Dirençli Hipertansiyon: İlaca Rağmen Yüksek Kalan Tansiyon

Genel Bakış

Kan basıncınızı (tansiyonunuzu) düşürmek için üç farklı türde tansiyon ilacı kullanmanıza rağmen kan basıncınız hâlâ yüksekse, buna 'ilaca dirençli hipertansiyon' denir. Bu durum, tansiyonunuzun olması gereken hedefin üzerinde kaldığı anlamına gelir. Önemli olan, bunun tedavi edilemez olduğu anlamına gelmediğidir; çoğu zaman ilaç düzenlemeleri, yaşam tarzı değişiklikleri veya altta yatan bir sorunun tedavisiyle tansiyon kontrol altına alınabilir.

Dünya genelinde yüksek tansiyonu olan her 5 kişiden yaklaşık 1'inde dirençli hipertansiyon görülür. Yani çok sık görülen bir durum değildir ama tansiyon tedavisi görenlerin önemli bir kısmını etkiler.

Dirençli hipertansiyon daha çok ileri yaşlardaki kişileri, aşırı kilolu veya obez olanları, şeker hastalarını, böbrek hastalığı olanları ve uzun süredir yüksek tansiyon yaşayanları etkiler. Kadınlarda erkeklerden biraz daha sık görüldüğü de çalışmalarla gösterilmiştir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu insanda hiçbir belirti olmaz
• Şiddetli baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Burun kanaması
• Görmede bulanıklık
• Nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek tansiyon genellikle böbrek, kalp veya hormonal bir hastalığa bağlıdır ve çoğu zaman belirti vermez.
• Belirti verdiğinde baş ağrısı, yorgunluk, iştahsızlık, burun kanaması veya gelişim geriliği şeklinde olabilir.
• İlaca dirençli hipertansiyon çocuklarda nadirdir ancak görülürse altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha az fark edilir veya başka hastalıklarla karıştırılabilir.
• Yürürken çabuk yorulma, unutkanlık, gece sık idrara kalkma, çarpıntı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
• Tansiyon çok yükseldiğinde denge sorunları ve düşme riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tansiyon ilaçlarının düzenli alınmaması veya önerilen dozda kullanılmaması
• Altta yatan başka bir hastalığın bulunması: böbrek hastalığı, böbrek atardamarında daralma, uyku apnesi, tiroid veya hormon bozuklukları
• Bazı reçetesiz ilaçlar ve ek maddelerin tansiyonu yükseltmesi (ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ilaçları, bazı antidepresanlar, doğum kontrol hapları gibi)
• Aşırı tuz tüketimi, alkol kullanımı, hareketsizlik ve stres
• Tuzu azaltmayı ve ilaç alımını etkileyecek sindirim veya böbrek problemleri

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Şeker hastalığı veya böbrek hastalığı
• Gebelikte tansiyon yüksekliği öyküsü (preeklampsi)
• Yüksek tuzlu diyet ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Evde yaptığınız ölçümler sürekli 180/120 mmHg veya daha üzerindeyse ve baş dönmesi, çarpıntı veya görme değişikliği gibi belirtiler yaşıyorsanız
• Tansiyon ilaçlarınızı düzenli kullanmanıza rağmen birkaç gün içinde belirgin bir düzelme yoksa
• Doktorunuzun yazdığı ilaçları almanıza rağmen tansiyon değerleriniz çok değişken seyrediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek tansiyon tanınız varsa ve evde ölçümleriniz hedef üzerindeyse, bir dahiliye veya kardiyoloji doktoruna rutin kontrol önerilir.
• İlaçlarınızı düzenli alıyor olsanız bile, bir yıldan uzun süredir kontrol yaptırmadıysanız randevu alın.
• Doktorunuz tansiyonunuzu yükseltebilecek başka ilaçlar kullanıyorsanız (örneğin ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ilaçları) mutlaka bir uzmana danışın.

Tanı

Doktorunuz öncelikle tansiyon ölçümlerinizi tekrarlar. Dirençli hipertansiyon tanısı, en az üç farklı tansiyon ilacı kullanıyor olmanıza rağmen kan basıncınızın hedefin üzerinde olduğunun teyit edilmesiyle konur. Doktorunuz bunların doğru dozlarda ve düzenli alınıp alınmadığını gözden geçirir.

Yapılabilecek testler

• Evde veya eczanedeki tansiyon ölçümlerinizin tekrarlanması
• 24 saat boyunca tansiyonu kaydeden bir cihaz (ambulatuvar kan basıncı takibi) kullanılması
• Kan ve idrar testleri (böbrek fonksiyonu, şeker, elektrolitler, hormon düzeyleri)
• Böbrek ve böbrek üstü bezlerinin ultrason ile incelenmesi
• Elektrokardiyografi (EKG) ile kalp odacıklarının yapısının değerlendirilmesi
• Uyku apnesi şüphesi varsa uyku testi
• Doktorunuzun başka bir ilacın etkisinden şüphelenmesi durumunda ilaçların gözden geçirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Beklenti, doktorunuzun tansiyonunuzu yükselten tüm olası nedenleri tek tek araştırmasıdır. Bu biraz zaman alabilir ve gerekirse sizi hipertansiyon konusunda deneyimli bir uzmana yönlendirebilir. Süreç boyunca tansiyonunuzu düzenli izlemeniz, verdiği önerilere uymanız ve doktorunuzun yönlendirmesiyle ilaçlarınızı gözden geçirmeniz beklenir.

Tedavi

Dirençli hipertansiyon tedavisinin temel hedefi, kan basıncınızı sağlıklı aralığa indirmek ve kalp, beyin ve böbreklerde hasar oluşmasını önlemektir. Tedavi genellikle üç koldan yürütülür: ilaçların yeniden düzenlenmesi, yaşam tarzı değişiklikleri ve altta yatan sorunların (örneğin uyku apnesi veya böbrek hastalığı) tedavisi. Doğru yaklaşımla çoğu hastada tansiyon kontrol altına alınabilir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini günde 5 gramın altına düşürmek (sodyum kısıtlaması)
• Fazla kilonuz varsa vücut ağırlığının %5-10'unu vermek
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz (örneğin hızlı yürüyüş)
• Alkolü sınırlamak veya tamamen bırakmak
• Sigara içiyorsanız bırakmak
• Stresi azaltacak teknikleri öğrenmek (nefes egzersizleri, meditasyon)
• Uyku düzenini iyileştirmek; uyku apnesi şüphesi varsa uyku testi yaptırmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz mevcut tansiyon ilaçlarınızın türlerini, dozlarını ve kombinasyonlarını gözden geçirir. Genellikle birlikte sinerjik etki sağlayan farklı sınıflardan ilaçların kombinasyonları kullanılır. Gerekirse bir idrar söktürücü (diüretik) eklenir veya dozu ayarlanır. Bazı hastalarda günde tek yerine ikiye bölünmüş dozlar, bazılarında ise sabit doz kombinasyonları daha etkilidir. Ayrıca tansiyonu yükseltebilecek başka ilaçları (örneğin ağrı kesiciler, bazı soğuk algınlığı ilaçları) bırakmanız veya değiştirmeniz gerekebilir. Hiçbir durumda doktorunuza danışmadan ilaçlarınızı bırakmayın. İlaçların dışında, özellikle altta yatan bir daralma veya hormonal sorun bulunursa girişimsel yöntemler de gündeme gelebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Dirençli hipertansiyonun nedeni böbrek atardamarında anlamlı bir darlık (renal arter stenozu) veya böbrek üstü bezinde bir tümör ise, sorunun cerrahi veya girişimsel yöntemlerle düzeltilmesi mümkün olabilir. Bu durumlar nadirdir ve mutlaka ileri tetkik ile tanı konulmasını gerektirir. Böyle bir tedaviye karar verilmeden önce hastanın genel sağlık durumu ve riskleri ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Dirençli hipertansiyonla yaşamak, tansiyonunuzu düzenli ölçmek, önerilen ilaçları aksatmadan almak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek anlamına gelir. Gün içinde tansiyon değerlerinizi kaydetmek ve doktorunuzla paylaşmak, tedavinin etkinliğini görmek için en iyi yoldur. Kendinizi iyi hissetseniz bile düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tansiyonunuzu her gün aynı saatlerde, dinlenmiş olarak ölçün.
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte alın ve hatırlatıcılar kurun.
• Tuz kullanımını azaltmak için yemekleri baharat ve limonla tatlandırın.
• Konserve ve hazır gıdalardan uzak durun, etiketlerdeki sodyum miktarını kontrol edin.
• Haftada en az 5 gün orta tempoda yürüyüş yapın.
• Stresli durumlarda tansiyonunuzu ölçmeden önce sakinleşmeyi deneyin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde taze sebze ve meyve ağırlıklı, tam tahıllı, yağsız protein içeren bir Akdeniz diyeti önerilir. Potasyum açısından zengin muz, yeşil yapraklı sebzeler ve baklagiller tansiyon kontrolüne yardımcı olabilir. Tuz kullanımınızı günde 5 gramın altında (yaklaşık bir çay kaşığı) tutmaya çalışın. Egzersiz olarak tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi aerobik aktiviteler idealdir; haftada toplam 150 dakikaya ulaşın. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tansiyonun kontrol altına alınamaması ciddi kaygı ve endişeye yol açabilir. 'İlaçlarım işe yaramıyor' düşüncesi moral bozabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilmek ve uzman desteği almak önemlidir. Tansiyonunuzu her ölçtüğünüzde stresiniz daha da artıyorsa, bu durumu doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek almak size çok yardımcı olabilir.

Önleme

Dirençli hipertansiyon tam olarak önlenemese de, yüksek tansiyonu olan kişilerin birçoğu düzenli ilaç kullanımı, tuz kısıtlaması, kilo kontrolü ve düzenli egzersizle bu duruma ilerlemeyi önleyebilir. Yüksek tansiyonunuz yoksa, sağlıklı yaşam tarzı benimsemek tansiyon hastalığına yakalanma riskinizi azaltır.

Aşılar

Herkes için önerilen güncel aşı takvimine uyun. Grip ve zatürre aşıları, kalp ve damar hastalıkları riski taşıyan tansiyon hastalarında enfeksiyonların yol açabileceği komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir. Bu aşıları yaptırmadan önce doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Yüksek tansiyonunuz olmasa bile 18 yaşından sonra en az 2 yılda bir tansiyonunuzu ölçtürmeniz önerilir. Tansiyon hastasıysanız ve ilaç kullanıyorsanız, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrol yaptırmanız veya evde tansiyon aleti ile düzenli ölçmeniz gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• Kalp yetmezliği
• İnme (felç)
• Böbrek yetmezliği
• Görme kaybı
• Damar yırtılması veya balonlaşması (anevrizma)

Uzun vadeli görünüm

Dirençli hipertansiyon, tedavi edilebilir ve kontrol altına alınabilir bir durumdur. İlaçların düzenli kullanılması, yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun önerdiği takip ile tansiyonunuzu hedef değerlere düşürmeniz mümkündür. Bu süreçte sabırlı olmak önemli; doğru adımlarla kalp, beyin ve böbreklerinizi koruyabilir sağlıklı bir yaşam sürebilirsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• Kardiyoloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.