Boğmaca (Pertüsüs) Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Korunma Yolları

Genel Bakış

Boğmaca, 'Bordetella pertussis' adlı bir bakterinin neden olduğu oldukça bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Hastalık, şiddetli ve inatçı öksürük nöbetlerine yol açar ve özellikle bebeklerde hayati tehlike oluşturabilir.

Aşılama sayesinde boğmaca artık eskisi kadar yaygın değildir. Ancak aşı oranlarının düşmesi veya aşı korumasının zamanla zayıflaması nedeniyle hâlâ görülebilmektedir.

Boğmaca her yaşta görülebilir. En ağır seyrettiği grup bebekler ve küçük çocuklardır. Ergenler ve yetişkinlerde hastalık genellikle daha hafif geçer, ancak uzun süren öksürüğe neden olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Burun akıntısı, hapşırma ve hafif ateş ile başlayan soğuk algınlığı benzeri belirtiler
• İlk 1-2 hafta sonra başlayan şiddetli öksürük nöbetleri
• Öksürük nöbetinin ardından derin nefes alırken 'boğmaca' sesi
• Öksürük sonrası kusma
• Öksürük sırasında yüzün kızarması, gözlerin sulanması
• Gece öksürüğünün artması

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde 'boğmaca' sesi çıkmayabilir, bunun yerine nefes almadaki duraklamalar (apne) görülür.
• Bebeklerde morarma ve hırıltı daha belirgin olabilir.
• Çocuklarda öksürük nöbetleri sık ve şiddetlidir, bazen öğürmeye ve kusmaya yol açar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Öksürük nöbetleri haftalarca, hatta 8 haftadan uzun sürebilir.
• Yetişkinlerde tipik 'boğmaca' sesi duyulmayabilir; sadece uzun süren inatçı bir öksürük gibi hissedilir.
• İleri yaşta öksürüğe bağlı kaburga kırılması, idrar kaçırma veya fıtık gibi sorunlar gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Boğmaca, Bordetella pertussis adlı bakterinin yol açtığı bir enfeksiyondur.
• Bakteri, hasta bir kişinin öksürmesi veya hapşırması sırasında havaya saçılan küçük damlacıkların solunmasıyla bulaşır.

Risk faktörleri

• Aşısız olmak veya boğmaca aşısını tam yaptırmamış olmak
• Bebeklik dönemi (özellikle 6 aydan küçükler)
• Boğmacalı biriyle aynı evde yaşamak veya uzun süre yakın temas etmek
• Kalabalık ve havasız ortamlarda bulunmak
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler (örn. kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeklerde herhangi bir öksürük, özellikle 3 aydan küçükse, aynı gün doktora başvurulmalı.
• Öksürük nöbeti sonrası çocuk veya yetişkin yorgun düşüyor, nefes darlığı yaşıyorsa
• Ağızdan yeterli miktarda sıvı alamıyorsa veya kusma nedeniyle beslenemiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük 1-2 haftadan uzun sürüyorsa, özellikle boğmacalı biriyle temas öyküsü varsa
• Gece uykuyu bölen ve kusmaya neden olan öksürük
• Okul veya işe dönüş için sağlık raporu veya izin belgesi gerekiyorsa

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, öksürük nöbetlerinin tipini ve sıklığını sorgular. Boğmaca, soğuk algınlığı veya bronşit ile karışabileceği için kesin tanı koymak amacıyla bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Burun boşluğundan pamuklu çubukla sürüntü alınarak yapılan PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) testi
• Bakterinin üremesini sağlayan kültür testi
• Bağışıklık sisteminin mikroplarla savaşırken ürettiği antikorları ölçen kan testi

Randevunuzda neler beklenir

Doktor, hastalığın süresine ve şiddetine göre tedavi planlar. Bebekler ve ağır seyreden hastalar hastanede takip edilebilir. Test sonuçları birkaç gün sürebilir; ancak doktor boğmaca şüphesi varsa tedaviye hemen başlayabilir.

Tedavi

Boğmaca tedavisinde amaç, hastalığın başkalarına bulaşmasını önlemek ve vücudun enfeksiyonla başa çıkmasını desteklemektir. Erken tanı konulursa antibiyotik tedavisi faydalı olabilir. Öksürüğü tamamen geçiren tek bir ilaç yoktur; bu nedenle destekleyici bakım çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin; su, çorba ve ıhlamur gibi içeceklerle vücudun su dengesini koruyun.
• Dinlenin; öksürük nöbetleri vücudu ciddi şekilde yorabilir.
• Evde nemli hava sağlamak için soğuk buhar makinesi kullanın (sıcak buhar değil).
• Sigara dumanı, parfüm, temizlik ürünleri gibi öksürüğü artıran maddelerden uzak durun.
• Küçük ve sık öğünler halinde beslenin; öksürük sonrası kusma gelişirse kaybedilen sıvıyı telafi edin.
• Öksürürken ağzınızı kağıt mendille kapatın ve mendili çöp kutusuna atın. Hasta olduğunuz dönemde kalabalık ortamlara çıkmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın ilk 2-3 haftasında antibiyotik reçete edebilir. Antibiyotikler, hastalığın başkalarına bulaşma süresini kısaltır ancak mevcut öksürüğü hemen geçirmez. Bebekler ve ağır vakalarda hastanede oksijen desteği, damar yoluyla sıvı tedavisi ve yakın takip gerekebilir. Reçetesiz hiçbir öksürük ilacını doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

Boğmaca sırasında dinlenmeye öncelik verin. Öksürük nöbetleri geçici olarak günlük yaşamınızı etkileyebilir ve iyileşme birkaç hafta sürebilir. Hastalığın bulaşıcı olduğu dönemde işten ve okuldan uzak kalmak gerekebilir; bunun için doktorunuzdan istirahat raporu alabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve içilen ortamlarda bulunmayın.
• Yatarken başınızı hafif yüksek tutmak öksürüğü hafifletebilir.
• Ellerinizi sık sık sabunla yıkayın; evdeki diğer kişilere bulaşmayı azaltmak için hijyene dikkat edin.
• Bebeklerde öksürük nöbeti sırasında bebeği dik pozisyonda tutmak, sırtına hafifçe destek olmak rahatlatıcı olabilir.

Diyet ve egzersiz

Bol miktarda sıvı tüketin. Yumuşak ve kolay yutulan besinleri tercih edin; öksürük kusmaya neden oluyorsa küçük porsiyonlar halinde sık sık beslenin. Bu dönemde egzersiz önerilmez; yürüyüş gibi hafif aktiviteler bile öksürüğü tetikleyebilir. İyileştikten sonra normal aktivitelere kademeli olarak dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük, uyku kaybına, yorgunluğa ve tükenmişlik hissine yol açabilir. Bu süreçte sabırlı olmak, aile ve arkadaşlardan destek almak önemlidir. Özellikle bebeği hasta olan ebeveynler endişeli ve yorgun hissedebilir; bu normaldir, ancak sürekli artan kaygı hissedilirse doktorla paylaşılmalıdır.

Önleme

Evet, boğmaca en etkili olarak aşı ile önlenebilir. Bunun yanında el hijyeni, öksürürken ağız kapatma ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınma gibi önlemler bulaşma riskini azaltır.

Aşılar

Türkiye'de boğmaca aşısı, Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimi içinde bebeklik döneminde uygulanır. Ergenlerde ve yetişkinlerde hatırlatma dozları önerilebilir. Hamilelikte yapılan boğmaca aşısı, bebeği doğumdan sonraki ilk aylarda koruyabilir. Bu konuda en doğru bilgiyi aile hekiminizden alabilirsiniz.

Tarama programları

Boğmaca için toplum taraması yapılmaz. Erken tanı, hastalığın yayılmasını önlemek için önemlidir; bu nedenle öksürük şikayeti uzun süren kişilerin doktora başvurması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeklerde zatürre (pnömoni)
• Nefes almada uzun duraklamalar (apne) nedeniyle beyne yeterli oksijen gitmemesi ve buna bağlı beyin hasarı
• Havale (konvülsiyon) geçirme
• Öksürüğün şiddetine bağlı kaburga kırıkları, karın fıtığı veya idrar kaçırma
• Kusma ve yetersiz beslenme nedeniyle kilo kaybı, sıvı kaybı

Uzun vadeli görünüm

Boğmaca, özellikle bebeklerde ciddiye alınması gereken bir hastalıktır, ancak doğru tedavi ve bakımla çoğu kişi tamamen iyileşir. Öksürük haftalarca sürebilse de zamanla azalır. Aşı ile korunmak ve erken doktora başvurmak hem hastanın hem de çevresinin sağlığı için en önemli adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.