Yemek Borusu Varisi (Özofagus Varisi) Nedir?

Genel Bakış

Yemek borusu varisleri, yemek borusunun (özofagus) iç yüzeyindeki toplardamarların genişlemesidir. Bu genişleme, karaciğer hastalıklarına bağlı olarak kapı damarı (portal ven) içindeki kan basıncının yükselmesi (portal hipertansiyon) nedeniyle oluşur. Bu damarlar ince duvarlı olduğundan kanama riski yüksektir.

Genel toplumda nadirdir; ancak karaciğer sirozu olan her 3 kişiden yaklaşık 1'inde özofagus varisi gelişir.

Genellikle 40 yaş üstü, alkol kullanımı veya kronik hepatit B/C enfeksiyonu nedeniyle karaciğer sirozu gelişen kişilerde daha sık görülür. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle belirti vermez.
• İlk belirti, fark edilmeden olan hafif bir kanamaya bağlı demir eksikliği anemisi olabilir.
• Kanama olduğunda: ağızdan parlak kırmızı veya kahve telvesi gibi kan gelmesi
• Siyah, katran gibi dışkı
• Halsizlik, baş dönmesi, solukluk

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğer sirozu (uzun süreli karaciğer hasarı) en yaygın nedendir.
• Portal venin kan pıhtısı ile tıkanması
• Konjenital (doğuştan) damar anomalileri

Risk faktörleri

• Uzun süreli alkol kullanımı
• Kronik hepatit B veya C enfeksiyonu
• Yağlı karaciğer hastalığı (metabolik ilişkili steatohepatit)
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Şişmanlık ve şeker hastalığı (diyabet)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Bilinen sirozunuz varsa ve yeni başlayan baş dönmesi, halsizlik veya siyah dışkı fark ederseniz aynı gün doktorunuza başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karaciğer sirozu tanınız varsa, varis olup olmadığını kontrol ettirmek için düzenli olarak endoskopi yaptırmanız önerilir. Doktorunuzun önerdiği sıklıkta takip önemlidir.
• Hepatit B/C veya alkol bağımlılığınız varsa düzenli sağlık kontrolünden geçin.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirdikten sonra, tanıyı netleştirmek ve varis olup olmadığını görmek için endoskopi adı verilen bir yöntem kullanır. Endoskopi; ucunda kamera bulunan ince, esnek bir tüpün ağızdan yemek borusuna ilerletilmesiyle yapılır.

Yapılabilecek testler

• Üst gastrointestinal sistem endoskopisi (özofagogastroduodenoskopi)
• Karın ultrasonu, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) gibi görüntüleme yöntemleri
• Karaciğer fonksiyon testleri ve diğer kan testleri
• Gerekirse karaciğer biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi öncesinde aç olmanız gerekebilir; doktorunuz ayrıntılı bilgi verecektir. İşlem sırasında genellikle hafif uyku verilir, böylece ağrı veya rahatsızlık hissetmezsiniz. İşlem birkaç dakika sürer. Sonrasında yemek yeme ve günlük aktivitelere dönme konusunda doktorunuzun önerilerini takip etmelisiniz.

Tedavi

Özofagus varisleri için tedavinin amacı, varislerin kanamasını önlemek ve eğer kanama olursa durdurmaktır. Tedavi planı, karaciğer hastalığının nedenine ve varislerin boyutuna göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen bırakın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın (önerilen dozda ve zamanında).
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici, özellikle mideye ve karaciğere zarar verebilecek ağrı kesicileri kullanmayın.
• Düzenli kontrolleri kaçırmayın.

Tıbbi tedaviler

Endoskopik bant ligasyonu (varisin lastik bantla bağlanması) veya skleroterapi (daraltıcı bir maddenin enjekte edilmesi) gibi işlemlerle varisler yok edilebilir veya kanamaları durdurulabilir. Ayrıca portal basıncı azaltmak için kan basıncını veya kalp atışını düzenleyen bazı ilaçlar kullanılabilir. Bazı durumlarda, radyolojik olarak karaciğer içine bir yol açılıp kanı yönlendiren TIPS adı verilen işlem uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer ilaçlar ve endoskopik yöntemler yetersizse veya kanama tekrarlıyorsa, cerrahi müdahale veya karaciğer nakli gerekebilir. Bu seçenekler, hastanın durumuna göre karaciğer nakli merkeziyle değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Özofagus varisleri ile yaşarken en önemli şey, doktorunuzun önerilerine uymak ve riskli durumları bilmektir. Yemek borusunu tahriş edebilecek aşırı sıcak veya sert gıdalardan kaçınmak, alkol kullanmamak ve düzenli uykuya dikkat etmek günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü bırakmak
• Sigara içmemek
• Düzenli, dengeli beslenmek
• Aşırı kilodan kaçınmak ve sağlıklı kiloyu korumak
• Doktorunuzun belirttiği aralıklarla kontrol endoskopisi ve diğer testleri yaptırmak

Diyet ve egzersiz

Tuz tüketimini azaltmak (özellikle karaciğer hastalığına bağlı ödem veya sıvı birikimi varsa), yeterli protein ve sebze içeren dengeli bir beslenme önerilir. Eğer karaciğer sirozu ilerlemişse, beslenme veya diyetisyen desteği almak faydalıdır. Yürüyüş gibi hafif egzersizler, genel sağlık için iyidir; ancak ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Özofagus varisi tanısı, özellikle kanama riski nedeniyle kaygı yaratabilir. Bu durumun üstesinden gelmek için bilgi edinmek, doktorla açık iletişim kurmak ve gerekirse psikolojik destek almak önemlidir. Kaygı ve depresyon belirtileri yaşıyorsanız, sağlık profesyonellerinden yardım isteyin. Unutmayın, ruh sağlığı da bu sürecin bir parçasıdır.

Önleme

Özofagus varislerinin oluşumu, karaciğer hastalığının önlenmesiyle büyük ölçüde önlenebilir. Alkol kullanmamak, hepatit aşılarını yaptırmak, sağlıklı kiloyu korumak ve kronik karaciğer hastalığı varsa düzenli doktor takibi riskini azaltır.

Aşılar

Hepatit B aşısı, hepatit B kaynaklı karaciğer hastalığını ve dolayısıyla özofagus varislerini önleyebilir. Hepatit A aşısı da karaciğer enfeksiyonlarını önleyerek karaciğer sağlığını korur. Aşı takvimi için aile hekiminize başvurun.

Tarama programları

Karaciğer sirozu olan kişilere, varis olup olmadığını kontrol etmek için endoskopi önerilir. Tarama sıklığı, sirozun evresine ve varis bulgularına göre belirlenir. Bu nedenle düzenli doktor kontrolü şarttır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Varis kanaması: ağızdan kan gelmesi veya dışkıda kan ile kendini gösterir, acil müdahale gerektirir.
• Anemi (kansızlık) sonucu halsizlik, nefes darlığı
• Şok ve bilinç kaybı
• Karaciğer yetmezliğinin ilerlemesi
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen varis kanamaları ciddi riskler taşır. Ancak günümüzde tanı ve tedavi yöntemleri oldukça gelişmiştir; düzenli takip, uygun ilaçlar ve endoskopik tedavilerle kanama riski önemli ölçüde azaltılabilir. Karaciğer hastalığının kontrolü sağlandığında birçok kişi normal hayatına devam edebilir. Bu süreçte umutlu olmak ve doktorunuzla birlikte çalışmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.