Toksik Şok Sendromu (TSS)

Genel Bakış

Toksik şok sendromu, bazı bakterilerin ürettiği zehirli maddelerin (toksin) kan dolaşımına karışması sonucu ortaya çıkan, nadir ama ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu toksinler vücutta yüksek ateş, tansiyon düşüklüğü ve organ hasarına yol açabilir. Erken fark edilirse tedavisi mümkündür.

Hayır, toksik şok sendromu oldukça nadir bir hastalıktır. Yine de belirtiler hızla ilerleyebildiği için sağlık kuruluşları bu durumu ciddi bir acil olarak ele alır.

Her yaştan insanda görülebilir. Adet gören kadınlarda, özellikle tampon kullananlarda daha sık rastlanır. Bunun dışında cilt yaralanması, yanık, cerrahi kesi ve doğum sonrası dönemde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani yükselen ateş (39°C ve üzeri)
• Düşük tansiyon: baş dönmesi, göz kararması, baygınlık
• Güneş yanığına benzeyen yaygın kızarmış deri
• Deride pullanma veya el içi-ayak tabanında soyulma
• Kusma ve ishal
• Şiddetli kas ağrıları
• Bilinç bulanıklığı, sersemlik hâli
• Nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Staphylococcus aureus (stafilokok) bakterisinin ürettiği toksinler
• Streptococcus pyogenes (streptokok) bakterisinin ürettiği toksinler
• Vajinal tamponun uzun süre veya aşırı emici kullanımı
• Cilt yaraları, yanıklar ve cerrahi kesiler
• Doğum, düşük ve bazı jinekolojik müdahaleler

Risk faktörleri

• Özellikle uzun süre (8 saatten fazla) aynı tampon kullanmak
• Çok emici tampon tercih etmek
• Yara pansumanını düzenli değiştirmemek
• Daha önce toksik şok sendromu geçirmek
• Burunda veya boğazda stafilokok bakterisi taşımak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş, döküntü, kusma, baş dönmesi veya bilinç değişikliği gibi belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce TSS geçirdiyseniz, tampon kullanmaya devam etmeden önce jinekoloji veya aile hekiminize danışın.
• Adet hijyen ürünleri hakkında sorularınız varsa doktorunuzla veya eczacınızla konuşabilirsiniz.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, ardından fizik muayene yapar. Tanı, belirtiler ve laboratuvar testleri birlikte değerlendirilerek konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri
• Kan kültürü (bakteri üremesini saptamak için)
• İdrar testleri
• Vajinal ya da yara sürüntüsü kültürü
• Gerekirse akciğer filmi

Randevunuzda neler beklenir

Hastanede belirtilerinize göre testleriniz aynı gün yapılır. Tansiyonunuz ve sıvı dengeniz yakından takip edilir. Tanı netleştiğinde tedavi ekibi hemen tedavi planını uygular.

Tedavi

Toksik şok sendromu acil bir durumdur. Tedavi hastanede, yoğun bakım ünitesinde sürdürülür. Amaç, toksinleri nötralize etmek, organları desteklemek ve enfeksiyonun kaynağını ortadan kaldırmaktır. Türkiye'de bu süreç Sağlık Bakanlığı onaylı sağlık kuruluşlarında güvenle yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Hastanede verilen talimatlara aynen uymak
• Taburculuk sonrası önerilen kontrollere gitmek
• Bol sıvı tüketmek
• Doktorunuz önermedikçe tampon ve benzeri ürünleri kullanmamak
• Yara bakımını temiz bir şekilde sürdürmek

Tıbbi tedaviler

Tedavi, damar yoluyla sıvı verilmesi, antibiyotik kullanımı, tansiyonu destekleyen ilaçlar ve gerektiğinde oksijen desteğini içerir. Ek olarak enfeksiyon kaynağı olabilecek tampon gibi ürünler çıkarılır ve gerekirse cerrahi temizlik yapılır. Tedavi planı doktorunuz tarafından durumunuza göre düzenlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Enfeksiyon derin dokulara yayıldıysa veya yara dokusu temizlenemiyorsa, cerrahi debridman adı verilen bir işlemle ölü dokular ve enfeksiyon kaynağı çıkarılır.

Bu durumla yaşamak

İyileşme süreci birkaç hafta sürebilir. Bu dönemde dinlenmek, ağır aktivitelerden kaçınmak ve doktor kontrollerine gitmek önemlidir. Günlük hayata dönüş, hekimin izniyle adım adım olmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tampon kullanımını en düşük emiciliğe sahip ürünle ve sık değiştirerek yapın
• Tampon değişim süresini üretici talimatlarına göre belirleyin ve aşmayın
• Ellerinizi düzenli olarak yıkayın
• Cilt yaralarını temiz ve kuru tutun
• Doktorunuz izin verene kadar yorucu egzersizlerden kaçının

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez; bol su içmek ve dengeli beslenmek iyileşmeyi destekler. Hafif yürüyüşler, doktorunuzun onayıyla günlük aktivitenize eklenebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Toksik şok sendromu gibi ciddi bir hastalık geçirmek kaygı ve üzüntü yaratabilir. Bu duygularla başa çıkmak için sevdiklerinizle konuşmak, sağlık ekibine hislerinizi iletmek ya da bir psikologdan destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün değildir ancak riski azaltmak mümkündür. Tampon kullanımında düşük emiciliğe sahip ürünleri seçmek, kullanım süresini kısaltmak ve hijyen kurallarına uymak riski azaltır. Sağlık Bakanlığı, adet hijyen ürünlerinin kullanımında üretici talimatlarına uyulmasını ve uzun süre aynı ürünün kullanılmamasını önermektedir. Ayrıca cilt yaralarının temiz bakımı da koruyucudur.

Aşılar

TSS'ye karşı henüz koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Topluma yönelik bir tarama programı yoktur. Daha önce TSS geçirenler, tampon gibi riskli ürünleri kullanmadan önce mutlaka doktorlarına danışmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek, karaciğer ve kalp gibi organların yetmezliğe uğraması
• Tansiyonun tehlikeli biçimde düşmesi (şok)
• Damar içinde pıhtılaşma bozukluğu
• Cilt ve dokularda geri dönüşü olmayan hasar
• Hayati risk oluşturan durumlar

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı konup tedaviye hemen başlandığında iyileşme oranı çok yüksektir. Çoğu kişi, tedaviyle günler içinde toparlanmaya başlar. Hastalığı geçirmiş olmanıza rağmen doktorunuzla düzenli iletişim hâlinde olmak, sağlıklı bir iyileşme sürecinin anahtarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.