Agorafobi Nedir ve Nasıl Başa Çıkılır?

Genel Bakış

Agorafobi, kişinin kaçmasının zor veya utanç verici olabileceği yerlerden (örneğin kalabalık alanlar, toplu taşıma, kapalı ortamlar) yoğun korku duyması ve bu nedenle bu yerlerden kaçınmasıdır. Çoğu zaman panik atakla birlikte görülür ve zamanla kişi evden çıkmakta bile zorlanabilir.

Evet, agorafobi toplumda her 100 kişiden yaklaşık 2'sini yaşamının bir döneminde etkileyen yaygın bir kaygı bozukluğudur.

Agorafobi genellikle 20'li yaşlarda başlar; ancak çocuklarda ve yaşlılarda da görülebilir. Kadınlarda erkeklere göre iki kat daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Evden tek başına çıkmaktan aşırı korkmak
• Kalabalık yerlerde veya sırada beklerken yoğun kaygı duymak
• Toplu taşıma araçlarına binmekten kaçınmak
• Yalnız kalma veya kaçmanın zor olacağı durumlardan korkmak
• Panik atak geçireceği endişesiyle sürekli tetikte olmak
• Kaçınma davranışı nedeniyle yaşam alanının daralması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda agorafobi nadir görülür; okul reddi, ebeveynlerinden ayrılmak istememe, karın ağrısı ve baş ağrısı gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda düşme veya sağlık sorunu yaşama korkusu ile dışarı çıkmaktan kaçınma görülebilir; günlük aktivitelerde belirgin azalma olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık (aile bireylerinde kaygı bozukluğu olması)
• Beyindeki kimyasal maddelerin (nörotransmitterlerin) dengesizliği
• Stresli veya travmatik yaşam olayları
• Panik bozukluğun bir sonucu olarak ortaya çıkması

Risk faktörleri

• Ailede agorafobi veya diğer kaygı bozukluklarının varlığı
• Panik bozukluk tanısı almış olmak
• Çocuklukta ayrılık kaygısı yaşamış olmak
• Depresyon veya başka bir ruhsal hastalığın bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kaygı nedeniyle evden çıkamıyorsanız
• Panik ataklar sıklaşmışsa ve günlük hayatınızı engelliyorsa
• İntihar veya kendine zarar verme düşünceleriniz varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaçınma davranışı yaşam kalitenizi düşürüyorsa
• Agorafobi belirtileri nedeniyle işinize veya sosyal ilişkilerinize zarar geliyorsa
• Bu belirtiler hakkında konuşacak güvenilir bir hekim arıyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi dinler ve aile öykünüzü alır. Fizik muayene yaparak belirtilere yol açabilecek başka bir sağlık sorunu olup olmadığını araştırır. Gerekirse sizi bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist veya psikolog) yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri (tiroid fonksiyon testleri, vitamin değerleri vb.)
• Elektrokardiyogram (EKG)
• Psikiyatrik değerlendirme ve klinik görüşme

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kaygı düzeyinizi, kaçındığınız durumları ve bu durumların hayatınızı ne kadar etkilediğini soracaktır. Tanı koymak için bir veya birkaç görüşme yapılabilir; bu tamamen normaldir.

Tedavi

Agorafobi tedavisinde amaç, korkulan durumlarla güvenli bir şekilde başa çıkmayı öğrenmektir. Tedavide psikoterapi, ilaç tedavisi ve bazı yaşam tarzı değişiklikleri birlikte kullanılabilir. Tedavi kişiye özeldir ve uzman kontrolünde planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Korktuğunuz durumlarla küçük adımlarla, güvenli bir destekle yüzleşin.
• Derin nefes alma ve gevşeme egzersizlerini öğrenin ve düzenli uygulayın.
• Düzenli uyku düzeni oluşturun.
• Kafein ve alkol tüketimini azaltın; bu maddeler kaygıyı artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT), agorafobi tedavisinde en etkili yöntemlerden biridir. Gerekli durumlarda doktorunuz, kaygıyı azaltmaya yardımcı olacak ilaçlar (örneğin antidepresanlar) reçete edebilir. İlaç tedavisi mutlaka doktor kontrolünde başlanmalı ve doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Agorafobiye yönelik cerrahi bir işlem yoktur.

Bu durumla yaşamak

Hayatınızı kaygının yönetmesine izin vermeyin. Yavaş yavaş, kendinize hedefler koyarak evden dışarı adımlar atmaya çalışın. Küçük başarılarınızı kutlamayı unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güvendiğiniz bir arkadaşınız veya aile üyenizle birlikte dışarı çıkma pratiği yapın.
• Kaygı seviyenizi ve kaçındığınız durumları yazdığınız bir günlük tutun.
• Yalnız hissettiğinizde bir yakınınızı aramak için plan yapın.
• Kaygıyla mücadelede sabırlı olun; bu bir süreçtir.

Diyet ve egzersiz

Düzenli egzersiz, endorfin salgılanmasını sağlayarak kaygıyı azaltır; günde 20-30 dakikalık yürüyüş iyi bir başlangıçtır. Sağlıklı ve dengeli beslenmek kan şekerini dengeler, ani kaygı dalgalanmalarını önleyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Agorafobi yaşayan kişilerde yalnızlık, utanç ve depresyon görülebilir. Bu duyguları tanımak ve profesyonel destek almak önemlidir. Kriz anında kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa, lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Unutmayın, yardım istemek bir zayıflık değil, güçlülüktür.

Önleme

Agorafobi tam olarak önlenemeyebilir, ancak kaygı belirtileri erken fark edildiğinde ve uygun tedaviye başlandığında hastalığın ilerlemesi ve günlük yaşamı ele geçirmesi büyük ölçüde engellenebilir.

Aşılar

Agorafobi için aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi önerilmez; ancak riskli bireylerde doktor muayene sırasında kaygı belirtilerini sorgulayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sosyal izolasyon ve yalnızlık
• Depresyon gelişimi
• İş, okul ve sosyal yaşamda bozulma
• Madde veya alkol kullanımına eğilim

Uzun vadeli görünüm

Agorafobi başarıyla tedavi edilebilen bir durumdur. Tedavi gören kişilerin büyük bir bölümü normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Tedavinin başarılı olmasında erken başvuru ve düzenli terapinin katkısı çok büyüktür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Anxiety & Depression Association of America (ADAA) ↗
• National Institute of Mental Health (NIMH) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Psikiyatri Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.