailede sarı nokta hastalığı öyküsü olanlar, sigara kullananlar ve kalp-damar hastalığı bulunanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Görme merkezinde bulanıklık veya karanlık bir nokta
• Düz çizgilerin dalgalı veya eğri görünmesi
• Okurken harflerin kayması veya eksik görünmesi
• Renklerin soluk veya sönük algılanması
• Yüzleri tanımada ve okumada zorluk

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmayla birlikte sarı nokta hücrelerinde yıpranma
• Gözün retina tabakasında düzensiz atık birikimi (drusen)
• Makula bölgesinde anormal yeni damarların oluşması ve sıvı sızıntısı
• Genetik yatkınlık

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Sigara içmek veya dumanına maruz kalmak
• Ailede sarı nokta hastalığı öyküsü
• Yüksek tansiyon, kalp ve damar hastalıkları
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Güneş ışığına uzun süre korunmasız maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani görme kaybı yaşarsanız acilen sağlık kuruluşuna başvurun.
• Görme alanınızda perde hissi veya karartı oluşursa en kısa sürede acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşından itibaren her yıl veya en geç 2 yılda bir göz hekimine kontrole gidin.
• Okurken satırların kaydığını, çizgilerin dalgalandığını hissettiğinizde hekime görünün.
• Daha önce sarı nokta hastalığı tanısı aldıysanız hekiminizin önerdiği aralıklarla düzenli takip yaptırın.

Tanı

Sarı nokta hastalığı göz hekimi tarafından yapılan detaylı göz muayenesi ile teşhis edilir. Göz bebeği büyüten damlalar kullanılarak ağ tabakanın (retina) arka bölümü incelenir ve özel görüntüleme yöntemleriyle sarı nokta değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (E Harfi veya harf tablosu ile)
• Amsler ızgarası testi (çizgilerin dalgalanmasını ve bozuklukları tespit eder)
• Göz dibi (fundus) muayenesi
• Optik koherens tomografi (OCT) – sarı noktanın katmanlarını görüntüleyen ağrısız bir yöntem
• Florosein anjiyografi – gerekli durumlarda kan damarlarını boyayarak kaçak ve sızıntıyı gösteren görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında bir ağrı hissetmezsiniz. Göz bebeğini büyüten damlalar sonrası birkaç saat ışığa karşı hassasiyet ve yakını net görememe olur. Bu sürede araç kullanmamanız ve güneş gözlüğü takmanız önerilir; yanınızda bir yakınınızın olması işinizi kolaylaştırır.

Tedavi

Sarı nokta hastalığının kesin bir tedavisi yoktur; ancak özellikle 'yaş tip' denilen formunda hastalığın ilerlemesini yavaşlatan ve görme kaybını azaltan tedaviler mevcuttur. Tedavinin başarısı büyük ölçüde erken tanıya bağlıdır.

Evde kişisel bakım

• Hekiminizin önerdiği takip planına uyun ve kontrollerinizi aksatmayın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Amsler ızgarasını hekiminizin önerdiği sıklıkta kendi kendinize uygulayın.
• Güneşli havalarda koruyucu, kaliteli güneş gözlüğü kullanın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, göz küresi içine yapılan enjeksiyon uygulamalarını içerir. Bu tedavide amaç, anormal damar büyümesini ve sıvı sızıntısını azaltarak görme kaybını durdurmaktır. Ayrıca fotodinamik tedavi (ışığa duyarlı bir madde ile lazer uygulaması) ve bazı durumlarda lazer fotokoagülasyon kullanılabilir. Tedavi şekli ve sıklığı göz hastalıkları uzmanı tarafından kişiye özel olarak belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarı nokta hastalığının tedavisinde genellikle ameliyat gerekmez. Ancak çok ileri ve seçilmiş vakalarda vitrektomi adı verilen bir tür göz cerrahisi nadiren yapılabilir. Cerrahinin gerekip gerekmeyeceğine yalnızca uzman hekim karar verir.

Bu durumla yaşamak

Sarı nokta hastalığı ile yaşamak önemli bir uyum süreci gerektirir. Çevresel görüşünüz korunduğu için bağımsız hareket edebilirsiniz; ancak okuma, yazma ve yakın görme gerektiren işlerde desteklerden yararlanabilirsiniz. Büyüteçler, yüksek kontrastlı lambalar ve ekran büyütme programları günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Az görme (low vision) rehabilitasyonu hakkında hekiminize danışın.
• Evinizde eşyaların kenarlarına zıt renkli bantlar veya işaretler koyarak görünürlüğü artırın.
• Sesli kitaplar, büyük puntolu yazılar ve konuşan cihazlardan yararlanın.
• Aydınlatmayı iyi ayarlayın; göz kamaşmasına neden olan ışıklardan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: yeşil yapraklı sebzeler, renkli meyveler, balık ve ceviz gibi omega-3 içeren besinler göz sağlığına katkı sağlayabilir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta yürüyüş gibi egzersiz yapmak genel damar sağlığını ve göz sağlığını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme kaybı yaşamak kişide kaygı, çaresizlik, sosyal içine kapanma ve depresif duygu duruma yol açabilir. Bu duygular normaldir, ancak günlük yaşamı etkiliyorsa bir psikolog, psikiyatrist veya destek grubundan yardım almak önemlidir.

Önleme

Sarı nokta hastalığını tam olarak önlemek mümkün değildir; ancak sağlıklı yaşam tarzı, düzenli göz muayenesi ve risk faktörlerinden kaçınmak hastalığın başlangıcını geciktirebilir ve ilerlemesini yavaşlatabilir.

Aşılar

Bu hastalığı doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Gözle ilgili hiçbir şikâyetiniz olmasa bile 50 yaşından itibaren düzenli göz dibi muayenesi yaptırmanız önerilir. Risk faktörleri taşıyan kişilerde bu tarama daha erken yaşta başlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Merkezi görmede kalıcı azalma ve karanlık nokta
• Okuma, araç kullanma ve yüz tanıma gibi günlük işlerde bağımlılık artışı
• Yaş tip sarı nokta hastalığında retina kanaması ve doku hasarı

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen vakalarda merkezi görmede önemli kayıp oluşabilir; ancak çevresel görüş korunduğu için tamamen karanlıkta kalma söz konusu değildir. Günümüzde erken tanı ve modern tedavi yöntemleriyle birçok kişide görme korunabilmekte ve yaşam kalitesi büyük ölçüde sürdürülebilmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Macular Society ↗
• Prevent Blindness ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Beyazay Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.