İnflamatuvar Bağırsak Hastalığı (İBH)

Genel Bakış

İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH), sindirim sisteminin iç yüzeyinde uzun süreli iltihaplanmaya (yangı) yol açan bir grup hastalığın ortak adıdır. En yaygın iki türü Crohn hastalığı ve ülseratif kolittir. Bu hastalıklar; karın ağrısı, ishal, yorgunluk ve kilo kaybı gibi belirtilere yol açabilir.

İBH, toplumda görülen bir hastalıktır; kesin sıklığı ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, yaklaşık her 1000 kişiden 1 ila 5'ini etkileyebilir.

İBH genellikle 15-35 yaş arasında görülür; ancak çocukluk döneminden yaşlılığa kadar her yaşta ortaya çıkabilir. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kronik (uzun süreli) ishal, bazen kanlı veya mukuslu
• Karın ağrısı ve kramplar
• İştahta azalma ve buna bağlı kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş
• Dışkılama sırasında zorlanma veya acil his

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede gecikme veya kilonun yaşıtlarına göre düşük olması
• Ergenlik belirtilerinin gecikmesi
• Karın ağrısı ve kronik ishal
• Nedeni açıklanamayan vücut ağırlığı kaybı
• Yorgunluk, kansızlık (anemi)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda daha az görülmekle birlikte, karın ağrısı ve ishal belirtileri başka hastalıklarla karışabilir
• Eklem ağrıları, cilt şikayetleri gibi bağırsak dışı belirtiler
• Kansızlık, yorgunluk ve iştahsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin, bağırsaklardaki normal bakterilere veya dokulara yanlışlıkla saldırarak iltihaplanma oluşturduğu düşünülmektedir.
• Genetik faktörler: Ailede İBH olan kişilerde hastalık görülme riski daha yüksektir.
• Çevresel faktörler: Sigara içmek, bazı beslenme alışkanlıkları ve stres belirtileri tetikleyebilir.

Risk faktörleri

• Ailede İBH öyküsünün olması
• Sigara kullanımı (özellikle Crohn hastalığı için riski artırır)
• 20-35 yaş aralığında olmak
• Şehirlerde yaşamak veya batı tarzı beslenme düzeni (bu konuda araştırmalar devam etmektedir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan veya mukus görmek
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli ve şiddetli karın ağrısı
• Yüksek ateşle birlikte seyreden ishal

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal veya karın ağrısı 3-4 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Yorgunluk, iştahsızlık veya kansızlık gibi durumlarda
• Dışkılama alışkanlıklarınızda belirgin bir değişiklik fark ederseniz

Tanı

İBH teşhisi, belirtilerin dinlenmesi, fizik muayene ve çeşitli tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Kesin tanı için gastroenteroloji uzmanına yönlendirilmeniz gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kansızlık, iltihap belirteçleri ve beslenme durumunu değerlendirmek için
• Dışkı (gaita) testleri: İltihap veya kanama olup olmadığını ve bazı enfeksiyonların varlığını kontrol etmek için
• Kolonoskopi: Kalın bağırsağın ucundan ince bir kamera ile incelenmesi; bu işlem sırasında biyopsi (doku örneği) alınabilir.
• Görüntüleme yöntemleri: Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi testlerle bağırsak duvarı ve çevre dokular değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci birkaç hafta sürebilir. Kolonoskopi öncesi bağırsakların temizlenmesi için doktorunuz tarafından verilen özel bir hazırlık uygulamanız gerekebilir. Bu test genellikle sedasyon (hafif uyku) altında yapılır ve çoğu kişi için rahatsız edici olabilir, ancak ağrılı değildir.

Tedavi

İBH'nin tamamen ortadan kaldıran bir tedavisi olmamakla birlikte, amaç iltihabı kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek ve atakları önlemektir. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli doktor takibi gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği beslenme düzenine uymak; tetikleyici yiyecekleri belirlemek
• Yeterli sıvı tüketmeye dikkat etmek
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak
• Stresi azaltmak için nefes egzersizi, yürüyüş veya meditasyon gibi yöntemler denemek
• Dinlendirici uykuya ve düzenli yaşama özen göstermek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi; iltihabı azaltan, bağışıklık sistemini düzenleyen veya belirtileri kontrol altına alan farklı gruplardaki ilaçlarla yapılır. Hangi ilacın kullanılacağına hastalığın tipi, yaygınlığı ve şiddeti göre doktor karar verir. Tedavi sırasında ilaçların dozu ve süresi ek önerilerle değişebilir. Bu nedenle reçetesiz ilaç kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda bağırsakta daralma, tıkanma, fistül (anormal kanal oluşumu) veya ilaçlarla kontrol edilemeyen ağır kanama gibi sorunlar gelişebilir. Böyle durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilir ve hastayla birlikte karar verilir.

Bu durumla yaşamak

İBH ile yaşam; ataklar ve iyileşme dönemleriyle inişli çıkışlıdır. Belirtilerinizi izlemek, tetikleyicileri öğrenmek ve tedavinizi aksatmamak günlük yaşamınızı daha öngörülebilir hale getirir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde düzenli ve dengeli beslenmek
• Küçük ve sık öğünlerle sindirimi kolaylaştırmak
• Hafif tempolu yürüyüş veya yüzme gibi egzersizleri haftanın birkaç günü yapmak
• Stresle başa çıkmak için bilinçli farkındalık (mindfulness) teknikleri denemek
• Sigara içmemek ve içilen ortamlardan kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Bazı besinler (örneğin çok yağlı, baharatlı yiyecekler, lif oranı yüksek çiğ sebzeler) belirtileri tetikleyebilir. Bununla birlikte tamamen kısıtlayıcı bir diyet önerilmez; bireysel toleransınızı anlamak için bir beslenme günlüğü tutabilirsiniz. Düzenli fizik aktivite, bağırsak hareketlerini destekler ve stresi azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, can sıkıntısı ve depresyona neden olabilir. Ruhsal sağlığınızı ihmal etmeyin; bir psikolog veya psikiyatristten destek almak tedavinin önemli bir parçasıdır. Kendinizi kötü hissettiğiniz anlarda yakınlarınızla konuşmaktan çekinmeyin, acil durumlar için 112'yi arayabilirsiniz.

Önleme

İBH'nin kesin olarak önlenmesi günümüzde bilinmemektedir. Ancak düzenli doktor kontrolü, sağlıklı beslenme, sigara bırakma ve stresten kaçınma atakların sıklığını ve şiddetini azaltabilir.

Aşılar

İBH tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar bağışıklık sistemini etkileyebilir. Bu nedenle grip, zatürre ve diğer aşıların zamanlaması ve yapılıp yapılmayacağı konusunda doktorunuza danışmanız önemlidir. Aşı takvimi, kullanılan tedaviye göre kişiye özel ayarlanır.

Tarama programları

İBH olan kişilerde kalın bağırsak kanseri riski, genel topluma göre biraz daha yüksektir. Bu nedenle doktorunuz, belirli aralıklarla kolonoskopi ile tarama yapılmasını önerebilir. Tarama aralığının ne olacağını doktorunuz belirler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bağırsakta daralma ve tıkanma
• Fistül (bağırsak duvarında anormal kanallar) ve apse
• Bağırsak delinmesi (perforasyon)
• Kansızlık, vitamin ve mineral eksiklikleri
• Kolorektal kanser riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

İBH'li çoğu kişi, doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan belirtileri hafife almamak, düzenli doktor kontrolüne gitmek ve tedaviyi aksatmamaktır. Hastalığın seyri kişiden kişiye farklılık gösterir ve bazı kişilerde uzun remisyon (belirtisiz) dönemleri olur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.