Ebola Virüsü Hastalığı

Genel Bakış

Ebola virüsü hastalığı, Ebola virüsünün neden olduğu ciddi ve bazen ölümcül olabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Virüs, enfekte insanların veya hayvanların kanı ve vücut sıvıları (kusmuk, dışkı, idrar, tükürük, meni gibi) ile doğrudan temas sonucu bulaşır. Hastalık şiddetli ateş, halsizlik, kusma, ishal ve kanama gibi belirtilere yol açabilir. Erken dönemde hastanede destekleyici tedavi verilirse iyileşme şansı belirgin şekilde artar.

Hayır. Ebola virüsü hastalığı dünya genelinde nadirdir ve genellikle Afrika'da belirli bölgelerde salgınlar halinde görülür. Türkiye'de bugüne kadar doğrulanmış bir Ebola vakası bildirilmemiştir.

Hastalık en çok salgın bölgelerinde yaşayan veya bu bölgelere seyahat eden kişileri etkiler. Ayrıca Ebola hastalarına bakım veren sağlık çalışanları ve hastanın vücut sıvılarıyla temas eden yakınları risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Şiddetli baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Halsizlik ve bitkinlik
• Boğaz ağrısı
• Kusma ve ishal
• Döküntü
• Diş etlerinden, burundan veya vücut içinde kanama

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ateş, huzursuzluk, beslenme güçlüğü, kusma ve ishal daha ön planda olabilir; kanama belirtileri genellikle daha geç dönemde görülür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha ağır seyredebilir, sıvı kaybı ve organ yetmezliği daha hızlı gelişebilir. Ateş ve belirgin halsizlik sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Ebola virüsü ile enfekte olmuş hasta kişilerin kanı, kusmuğu, dışkısı, idrarı, tükürüğü veya menisiyle doğrudan temas.
• Enfekte kişilerin vücut sıvılarıyla kontamine olmuş iğne ve tıbbi malzemelerin kullanılması.
• Enfekte kişinin vücut sıvılarıyla kirlenmiş çarşaf, giysi veya yüzeylere dokunmak.
• Ebola virüsü taşıyan hayvanlarla (örneğin meyve yarasaları, primatlar) temas veya bu hayvanlardan elde edilen etlerin çiğ tüketilmesi.

Risk faktörleri

• Ebola salgını görülen bölgelere (özellikle Batı ve Orta Afrika) seyahat etmek veya buralarda yaşamak.
• Sağlık çalışanı olarak Ebola hastalarına bakım verirken koruyucu ekipman kullanmamak.
• Enfekte hayvanlarla veya bu hayvanların etleriyle temas.
• Ebola hastasının cenaze töreninde vücuduna doğrudan dokunmak.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, kusma veya ishal gibi belirtileriniz varsa ve son bir ay içinde Ebola görülen bir bölgeye seyahat ettiyseniz.
• Bilinen bir Ebola hastasıyla veya onun vücut sıvılarıyla doğrudan temas ettiyseniz.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ebola salgını olan bir bölgeye seyahat etmeden önce seyahat sağlığı değerlendirmesi yaptırın.
• Şüpheli temas sonrası 21 gün boyunca kendinizi izleyin ve sağlık kuruluşunuzla iletişime geçin.

Tanı

Doktor öncelikle belirtilerinizi, seyahat geçmişinizi ve olası temas durumlarınızı sorar. Ebola şüphesi varsa, izolasyon önlemleri alınmış bir ortamda kan ve diğer vücut sıvılarından örnekler alınır. Bu örneklerde virüsün genetik materyali veya vücudun ürettiği antikorlar aranır. Şüpheli durumlarda ilk test sonucu negatif olsa bile testler tekrarlanabilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı ve pıhtılaşma testleri
• Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
• Elektrolit düzeyleri (sodyum, potasyum gibi)
• PCR testi ile Ebola virüsünün genetik maddesinin araştırılması
• Antikor (IgM ve IgG) testleri

Randevunuzda neler beklenir

Ebola şüphesinde sizi ayrı bir odada (izole) değerlendirirler; sağlık çalışanları koruyucu kıyafet giyer. Örnekler özel laboratuvarlara gönderilir ve sonuçlar birkaç saat ila birkaç gün arasında çıkabilir. Bu süreçte sağlık ekibi ateşinizi, tansiyonunuzu ve sıvı dengenizi izler, ihtiyacınıza göre destek sağlar.

Tedavi

Ebola için virüsü doğrudan ortadan kaldıran özel bir tedavi bulunmamakla birlikte, erken ve yoğun destekleyici tedavi ile iyileşme şansı önemli ölçüde artar. Tedavi hastanede, sıklıkla yoğun bakım koşullarında yapılır. Temel amaç vücudun sıvı ve tuz dengesini korumak, organların çalışmasını desteklemek ve kanama gibi komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Kendinizi evde izole edin; başkalarıyla yakın temastan kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde bol sıvı alın; damardan sıvı gerekebileceği için hazırlıklı olun.
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun onayı olmadan ilaç kullanmayın.
• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın.
• Mümkün olduğunca dinlenin.

Tıbbi tedaviler

Hastanede damardan sıvı ve elektrolitler verilir, oksijen desteği sağlanır, tansiyon ve organ fonksiyonları yakından izlenir. Kan pıhtılaşma bozukluklarına yönelik tedaviler uygulanabilir. Bazı merkezlerde deneysel ilaçlar veya iyileşmiş hastaların plazması kullanılabilir; bu seçenekler yalnızca uzman hekim kararıyla ve klinik çalışmalar kapsamında değerlendirilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ebola hastalığına bağlı cerrahi bir işlem genellikle gerekmez; ancak bağırsak delinmesi gibi çok nadir komplikasyonlarda acil cerrahi müdahale gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Ebola hastalığından iyileşen kişiler, taburcu olduktan sonra belirli bir süre düzenli olarak takip edilir. Virüs bazı vücut sıvılarında, özellikle menide aylarca kalabilir. Bu nedenle taburculuk sonrası cinsel ilişkiden kaçınmak veya mutlaka korunmak, kişisel hijyene çok dikkat etmek ve doktorun önerdiği kontrol randevularına gitmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen gösterin.
• Yeterli su içmeyi ihmal etmeyin.
• Düzenli uyumaya ve dinlenmeye çalışın.
• El hijyeninize dikkat edin.
• Salgın dönemlerinde kalabalık ortamlardan kaçının ve gerekiyorsa maske kullanın.

Diyet ve egzersiz

İyileşme döneminde protein, sebze ve meyveden zengin besleyici yiyecekler tüketin; bol su için. Gücünüz yettiğince kısa yürüyüşler yapabilirsiniz, ancak egzersiz yoğunluğunu artırmadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ebola ciddi bir hastalıktır; hastalığı geçiren kişilerde ve yakınlarında kaygı, korku, üzüntü ve travma sonrası stres görülebilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, duygularınızı sevdiklerinizle paylaşmak iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Evet, Ebola'dan korunmak mümkündür. En temel önlem, virüsle temas etmekten kaçınmaktır: hasta kişilerle ve vücut sıvılarıyla doğrudan temastan uzak durmak, hijyen kurallarına uymak, salgın bölgelerine gereksiz seyahatten kaçınmak ve riskli bölgelerde koruyucu ekipman kullanmaktır.

Aşılar

Ebola'ya karşı bazı ülkelerde onaylanmış aşılar bulunmaktadır; aşı özellikle salgın bölgelerinde risk altındaki kişilere önerilir. Türkiye'de aşı bulunabilirliği ve seyahat öncesi aşı önerileri için Sağlık Bakanlığı'nın seyahat sağlığı birimine danışabilirsiniz.

Tarama programları

Salgın bölgelerinde ateş taraması ve riskli temas sorgulaması yapılır. Türkiye'de seyahat öyküsü olan ateşli hastalarda doktorlar ayırıcı tanı yapar; şüpheli durumlarda Ebola testi de düşünülebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli sıvı kaybına bağlı olarak tansiyon düşmesi (şok)
• Karaciğer ve böbrek yetmezliği
• Yaygın iç ve dış kanama
• Çoklu organ yetmezliği
• Ölüm

Uzun vadeli görünüm

Ebola ciddi bir hastalık olmakla birlikte, erken tanı ve yoğun destekleyici tedaviyle iyileşme şansı belirgin şekilde artmaktadır. Son yıllarda bu hastalıkla mücadele eden ülkelerde sağ kalanların oranı giderek yükselmektedir. İyileşen birçok insan normal yaşamına dönebilir; ancak bazılarında eklem ağrıları, yorgunluk, saç dökülmesi ve görme sorunları gibi uzun dönem etkiler görülebilir. Bu etkilerin yönetimi için düzenli tıbbi takip hasta destek programları büyük önem taşır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) – Ebola ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.