Salmonella Enfeksiyonu (Salmonelloz)

Genel Bakış

Salmonella, bağırsaklarda enfeksiyona yol açabilen bir bakteri türüdür. Bu bakteri genellikle kirli su veya uygun şekilde saklanmamış, az pişirilmiş yiyeceklerle bulaşır. İshal, ateş ve karın ağrısı gibi belirtilerle kendini gösterir. Çoğu insan birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir; ancak küçük çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda daha ağır seyredebilir.

Dünya genelinde yaygın görülen bir bakteriyel enfeksiyondur. Türkiye'de de besin kaynaklı enfeksiyonlar arasında önemli bir yer tutar. Tam sayı vermek güç olmakla birlikte, her yıl dünyada milyonlarca kişide hastalık yaptığı tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilir. Ancak bebekler, küçük çocuklar, hamileler, 65 yaş üstü yetişkinler ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyon daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İshal (bazen kanlı)
• Ateş
• Mide krampları
• Bulantı ve kusma
• Baş ağrısı
• Üşüme ve titreme

Çocuklarda belirtiler

• Sulu veya hafif kanlı ishal
• Ateş
• Kusma
• Huzursuzluk
• Uyku hali
• Az idrar yapma gibi susuzluk belirtileri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli ishal ve kusma
• Aşırı halsizlik
• Bilinç bulanıklığı
• Yüksek ateş
• Ağız kuruluğu, az idrar yapma gibi susuzluk belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Salmonella bakterisi ile kirlenmiş çiğ veya az pişmiş tavuk, et ve yumurta tüketmek
• Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri içmek
• Kirli su içmek veya bu suyla yıkanmış sebze ve meyveleri yemek
• Enfekte hayvanlarla temastan hemen sonra ellerin yıkanmadan ağıza, buruna veya göze götürülmesi

Risk faktörleri

• Gıda güvenliği kurallarına uyulmayan bölgelere seyahat etmek
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalık veya tedavinin olması
• Mide asidini azaltan ilaçlar kullanmak
• Bebeklik, 65 yaş üstü veya hamilelik
• Çiğ veya az pişmiş gıdalarla sık çalışmak, örneğin mutfakta görev almak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yetişkinlerde 2 günden uzun süren ishal
• Bebeklerde ve yaşlılarda ishal veya kusmanın bir günden uzun sürmesi
• Kanlı dışkı
• Ağız kuruluğu, az idrar yapma gibi susuzluk belirtileri
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde ve hamilelerde belirtilerin başlaması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal birkaç gün sürdüyse ve kendinizi toparlayamadıysanız
• Mesleğiniz gereği gıda sektöründe çalışıyorsanız ve ishaliniz varsa
• Kronik bir hastalığınız varsa ve bağırsak belirtileri geliştiyse

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, yeme alışkanlıklarınızı ve risk faktörlerinizi sorgular. Kesin tanı için genellikle dışkı kültürü istenir; bu testte dışkı örneği laboratuvarda incelenerek Salmonella bakterisinin olup olmadığına bakılır.

Yapılabilecek testler

• Dışkı kültürü
• Kan testi
• Şiddetli vakalarda kan kültürü

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz dışkı örneği almanız için size temiz bir kap verebilir. Örneği laboratuvara ulaştırma talimatlarına uymanız önemlidir. Sonuçlar genellikle 1–3 gün içinde çıkar. Sonuç beklerken bol sıvı içmeniz ve dinlenmeniz önerilir. Belirtiler ağırsa doktorunuz sizi hastaneye yönlendirebilir.

Tedavi

Tedavinin temel hedefi sıvı ve elektrolit kaybını yerine koymak ve vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olmaktır. Çoğu kişi özel bir ilaç kullanmadan iyileşir; ancak bazı durumlarda doktor antibiyotik önerebilir. Antibiyotikleri asla doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 8-10 bardak su veya doktorunuzun uygun gördüğü sıvıları için
• Azar azar, sık sık beslenin; yağlı ve şekerli yiyeceklerden kaçının
• Hazır çorbalar, ayran ve yoğurt gibi sıvı ve elektrolit içeren gıdalar tercih edin
• İstirahat edin ve belirtiler tamamen geçene kadar kalabalık ortamlardan uzak durun
• Tuvalet sonrası ve yemek hazırlamadan önce ellerinizi sabunla yıkayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, enfeksiyonun ağır olduğu durumlarda, özellikle bebeklerde, yaşlılarda, bağışıklık sistemi zayıf olanlarda veya mikrobun kana karıştığı durumlarda antibiyotik tedavisi başlatabilir. Şiddetli susuzluk gelişen kişilere damar yoluyla sıvı verilmesi gerekebilir. Bu tedbirler iyileşmeyi hızlandırmak ve komplikasyonları önlemek için uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Salmonella enfeksiyonunda cerrahi girişim çok nadiren gereklidir; yalnızca bağırsakta ağır bir komplikasyon gelişirse doktorunuz değerlendirme yapar.

Bu durumla yaşamak

Hastalık süresince vücudun sıvı ihtiyacını düzenli olarak karşılayın. Ateşinizi takip edin ve belirtilerde kötüleşme olursa doktorunuza ulaşın. Evde aynı tuvaleti kullanıyorsanız temizliğe dikkat edin ve aile bireyleriyle havlu, bardak paylaşmaktan kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• El hijyenine özen gösterin; özellikle hayvanlarla temastan sonra ellerinizi sabunla yıkayın
• Gıda hazırlarken çiğ et ve sebzeler için ayrı kesme tahtası kullanın
• Belirtiler tamamen geçene kadar başkaları için yemek pişirmekten kaçının
• Uykunuzu alın ve vücudunuzu dinlendirin

Diyet ve egzersiz

İshal ve kusma süresince ağır egzersiz yapmayın; vücudun dinlenmeye ihtiyacı vardır. Enfeksiyon geçtikten sonra günlük aktivitelere yavaş yavaş dönün. Haşlanmış patates, muz ve pirinç lapası gibi sindirimi kolay gıdalar iyi bir seçenektir. Süt ürünleri bazı kişilerde geçici olarak sindirim zorluğu yaratabilir; bu yüzden az miktarda deneyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshal, karın ağrısı ve ateş gibi belirtiler kaygı ve huzursuzluk yaratabilir; özellikle bebek veya yaşlı bir yakınınız hastaysa endişelenmeniz normaldir. Kendinize ve hastanıza iyi bakmak, bu süreci daha kolay atlatmanıza yardımcı olur.

Önleme

Evet, çoğu durumda önlenebilir. Temizlik, çiğ ve pişmiş gıdaları ayırma, doğru pişirme ve uygun soğutma kurallarına uymak bulaşma riskini büyük ölçüde azaltır. Elleri sık yıkamak ve güvenli su kullanmak da çok önemlidir.

Aşılar

Salmonella'nın bazı tiplerine (özellikle tifo etkeni olan türlere) karşı aşılar vardır; ancak bu aşının herkes için gerekli olup olmadığını doktorunuz belirler. Gıda ve su güvenliği her zaman ilk korunma yoludur.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde Salmonella için rutin bir tarama testi önerilmez. Yalnızca belirtiler varsa ya da gıda sektöründe çalışanlarda işe dönüş gibi özel durumlarda dışkı kültürü istenebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli susuzluk
• Enfeksiyonun bağırsak dışına yayılarak kana karışması
• Eklem iltihabı
• İdrar yolu, kemik veya kalp zarı gibi bölgelerde enfeksiyon

Uzun vadeli görünüm

Erken ve uygun destekle Salmonella enfeksiyonu çoğunlukla bir hafta içinde iyileşir. Ağır vakalarda hastanede takip ve tedavi gerekse bile tam iyileşme beklenir. İlaçların doktor önerisiyle kullanılması komplikasyon riskini azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.