Guillain-Barré Sendromu: Belirtileri, Nedenleri ve İyileşme Süreci

Genel Bakış

Guillain-Barré sendromu (okunuşu: giyon bare), bağışıklık sisteminin vücudun kendi sinirlerine yanlışlıkla saldırdığı nadir bir hastalıktır. Bu saldırı, kollarda ve bacaklarda güçsüzlük, uyuşma ve bazen hareket kaybına yol açabilir. Çoğu kişi zamanla iyileşir, ancak iyileşme uzun sürebilir.

Hayır, nadir bir hastalıktır. Dünya genelinde görülme sıklığı yılda 100.000 kişide 1-2 civarındadır.

Her yaşta görülebilir, ancak yetişkinlerde ve erkeklerde biraz daha sıktır. Herhangi bir enfeksiyon geçiren kişide küçük bir risk oluşturabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma veya iğnelenme hissi
• Bacaklarda başlayan ve yukarı doğru yayılan güçsüzlük
• Yürüme zorluğu, sık sık tökezleme veya dengesizlik
• Yüz kaslarında zayıflık, mimiklerde azalma
• Çift görme veya göz hareketlerinde zorluk
• Konuşma veya yutma güçlüğü
• Sırt ve bacaklarda ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Yürümekte zorlanma veya yürümeyi reddetme
• Huzursuzluk ve sürekli ağlama
• Bacak ağrısı şikayeti
• Oyunda isteksizlik ve çabuk yorulma
• Zamanla güçsüzlüğün artması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin ve hızlı ilerleyen güçsüzlük
• Solunum kaslarının etkilenmesine daha sık rastlanması
• Kalp ritmi ve tansiyon dalgalanmalarının daha tehlikeli olabilmesi
• Düşme riskinin artması

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sistemi, geçirilen bir enfeksiyona yanıt olarak sinirlerin dış kılıfına (miyelin) zarar verir.
• En sık solunum yolu veya bağırsak enfeksiyonlarından sonra görülür; özellikle Campylobacter jejuni adlı bakteri suçlanmaktadır.
• Grip, sitomegalovirüs, Epstein-Barr virüsü, COVID-19 gibi enfeksiyonlar da tetikleyebilir.
• Ciddi bir bağışıklık yanıtı sonucu sinir sinyalleri iletilemez ve kaslarda güçsüzlük oluşur.

Risk faktörleri

• Son 4-6 hafta içinde enfeksiyon geçirmiş olmak
• Erkek cinsiyet
• Cerrahi girişim
• Çok nadir olarak bazı aşılar (ancak aşının faydası riskten çok daha yüksektir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Güçsüzlük veya karıncalanma hızla bacaklardan yukarı yayılıyorsa en kısa sürede acil servise başvurun.
• Nefes almakta zorlanıyorsanız, konuşmanız bozuluyorsa veya yutmakta güçlük çekiyorsanız 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük birkaç gündür devam ediyorsa bir aile hekimine veya nöroloji uzmanına görünün.
• Denge kaybı veya yürümede değişiklik fark ederseniz kontrol yaptırın.

Tanı

Doktor önce belirtilerinizi dinler ve nörolojik muayene yapar. Kesin tanı için sinir iletim hızını ölçen testler ve bel bölgesinden omurilik sıvısı örneği alınabilir. Tanı için genellikle hastaneye yatış gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Elektromiyografi (EMG) ve sinir iletim hızı (NCS) testleri
• Lomber ponksiyon (bel suyu alınması)
• Kan testleri
• Bazen solunum fonksiyon testleri

Randevunuzda neler beklenir

Bu testler sırasında hafif ağrı veya rahatsızlık olabilir. Tanı konulduktan sonra tedavi genellikle hastanede başlatılır ve yakın takip yapılır.

Tedavi

Guillain-Barré sendromu, tedavi edilmesi gereken ciddi bir durumdur ve genellikle hastanede kalınarak tedavi edilir. Tedavinin amacı bağışıklık sisteminin sinirlere verdiği zararı durdurmak, belirtileri hafifletmek ve hastanın iyileşmesini desteklemektir. Hastalığı doğrudan ortadan kaldıran tek bir hap veya iğne yoktur, ancak erken destek tedavisi iyileşmeyi büyük ölçüde artırır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği fizik tedavi ve egzersiz programını düzenli uygulayın.
• Güçsüzlük arttığında dinlenin, kendinizi zorlamayın.
• Düşmeyi önlemek için yürüteç, baston veya destek malzemeleri kullanın.
• Yutma güçlüğü varsa gıdaları iyice çiğneyin ve yemeklerde yavaş yiyin.
• Tüm ilaç ve tedavileri yalnızca doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.

Tıbbi tedaviler

Hastanede uygulanan iki temel yöntem vardır: plazma değişimi (plazmaferez) ve damar yoluyla verilen immün globulin (IVIG). Bu yöntemler, bağışıklık yanıtını baskılayarak sinir hasarını azaltmayı amaçlar. Ayrıca solunum desteği, ağrı kontrolü ve fizik tedavi gibi destekleyici tedaviler uygulanır. Tedavi seçenekleri hastanın durumuna göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Guillain-Barré sendromu için cerrahi bir tedavi yoktur. Tedavi genellikle yukarıda anlatılan tıbbi ve rehabilitasyon yöntemlerinden oluşur.

Bu durumla yaşamak

İyileşme süreci genellikle haftalar veya aylar sürebilir. Hastanede geçen dönemin ardından çoğu hasta evinde devam eden fizik tedavi ve rehabilitasyonla güç kazanır. Güçsüzlüğe bağlı olarak günlük işlerde yardım gerekebilir; bu normaldir ve sabır ister.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fizik tedaviyi aksatmayın.
• Bol su için, yeterli uyuyun.
• Mobiliteyi artırmak için evde güvenli ve erişilebilir düzenlemeler yapın.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sistemini destekler. Yutma sorunu yoksa protein, vitamin ve mineral açısından zengin gıdaları tercih edin. Yutma güçlüğü varsa yemekler püre veya yumuşak kıvamda hazırlanmalı ve diyetisyen eşliğinde beslenme düzeni oluşturulmalıdır. Egzersizler, fizyoterapistinizin belirleyeceği sınırlar içinde yapılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren hastalık süreci kaygı, moral bozukluğu ve depresyona yol açabilir. Bedensel güçsüzlüğün yanı sıra duygusal destek almak da iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Bu nedenle kendinizi yalnız hissettiğinizde ailenizden, arkadaşlarınızdan ve bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin.

Önleme

Guillain-Barré sendromunu doğrudan önleyen bilinen bir yöntem yoktur. Ancak genel olarak enfeksiyonlardan korunmak (el hijyeni, temiz su tüketimi ve önerilen aşılar) riski azaltabilir.

Aşılar

Dolaşımda olan güncel aşı önerileri için aile hekiminizle görüşün. GBS öykünüz varsa bazı aşılar öncesinde doktorunuza mutlaka bilgi verin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Solunum kaslarının felci nedeniyle mekanik solunum desteği gerekebilir.
• Kalp ritmi ve tansiyon dalgalanmaları ortaya çıkabilir.
• Damar tıkanıklığı ve akciğer pıhtısı riski artar.
• İdrar yolu enfeksiyonları ve bası yaraları gelişebilir.
• Uzun süreli kalıcı güçsüzlük veya his kaybı olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde erken tanı ve iyi yoğun bakım desteğiyle hastaların büyük çoğunluğu hayatını sürdürür. Çoğu kişi zamanla bağımsız yürüyebilir, ancak bazılarında yorgunluk veya güçsüzlük aylarca sürebilir. İyileşme süreci herkeste farklıdır; sabırlı olmak ve rehabilitasyona devam etmek anahtardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• GBS/CIDP Foundation International ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.