Agranülositoz: Beyaz Kan Hücrelerinin Düşüklüğü

Genel Bakış

Agranülositoz, kanda enfeksiyonlarla savaşan bir tür beyaz kan hücresi olan granülositlerin çok azalması durumudur. Bu durum vücudun mikroplara karşı korumasını zayıflatır ve ciddi enfeksiyon riskini artırır. Genellikle ilaçların yan etkisi, kemoterapi, bazı virüs hastalıkları veya bağışıklık sistemi sorunları nedeniyle ortaya çıkar.

Agranülositoz nadir görülür. Her yıl 100.000 kişiden 1-2 kişiyi etkilediği tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilir. Kemoterapi alan kanser hastalarında, bazı ağır ilaçları kullananlarda, romatizmal hastalığı olanlarda ve bazı viral enfeksiyon geçirenlerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş ve titreme
• Boğaz ağrısı
• Ağız içinde veya dilde yaralar
• Sık ve ağır geçen enfeksiyonlar
• Halsizlik ve yorgunluk
• Diş eti iltihabı, ciltte apseler
• Nefes alırken öksürük veya göğüs ağrısı
• İdrar yaparken yanma

Çocuklarda belirtiler

• Ateş ve huzursuzluk
• Beslenme güçlüğü
• Ağız yaraları
• Ciltte kızarıklık veya iltihap
• Boğaz ağrısı veya kulak ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek ateş
• Bilinç bulanıklığı veya davranış değişiklikleri
• Nefes darlığı
• İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri
• Halsizlik ve düşmelere yol açan güç kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı ilaçlar (örneğin tiroit ilaçları, bazı ağrı kesiciler, antibiyotikler, psikiyatri ilaçları) kemik iliğindeki beyaz kan hücresi üretimini baskılayabilir.
• Kemoterapi ve radyoterapi gibi kanser tedavileri geçici olarak kemik iliğini baskılar.
• Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi kendi kan hücrelerine saldırabilir (lupus, romatoid artrit gibi).
• Epstein-Barr virüsü, HIV, hepatit gibi bazı virüs enfeksiyonları granülosit sayısını azaltabilir.
• Kemik iliği kanserleri veya kemik iliği yetersizliği (aplastik anemi) agranülositoza yol açabilir.

Risk faktörleri

• Kemoterapi veya radyoterapi görmek
• Agranülositoz yapma riski bilinen ilaçları kullanmak
• Romatizmal veya otoimmün bir hastalığa sahip olmak
• Yeni geçirilmiş viral enfeksiyonlar
• İleri yaş ve düşük vücut ağırlığı bazı ilaç yan etkilerinde riski artırabilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş, boğaz ağrısı veya ağız yarası gibi enfeksiyon belirtileri varsa hemen aynı gün doktora başvurun.
• Kansızlık nedeniyle ciltte solukluk, çarpıntı veya nefes darlığı hissediyorsanız.
• Kan sulandırıcı tedavi alıyorsanız ve ani morarma, kanama olursa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bilinen bir kan hastalığı varsa düzenli kontrol yaptırmak için.
• Agranülositoz yapma riski olan ilaçlardan birini kullanıyorsanız ve doktorunuz kan sayımı önerdiyse.
• Tedavi sonrası iyileşme sürecinde doktorunuzun belirlediği aralıklarla takibe gitmek.

Tanı

Agranülositoz tanısı için doktorunuz öncelikle tam kan sayımı ve mikroskobik inceleme isteyecektir. Bu testler kanınızdaki granülosit sayısını ve diğer hücreleri ayrıntılı olarak gösterir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemogram) ve lökosit formülü (kan yayması)
• Kan örneğinden mineral ve vitamin düzeyleri (özellikle B12 ve folat)
• Enfeksiyon araştırması için kan ve idrar kültürleri
• Gerekirse kemik iliği incelemesi (kemik iliği aspirasyonu/biyopsisi)
• Otoimmün hastalık şüphesinde otoantikor testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kolunuzdaki bir damardan kan alır. Sonuçlar genellikle aynı gün veya ertesi gün çıkar. Kemik iliği incelemesi gerekirse, bu işlem genellikle kalça kemiğinden lokal anestezi altında yapılır ve yaklaşık 20-30 dakika sürer. Tanı konulduktan sonra plan yapılır.

Tedavi

Agranülositoz tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. En önemli adım, hastalığa yol açan ilaç veya maddeyi belirleyip bırakmaktır. Eğer durum bir enfeksiyona bağlıysa enfeksiyon tedavi edilir; bağışıklık sistemi sorunları varsa o hastalığa yönelik tedavi uygulanır. Şiddetli vakalarda hastanede yatış ve destekleyici bakım gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Ellerinizi sık sık ve en az 20 saniye sabunla yıkayın.
• Kalabalık ortamlardan, hasta kişilerden uzak durun.
• Ateşinizi günde en az iki kez ölçüp not edin.
• Ağız bakımına özen gösterin; yumuşak diş fırçası kullanın, gargara önerisi için doktorunuza sorun.
• Çiğ veya az pişmiş gıdalardan, çiğ sebze ve meyveleri iyice yıkayarak tüketin.
• Burun, kulak veya ciltteki yaraları hemen bildirin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide enfeksiyonla mücadele için doktorunuz antibiyotik veya antiviral ilaçlar başlayabilir. Beyaz kan hücresi üretimini artırmak için kemik iliğini uyaran ilaçlar (büyüme faktörleri) kullanılabilir. Bazı hastalarda bağışıklık sistemini baskılayan veya düzenleyen ilaçlara ihtiyaç duyulabilir. Tedavi her hastaya göre kişiselleştirilir; ilaçlar ve dozları yalnızca doktor tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Agranülositozun kendisi için ameliyat gerekmez. Ancak ciltte veya iç organlarda oluşan bir apse boşaltılması gerekiyorsa, enfeksiyon kontrolü için cerrahi müdahale yapılabilir. Bu durumda enfeksiyon hastalıkları ve cerrahi ekip birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde bağışıklık sisteminiz zayıf olduğu için günlük yaşamınızı enfeksiyonlardan korunmaya göre planlamanız önemlidir. Ateş takibi yapın, doktorunuzun istediği kan sayımı kontrollerini aksatmayın ve ilaçları düzenli kullanın. İşe veya okula dönme zamanı için doktorunuza danışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Aşılarınızı güncelleyin; ancak canlı aşı yaptırmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
• Hijyene çok dikkat edin: el yıkama, diş fırçalama, tırnak kesimi.
• Evcil hayvanların (özellikle kuş, sürüngen) dokunabileceği alanlardan kaçının.
• Sigara içmeyin ve dumanından uzak durun.
• Kalabalık toplu taşıma araçlarını mümkünse yoğun saatlerde kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sistemini desteklemek için protein açısından zengin, sebze ve meyveden zengin yeterli bir beslenme önerilir. Çiğ tüketilecek gıdaların iyi yıkanması ve kabuklu sebze-meyvelerin soyulması gerekir. Egzersiz konusunda doktorunuza danışın; hafif yürüyüşler ve nefes egzersizleri genellikle güvenlidir, ancak enfeksiyon riskini artıracak sporlardan kaçınmak gerekir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciddi bir hastalıkla yaşamak kaygı, korku ve hüzün yaratabilir. Tedavi gördüğünüz süreçte kendinizi yalnız hissetmeniz normaldir. Bu duyguları ailenizle paylaşın; doktorunuza veya sağlık kuruluşundaki psikolog/psikiyatriste başvurun. Unutmayın, vücudunuz kadar ruh sağlığınız da önemlidir.

Önleme

Agranülositoz her zaman önlenemez. Ancak riski bilinen ilaçları kullanan kişilerde düzenli kan takibi yapılırsa, düşüş erken fark edilir ve ilaç kesilerek ciddi enfeksiyonlar önlenebilir. Kemoterapi gibi tedavilerde kan sayımı izlemi rutindir.

Aşılar

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde grip, zatürre ve buna benzer enfeksiyon aşıları önerilebilir. Ancak agranülositoz veya bağışıklık baskılanması varken canlı aşılar (kızamık, kabakulak, suçiçeği gibi) yapılmamalıdır. Aşılama kararı mutlaka doktorunuzla birlikte verilmelidir.

Tarama programları

Belirli ilaçları kullanan kişilerde ve kemoterapi alan hastalarda düzenli kan sayımı tarama amacıyla yapılır. Doktorunuz size hangi sıklıkta kan testi yaptırmanız gerektiğini söyleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bakteriyel enfeksiyonların hızla yayılması (kan zehirlenmesi, sepsis)
• Ağız, boğaz ve akciğerlerde ilerleyici enfeksiyonlar
• Yüksek ateşe bağlı vücut işlevlerinin bozulması
• Beyin zarı iltihabı (menenjit) gibi ağır enfeksiyonlar
• Tedavi gecikirse ölümcül sonuçlar

Uzun vadeli görünüm

Agranülositoz erken fark edilirse ve nedeni ortadan kaldırılabilirse prognoz genellikle iyidir. İlaç nedenliyse ilacı kesmek genellikle iyileşme sağlar. Kemoterapiye bağlıysa vücut genellikle birkaç hafta içinde toparlanır. Bazı durumlarda tedavi aylarca sürebilir, ancak modern tıbbi bakım sayesinde çoğu hasta yaşamına devam eder.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.