Düşük Testosteron (Erkek Hipogonadizmi) Rehberi

Genel Bakış

Düşük testosteron, tıbbi adıyla erkek hipogonadizmi, testislerin vücudun ihtiyacına göre yeterince testosteron üretemediği duruma verilen isimdir. Testosteron; erkeklerde cinsel gelişimi, kas ve kemik sağlığını, ruh halini ve enerjiyi etkileyen önemli bir hormondur.

Düşük testosteron sık görülen bir durumdur. Özellikle 40 yaş sonrası erkeklerde testosteron seviyesi doğal olarak yavaşça azalabilir. Ancak her düşük testosteron seviyesi belirti vermez veya tedavi gerektirmez.

Erkekleri etkiler. Doğuştan olabileceği gibi ergenlik döneminde de başlayabilir. Yaş ilerledikçe daha sık görülür. Kadınlarda da düşük testosteron görülebilse de bu yazı erkeklerdeki durumu anlatmaktadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Cinsel istekte (libido) azalma
• Ereksiyon sorunu veya cinsel performansta zorluk
• Sürekli yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Kas gücünde ve kas kitlesinde azalma
• Vücut veya yüz kıllarında azalma
• Depresif ruh hali, sinirlilik veya konsantrasyon güçlüğü
• Uyku sorunları, sıcak basması veya gece terlemesi
• Kısırlık

Çocuklarda belirtiler

• Ergenliğin geç başlaması veya hiç başlamaması
• Ses kalınlaşmasında gecikme
• Vücut kıllarının az olması
• Kas gelişiminde yavaşlık
• Testislerin beklenenden küçük kalması
• Boy uzamasında yavaşlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik erimesine bağlı kırık riskinde artış
• Denge ve yürüme sorunları
• Hafıza ve düşünme hızında yavaşlama
• Kansızlık nedeniyle yorgunluk ve solukluk
• Kas kaybı ve düşme riskinde artış
• Cinsel istekte belirgin azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Primer hipogonadizm: Testislerin kendisinin yeterli testosteron üretememesi. Genetik hastalıklar, inmemiş testis, testise gelen travma, enfeksiyon veya bazı tedaviler buna yol açabilir.
• Sekonder hipogonadizm: Beyindeki hipofiz bezinin testislere yeterli uyarı göndermemesi. Hipofiz hastalıkları, tümörler veya bazı genetik durumlar buna neden olabilir.
• Yaşlanma: Erkeğin yaşı ilerledikçe testosteron seviyesi doğal olarak düşer, ancak bu her zaman hastalık anlamına gelmez.
• Yaşam tarzı ve sağlık sorunları: Obezite, tip 2 diyabet, uyku apnesi, uzun süreli stres, aşırı egzersiz, alkol ve madde kullanımı düşük testosteron riskini artırabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Obezite veya fazla kilo
• Tip 2 diyabet ve metabolik sendrom
• Uyku apnesi
• Uzun süreli yüksek stres
• Kronik karaciğer veya böbrek hastalığı
• Testislere yönelik cerrahi, radyasyon veya kemoterapi öyküsü
• Bazı genetik sendromlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Sağlık Hattı'nı arayın.
• Testiste ani şiddetli ağrı, şişlik veya sertlik fark ederseniz aynı gün en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.
• İdrarda kan veya idrar yaparken şiddetli ağrı varsa aynı gün hekiminize danışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cinsel istekte azalma, ereksiyon sorunu veya kısırlığı düşündüren bir durum yaşıyorsanız
• Sürekli yorgunluk, enerji düşüklüğü, konsantrasyon güçlüğü veya depresif ruh hali haftalardır sürüyorsa
• Kas gücünde belirgin azalma, vücut kıllarında dökülme veya sık kırık yaşıyorsanız
• Çocuğunuzda ergenlik belirtileri beklenen yaşta başlamıyorsa

Tanı

Doktor öncelikle belirtilerinizi ve sağlık geçmişinizi dinler. Fizik muayene yaparak testisleri, vücut kıllarını ve kas yapısını değerlendirir. Kesin tanı için genellikle sabah saatlerinde kan testiyle testosteron seviyesi ölçülür. Testosteron düşük bulunur ve belirtiler uyumluysa tanı konulabilir.

Yapılabilecek testler

• Sabah saat 08.00-10.00 arasında koldan alınan kan testi ile toplam testosteron ölçümü
• Testosteron düşükse tekrar testosteron ölçümü
• LH, FSH ve prolaktin hormonları: hipofiz bezinin durumunu değerlendirmek için
• Tam kan sayımı
• Gerekirse serbest testosteron veya genetik testler
• Uzun süreli düşük testosteronda kemik yoğunluğu ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

İlk olarak aile hekiminize başvurabilirsiniz. Gerekli görülürse üroloji veya endokrinoloji uzmanına yönlendirilirsiniz. Testosteron seviyesi gün içinde değiştiği için test genellikle sabah yapılır. Tanı süreci birkaç hafta sürebilir; bu süreçte doktorunuzun önerdiği testleri yaptırmanız önemlidir.

Tedavi

Tedavi, düşük testosteronun nedenine ve belirtilerin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine göre kişiye özel planlanır. Amaç belirtileri azaltmak, kemik ve kas sağlığını desteklemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın rehberleri doğrultusunda hekimler tanı ve tedavi sürecini bireye göre yürütür.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve yeterli uyku almaya çalışın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Düzenli egzersiz yapın, özellikle kas güçlendirme hareketlerine yer verin
• Alkolü sınırlayın ve sigara ile tütün ürünlerinden kaçının
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hobi edinin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, eksik olan hormonun yerine konması amacıyla hormon tedavisi önerebilir. Bu tedavi jel, enjeksiyon, yama veya implant gibi farklı şekillerde uygulanabilir. Hangi yöntemin ve dozun uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar verir. Tedavi sırasında kan testleriyle seviyeler ve yan etkiler düzenli olarak takip edilir. Belirtilerin altında başka bir hormonal veya genetik neden varsa, tedavi buna göre şekillenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çoğu hasta için cerrahi ilk tedavi seçeneği değildir. Ancak hipofiz bezindeki tümör, inmemiş testis veya yapısal bir sorun gibi durumlarda cerrahi gerekebilir. Bu tamamen doktorun yapacağı değerlendirmeye bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde sabırlı olmak önemlidir. Bazı belirtiler haftalar içinde hafiflerken bazıları aylar sürebilir. Düzenli doktor kontrollerini aksatmayın ve tedaviyle ilgili sorularınızı doktorunuzla rahatça paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya bisiklet sürün
• Haftada iki gün kas güçlendirme egzersizleri yapın
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın
• Alkol tüketimini sınırlandırın
• Stresle başa çıkmak için size iyi gelen aktiviteler bulun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve protein içeren bir beslenme kas sağlığına yardımcı olur. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar tüketin. Şekerli içecekler ve aşırı işlenmiş gıdalardan kaçınmak sağlıklı kiloyu korumaya destek olur. Egzersizi haftanın çoğu gününe yaymaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Düşük testosteron ruh halini, enerjiyi, sinirlilik ve özgüveni etkileyebilir. Depresyon ve kaygı ile birlikte görülebilir. Bu duygular gerçektir ve konuşulmayı hak eder. Gerekirse doktorunuzdan psikolojik destek isteyin. Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleri olursa hemen 112 Acil Sağlık Hattı'nı arayın.

Önleme

Doğuştan gelen bazı hipogonadizm türleri önlenemez. Ancak sağlıklı kiloyu korumak, diyabet ve uyku apnesi gibi sorunları kontrol altına almak, düzenli egzersiz yapmak ve stresten uzak durmak bazı durumlarda düşük testosteron riskini azaltabilir.

Aşılar

Bu durumdan korunmak için spesifik bir aşı bulunmamaktadır. Bağışıklama, genel sağlığı koruma açısından Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uygun olarak yapılmalıdır.

Tarama programları

Düşük testosteron için toplum genelinde rutin tarama önerilmemektedir. Şikayetleriniz veya risk faktörleriniz varsa doktorunuz gerekli değerlendirmeyi yapacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kısırlık
• Kemik erimesi ve kırık riskinde artış
• Kas kaybı, güçsüzlük ve düşme riskinde artış
• Depresyon ve yaşam kalitesinde düşüş
• Cinsel işlev bozuklukları
• Kansızlık

Uzun vadeli görünüm

Düzenli takip ve uygun tedavi ile düşük testosteronun birçok belirtisi gerileyebilir. Enerji, ruh hali, kas gücü ve genel yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileşebilir. Erken teşhis ve doktorla iş birliği tedavinin başarısında çok önemlidir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.