Karaciğer Sirozu

Genel Bakış

Karaciğer sirozu, karaciğerin uzun süreli hasar görmesi sonucu sertleşmesi ve normal çalışamaz hale gelmesidir. Sağlıklı karaciğer dokusunun yerini yara dokusu (fibrozis) alır. Bu durum yavaş ilerler ve karaciğerin kanı temizleme, protein üretme ve besinleri depolama gibi görevlerini bozar.

Dünyada ve Türkiye'de önemli bir halk sağlığı sorunudur. Türkiye'de özellikle viral hepatitler (hep B ve hep C) ile alkole bağlı karaciğer hasarı sirozun önde gelen nedenleridir.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 40-60 yaş arasındaki yetişkinlerde teşhis edilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sıktır. Alkol kullananlar, hepatit taşıyıcıları ve ailesinde karaciğer hastalığı olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Bulantı ve kusma
• Ciltte ve gözlerde sarı renk değişikliği (sarılık)
• Karın ve bacaklarda şişlik
• Kaşıntı
• Kolay morarma veya kanama

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda siroz nadirdir. Belirtiler arasında iştahsızlık, kilo alamama, karın şişliği, sarılık ve kaşıntı sayılabilir. Doğumsal metabolik hastalıklar veya safra yolu anormallikleri çocuklarda siroza yol açabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirsiz olabilir; halsizlik, unutkanlık ve iştahsızlık sıklıkla normal yaşlanma zannedilerek ihmal edilebilir. Ek hastalıklar ve kullanılan ilaçlar karaciğer hasarını ağırlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik alkol tüketimi
• Kronik hepatit B ve hepatit C enfeksiyonları
• Alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı (metabolik karaciğer yağlanması)
• Otoimmün hepatit (bağışıklık sisteminin karaciğere saldırması)
• Uzun süreli safra kanalı hastalıkları
• Bazı kalıtsal hastalıklar (örneğin Wilson hastalığı, hemokromatoz)

Risk faktörleri

• Aşırı alkol kullanmak
• Hepatit B veya C virüsü taşımak
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Tip 2 diyabet ve yüksek tansiyon
• Karaciğere zarar verebilecek ilaçları izinsiz ve uzun süre kullanmak
• Uyuşturucu madde veya damar içi madde kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan kilo kaybı veya sürekli yorgunluk
• Cilt ve gözlerde sararma
• Karın şişliği ve bacak ödemi
• Kolay kanama veya morarma
• Sürekli mide bulantısı ve iştahsızlık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Herhangi bir risk faktörünüz varsa (hepatit, alkol kullanımı, obezite) yılda bir kontrol yaptırmak
• Düzenli kullandığınız ilaçların karaciğere etkisini sorgulamak için
• Kan testlerinde karaciğer enzimleri yüksek çıkanlar için

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleri isteyebilir. Kesin tanı bazen karaciğer biyopsisi ile konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer fonksiyon testleri, trombosit sayısı, hepatit panelleri)
• Ultrason, elastografi (karaciğer sertliği ölçümü), bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans (MR)
• Gerekirse karaciğer biyopsisi (ince bir iğneyle küçük bir doku örneği alınması)
• Endoskopi (yemek borusunda varis denilen geniş damarların kontrol edilmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde birden fazla test aynı gün içinde yapılmayabilir. Test sonuçlarına göre doktorunuz size özel bir plan hazırlayacaktır. Sizi bir gastroenteroloji (sindirim ve karaciğer hastalıkları) uzmanına yönlendirebilir.

Tedavi

Sirozu tamamen ortadan kaldıran spesifik bir ilaç yoktur. Tedavi, hastalığın nedenini durdurmak, gelişen hasarı yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemek üzerine kuruludur. Erken teşhis edilen sirozda ilerleme yavaşlatılabilir ve bazı nedenlerde geri dönüşüm sağlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Alkolden tamamen uzak durun
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın; başka ilaçları (reçetesiz ağrı kesiciler dahil) izinsiz kullanmayın
• Dengeli ve tuzsuz beslenmeye çalışın
• Günlük yeterince su için; bacaklarda şişlik varsa istirahat ederken bacakları yüksekte tutun
• Ağır kaldırmaktan ve aşırı yorucu egzersizden kaçının
• Eksik olan hepatit aşılarınızı yaptırın

Tıbbi tedaviler

Tedavi planı; alkol bıraktırma programları, viral hepatitler için antiviral tedaviler, diyabet ve tansiyon gibi ek hastalıkların kontrolü, vücutta biriken suyu atmaya yardımcı ilaçlar, vitamin takviyeleri ve bazı durumlarda yaşam tarzı değişikliklerini içerir. Hangi ilacın ve hangi yaklaşımın uygulanacağına yalnızca doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Karaciğer yetmezliği gelişen veya ciddi komplikasyonları olan hastalarda karaciğer nakli gerekebilir. Nakil kararı; hastanın genel durumu, hastalığın evresi ve ek hastalıkları birlikte değerlendirilerek verilir.

Bu durumla yaşamak

Siroz birçok kişi için uzun yıllar sorunsuz bir yaşamla birlikte devam edebilir. Düzenli doktor takibi, ilaçların doğru kullanımı ve sağlıklı yaşam tarzı, günlük yaşamınızı büyük ölçüde sürdürmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun
• Karaciğere zarar verebilecek bitkisel ürünleri ve kontrolsüz ilaçları kullanmayın
• Enfeksiyonlara karşı hijyene dikkat edin; elleri sık sık yıkayın
• İyi uyuyun ve stresi yönetmeye çalışın
• Aileniz ve arkadaşlarınızla vakit geçirin

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu azaltın; tuz karın ve bacaklarda sıvı birikimini artırabilir. Protein miktarını doktorunuzla konuşun; çok az veya çok fazla protein zararlı olabilir. Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın, ancak karın şişliği veya kanama riskiniz varsa egzersiz türünü mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Siroz gibi kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve bazen depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi kötü hissettiğinizde bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Aileniz ve yakın çevrenizle duygularınızı paylaşmak da iyileştirici olabilir.

Önleme

Sirozun pek çok nedeni önlenebilir. Alkol kullanımını sınırlamak veya bırakmak, hepatit B ve C'den korunmak, sağlıklı kilo ve dengeli beslenme siroz riskini önemli ölçüde azaltır.

Aşılar

Hepatit B ve A virüslerine karşı aşı yaptırmak karaciğer sağlığını korur. Hepatit C için henüz bir aşı bulunmamaktadır; ancak bu enfeksiyondan korunmak için güvenli kan ve cinsel temasta korunma önlemleri alınmalıdır.

Tarama programları

Risk grubundaki kişilerde (örneğin hepatit taşıyıcıları, alkol bağımlılığı olanlar, ailesinde karaciğer hastalığı öyküsü bulunanlar) düzenli kan testleri ve karaciğer görüntülemesi yapılması önerilir. Tarama sıklığını doktorunuz belirlemelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Karaciğer yetmezliği (sarılık, kanama, bilinç bulanıklığı)
• Yemek borusu veya midede varis denilen geniş damarların kanaması
• Karında sıvı birikimi (asit) ve enfeksiyonlar
• Karaciğer kanserine dönüşüm riski
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma (hepatorenal sendrom)
• Beslenme bozukluğu ve kemik erimesi

Uzun vadeli görünüm

Siroz tanısı alan birçok kişi, düzenli takip ve tedavi ile yıllarca iyi yaşam kalitesini koruyabilir. Bazı durumlarda karaciğer nakli tamamen sağlıklı bir yaşam şansı sunar. Bilimsel gelişmeler hastalığın yönetimini her geçen gün iyileştirmektedir. Umudunuzu asla kaybetmeyin.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.