Poliyo (Çocuk Felci) Nedir?

Genel Bakış

Poliyo, poliovirüs adı verilen bir mikrobun neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Bu virüs, özellikle aşı yapılmamış kişilerde sinir sistemini etkileyebilir ve kas güçsüzlüğüne ya da kalıcı felce yol açabilir. Çocuk felci olarak da bilinir.

Türkiye'de aşılama sayesinde poliyo artık hiç görülmemektedir. Ancak dünyanın bazı bölgelerinde aşı oranları düşük olduğu için hâlâ risk vardır.

Polio çoğunlukla 5 yaş altındaki çocukları etkiler, ancak aşı olmamış yetişkinler de hastalığa yakalanabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Yorgunluk ve halsizlik
• Baş ağrısı
• Boğaz ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Kas ağrıları ve sertliği

Çocuklarda belirtiler

• Ateş ve huzursuzluk
• İştahsızlık
• Uykuya eğilim
• Boyun ve sırt sertliği

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erken dönemde şiddetli baş ağrısı
• Kas ağrıları
• Bacaklarda ve kollarda güçsüzlük
• Felç riski çocuklardan daha yüksek olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Poliovirüs adlı mikrobun ağız ve burun yoluyla vücuda girmesi
• Kirli su veya kontamine olmuş yiyeceklerin tüketilmesi
• Enfekte bir kişinin dışkısıyla kirlenen yüzeylere dokunulması ve sonrasında ağza götürülmesi

Risk faktörleri

• Aşı yaptırmamış olmak
• Polionun hâlâ görüldüğü ülkelere seyahat etmek
• Kalabalık ve temiz suya erişimin zor olduğu bölgelerde yaşamak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan başka bir hastalığa sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Herhangi bir kas güçsüzlüğü veya felç belirtisi
• Nefes alırken zorlanma
• Yutma güçlüğü
• Ani başlayan şiddetli baş ağrısı ve boyun sertliği

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşı kayıtlarınızı ve aşı takviminizi kontrol ettirmek
• Poliyonun görüldüğü bir bölgeye seyahat öncesi doktorunuza danışmak

Tanı

Doktor, önce hastalık belirtilerini dinler ve fizik muayene yapar. Eğer poliodan şüphelenirse, virüsü tespit etmek için laboratuvar testleri ister.

Yapılabilecek testler

• Boğaz ve dışkıdan örnek alınması (poliovirüs bu örneklerde aranır)
• Beyin omurilik sıvısı testi (omba ponksiyonu / belden su alınması)
• Kan testleri
• Sinir ve kas fonksiyonlarını değerlendiren EMG testi

Randevunuzda neler beklenir

Doktor size son zamanlarda seyahat edip etmediğinizi, aşı durumunuzu ve belirtilerinizi soracaktır. Muayene sonrası gerekli testleri yapacaktır. Tanı genellikle laboratuvar sonuçlarına göre konur.

Tedavi

Polionun kesin bir tedavisi yoktur. Tedavi, belirtileri hafifletmeye, vücut fonksiyonlarını korumaya ve oluşan hasarla başa çıkmaya yöneliktir. Destekleyici bakım ve rehabilitasyon çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat etmek
• Yeterli miktarda su ve sıvı almak
• Ağrı için doktorun önerdiği ilaçları kullanmak (doktora danışmadan ilaç almayın)
• Kasları zorlamamak, dinlendirmek
• Doktorun önerdiği egzersizleri uygulamak

Tıbbi tedaviler

Doktorlar; ağrıyı kontrol etmek, kas spazmlarını azaltmak ve nefes almayı desteklemek için çeşitli ilaçlar ve yöntemler kullanabilir. Gerekli durumlarda hastanede solunum cihazı desteği verilebilir. Fizik tedavi ve mesleki terapi, kas gücünü korumak ve günlük yaşamı kolaylaştırmak için uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İyileşme döneminden yıllar sonra, kas dengesizliğine veya kemik bozukluklarına bağlı sorunlar ortaya çıkarsa, bazı kişilerde cerrahi girişimler düşünülebilir. Bu ameliyatların zamanlaması doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Polio felci geçiren kişiler, yaşam boyu fiziksel kısıtlılıklarla başa çıkmak durumunda kalabilirler. Düzenli fizik tedavi, ortopedik destekler ve yardımcı cihazlar günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Yaş ilerledikçe kas yorgunluğu ve güçsüzlük artabilir; bu nedenle düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve doktor kontrolünde fizik tedavi yaptırmak
• İhtiyaç halinde baston, yürüteç veya diğer destek ekipmanlarını kullanmak
• Kasları aşırı yormamak, düzenli molalar vermek
• Bağışıklık sistemini korumak için aşılarınıza dikkat etmek

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı yürüyüşler ve esneme hareketleri gibi düşük tempolu egzersizler kasların güçlü kalmasına yardımcı olabilir, ancak aşırı yorgunluktan kaçınılmalıdır. Dengeli bir beslenme vücut direncini artırır; özellikle protein, vitamin ve mineral açısından zengin gıdalar tercih edilmelidir. Fizik tedavinizce önerilen egzersiz programına uymanız en doğrusudur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Poliyo sonrası yaşanan fiziksel zorluklar; üzüntü, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak için profesyonel destek almak önemlidir. Unutmayın, yaşadığınız zorluklar yalnız sizin değil, başka kişilerin de başına gelebilir ve herkesin desteğe hakkı vardır.

Önleme

Evet, poliyo aşısı ile korunmak mümkündür. Aşılama, hem bireyi hem de toplumu korur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı aşı takviminde çocuklara poliyo aşısı düzenli olarak yapılmaktadır.

Aşılar

Poliyo aşısı, aşı takvimindeki rutin aşılarla birlikte uygulanır. Çocukluk döneminde yapılan aşılar ömür boyu koruma sağlar. Erişkinlerde de gerekli durumlarda doktor önerisiyle aşı yapılabilir. Aşının herhangi bir ciddi yan etkisi oldukça nadirdir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı kas felci ve sakatlık
• Solunum kaslarının felci sonucu nefes alamama
• Yutma güçlüğü ve beslenme sorunları
• Beyin ve sinir sisteminde hasar
• Nadiren ölüm

Uzun vadeli görünüm

Poliyo günümüzde aşılama sayesinde Türkiye'de ortadan kaldırılmıştır. Hastalığa yakalanan kişilerin çoğu hafif bir hastalık geçirir; felç gelişenlerde bile uygun tedavi ve rehabilitasyon ile kas gücünün bir kısmı geri kazanılabilir. Kalıcı etkilerle yaşamayı öğrenen birçok insan, modern tıp ve destek sayesinde bağımsız bir şekilde yaşamını sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.