İnsan Isırıkları

Genel Bakış

İnsan ısırığı, bir kişinin dişlerinin bir başka kişinin cildini kesmesi veya zedelemesiyle oluşan bir yaradır. İnsan ağzında çok sayıda bakteri bulunur. Bu nedenle insan ısırıkları, hayvan ısırıklarından bazı durumlarda daha fazla enfeksiyon riski taşıyabilir. Küçük görünen bir ısırık bile derinin altına bakteri itebilir ve ciddi enfeksiyona yol açabilir; bu yüzden erken temizlik ve tıbbi değerlendirme önemlidir.

İnsan ısırıkları dünya genelinde yaygın görülür. Türkiye'de en sık okul öncesi çocuklarda, kavga sırasında erişkinlerde ve bakım evlerinde yaşanan olaylarda ortaya çıkar. Kesin sayı bilinmemekle birlikte, sağlık kuruluşlarına başvuruya neden olan önemli bir yaralanma türüdür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. En çok küçük çocuklar, genç erişkinler ve bakım evinde kalan veya bakım verilen kişiler risk altındadır. Özellikle el ve eklem bölgesindeki yaralar erişkin kavgaları sırasında daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Deride diş izi, kesik, sıyrık veya morarma
• Yara çevresinde ağrı ve şişlik
• Kızarıklık ve yaranın sıcak olması
• Yaradan sarı-yeşil akıntı veya irin gelmesi
• El veya eklem bölgesinde hareket kısıtlılığı, uyuşma veya güçsüzlük

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ısırık genellikle oyun sırasında veya kardeş/arkadaş kavgası sonrası oluşur.
• Küçük çocuklar ağrıyı tam ifade edemeyebilir; huzursuzluk, sürekli ağlama ve yaranın dokunulmasına aşırı tepki görülebilir.
• Isırık bölgesinde kızarıklık ve şişlik ilk 24 saat içinde artabilir, bu durumda çocuk mutlaka doktora götürülmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde bağışıklık sistemi zayıf olabileceğinden enfeksiyon belirtileri daha hızlı ilerleyebilir.
• Deri inceldiği için yara kolayca açılır, iyileşme süresi uzar ve iz kalma riski artar.
• Bakım sırasında oluşan ısırıklarda yara yüzeysel görünse bile altta doku hasarı ve enfeksiyon gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Çocukların oyun veya öfke anında birbirini ısırması
• Fiziksel kavga veya şiddet içeren olaylar
• Demans, ağır ruhsal hastalık veya davranış bozukluğu olan kişilerin bakım sırasında ısırması
• Nadiren kazara temas sırasında oluşan yaralanmalar

Risk faktörleri

• Küçük çocuklarla bir arada yaşamak veya çalışmak
• Bakım evinde çalışmak veya yaşamak
• Kalabalık ve güvenlik riski yüksek ortamlarda bulunmak
• Şeker hastalığı, kanser tedavisi veya bağışıklık sistemini zayıflatan başka bir sağlık sorununun olması
• Tetanoz aşısının eksik olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Isırık bir el, yüz veya eklem üzerindeyse
• Yara derin, kirli veya diş izi şeklinde delikler içeriyorsa
• Kızarıklık, şişlik, sıcaklık, ağrı veya akıntı gibi enfeksiyon belirtileri başladıysa
• Tetanoz aşısının üzerinden 10 yıldan uzun süre geçtiyse veya aşı durumu bilinmiyorsa
• Kişinin bağışıklık sistemi zayıfsa, şeker hastalığı varsa veya dalağı alınmışsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Isırık yüzeysel ve küçükse, ilk temizliği yapılmışsa ve kişi doktor kontrolünden geçmek istiyorsa
• Yara iyileşirken aşırı kaşıntı, renk değişikliği veya uzun süre geçmeyen şişlik olursa
• Enfeksiyon riskini azaltmak için nelere dikkat edileceğini öğrenmek isteniyorsa

Tanı

Doktor yarayı muayene eder, ısırığın nasıl oluştuğunu ve ne zaman olduğunu sorar. Yaranın derinliği, tendon ve eklem hasarı değerlendirilir. Ayrıca yaralanan kişinin tetanoz, hepatit B gibi aşı geçmişi sorgulanır. Isıran kişinin sağlık durumu hakkında da bilgi alınmaya çalışılır.

Yapılabilecek testler

• Yara kültürü: Yarada akıntı veya enfeksiyon belirtisi varsa, alınan örnekle hangi bakterilerin ürediği belirlenebilir.
• Kan testleri: Hepatit B, hepatit C ve çok nadiren HIV gibi kan yoluyla bulaşan hastalık riskine göre doktor tarafından istenebilir.
• Röntgen: Diş kırığı, yabancı cisim veya kemik hasarı şüphesi olduğunda çekilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktor yarayı temizler, gerekirse pansuman yapar. Yaranın kapatılıp kapatılmayacağına enfeksiyon riskine göre karar verir. Tetanoz ve hepatit B aşı durumu gözden geçirilir. Bazı durumlarda yara 24-48 saat sonra tekrar kontrol edilmelidir.

Tedavi

Tedavinin temeli yaranın hemen temizlenmesi ve enfeksiyonun önlenmesidir. İnsan ağzındaki bakteriler nedeniyle doktorunuz, yaranın durumuna göre koruyucu antibiyotik tedavisi gerekli görüp göremeyeceğine karar verir. Türkiye'de sağlık kuruluşları, Sağlık Bakanlığı rehberlerine uygun şekilde yara bakımı ve aşı uygulamalarını yürütür.

Evde kişisel bakım

• Isırığı hemen sabun ve bol su ile en az birkaç dakika yıkayın.
• Kanamayı temiz bir bez veya gazlı bezle hafifçe bastırarak durdurun.
• Yarayı doktora gitmeden önce temiz, kuru ve üzeri kapalı bir şekilde koruyun.
• Doktor önermeden yaraya krem, merhem veya antiseptik ürün uygulamayın.
• Kan sulandırıcı etkisi olan ilaç kullanıyorsanız doktorunuza mutlaka söyleyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaranın durumuna göre reçeteli antibiyotik tedavisi önerebilir. Tetanoz aşısı 10 yılı geçmişse veya bilinmiyorsa tetanoz aşısı yenilenebilir. Riskli durumlarda hepatit B aşısı veya immünoglobulin gibi koruyucu tedaviler uygulanabilir. Ağrı için doktorunuzun uygun gördüğü bir ağrı kesici önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, özellikle el veya eklem bölgesindeki derin yaralarda tendon, sinir veya eklem hasarının onarılması için ameliyat gerekebilir. Ayrıca abse adı verilen irin birikimi oluşmuşsa, irin boşaltılması için küçük bir cerrahi işlem yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Doktorunuzun önerdiği pansumanı düzenli yapın ve yarayı her gün temiz ellerle kontrol edin. Ateş, kızarıklık, şişlik veya akıntı artışı olursa sağlık kuruluşuna başvurun. Yara bölgesini dinlendirin; özellikle el veya eklem bölgesindeyse hareketi kısıtlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yara iyileşene kadar yüzme, havuz veya sıcak su küvetlerine girmeyin.
• Yara kabuğunu veya pansumanını kaşımayın, kurcalamayın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı değerlendirin; sigara yara iyileşmesini yavaşlatır.
• Yaraya dokunmadan önce ve sonra ellerinizi mutlaka sabunla yıkayın.

Diyet ve egzersiz

Yara iyileşmesi için yeterli protein, vitamin ve su içeren dengeli beslenme önemlidir. Ağır egzersiz, spor veya yaranın bulunduğu bölgeyi zorlayan hareketler, doktor izin verene kadar ertelenmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Isırık, özellikle çocuklarda veya şiddet içeren bir olay sonrasında korku, öfke, uyku sorunu ve huzursuzluk gibi psikolojik tepkilere yol açabilir. Bu duygular birkaç haftadan uzun sürerse veya günlük yaşamı etkilerse bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olur.

Önleme

İnsan ısırıklarının bir kısmı önlenebilir. Çocuklara ısırmanın zarar verdiği öğretilmeli, öfke ve çatışma çözme becerileri kazandırılmalıdır. Bakım verenler, davranış bozukluğu olan kişilere yaklaşım konusunda eğitim almalı ve kavga ortamlarından uzak durulmalıdır. Yine de bazı ısırıklar önlenemeyebilir; bu durumda ilk yardım bilgisine sahip olmak çok değerlidir.

Aşılar

Tetanoz aşınızın güncel olduğundan emin olun. Erişkinlerde tetanoz aşısının 10 yılda bir yenilenmesi önerilir. İnsan ısırığı sonrası doktor, tetanoz ve hepatit B aşı durumunu değerlendirir; gerekirse aşı veya immünoglobulin uygulanabilir.

Tarama programları

İnsan ısırıkları için düzenli bir tarama programı yoktur. Ancak kan yoluyla bulaşan hastalık riski olduğunda doktorunuz risk değerlendirmesine göre kan testleri isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Cilt enfeksiyonu: kızarıklık, şişlik ve ağrı yaranın çevresinden vücuda yayılabilir.
• Apse: yaranın içinde irin birikir ve cerrahi olarak boşaltılması gerekebilir.
• Tendon, sinir veya eklem hasarı: özellikle el ısırıklarında kalıcı hareket kaybı riski vardır.
• Kemik enfeksiyonu: nadiren enfeksiyon kemiğe ulaşarak osteomiyelite yol açabilir.
• Hepatit B, hepatit C ve çok nadiren HIV gibi kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar gelişebilir.
• Sepsis: enfeksiyonun tüm vücuda yayılması yaşamı tehdit eden bir durumdur.

Uzun vadeli görünüm

İnsan ısırıkları ciddiye alınması gereken yaralardır; ancak erken ve doğru müdahale ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Yara ne kadar erken temizlenir ve doktor tarafından değerlendirilirse, enfeksiyon ve kalıcı hasar riski o kadar düşer. Gerekli tıbbi bakım yapıldığında çoğu insan ısırığı küçük bir izle veya iz bırakmadan iyileşir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.