İdrar Yapma Sorunları (Sinir Hasarı Kaynaklı Olmayan)

Genel Bakış

İdrar yapma bozukluğu, mesanenin (idrar kesesi) doldurulması veya boşaltılması sırasında ortaya çıkan sorunları ifade eder. 'Nörojenik olmayan' ifadesi, bu sorunun beyin veya omurilik gibi sinir sistemi hasarından kaynaklanmadığını, ancak mesane ve idrar yolu kaslarının uyumsuz çalışması, pelvik taban kaslarında gerginlik veya zayıflık gibi nedenlerle ortaya çıktığını gösterir. Bu durum idrar kaçırma, sık idrara çıkma, zorlanarak idrar yapma veya mesanenin tam boşalmadığı hissi olarak kendini gösterebilir.

Oldukça yaygındır. Yetişkinlerde, özellikle kadınlarda, aşırı aktif mesane ve idrar kaçırma sık görülür. Çocuklarda da işeme güçlüğü ve gündüz idrar kaçırma, ailelerin sık karşılaştığı sorunlardandır.

Her yaşta görülebilir. Kadınlarda, ileri yaştaki erişkinlerde ve çocuklarda daha sık ortaya çıkar. Erkeklerde prostat büyümesine bağlı işeme sorunları yaşla birlikte artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Günde 8 defadan fazla sık idrara çıkma
• Aniden gelen ve dayanılmaz idrar sıkışması hissi
• İdrar yaparken zorlanma, iterek çıkarma ihtiyacı
• İdrar akışının zayıf, kesintili veya damla damla olması
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi
• İdrar kaçırma (özellikle gülerken, öksürürken veya ani hareketlerde)
• Gece uykudan kalkıp idrara çıkma (noctüri olarak da bilinir)

Çocuklarda belirtiler

• Tuvalet eğitimi almış olmasına rağmen gündüz idrar kaçırma
• İdrara çıkmadan önce uzun süre beklemek veya tuvaleti ertelemek
• Ayakta veya otururken işeme sırasında sıkışık bir kalça ve bacak pozisyonu alma
• Karın ağrısı, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• İdrar akışının kesikli olması veya damla damla işeme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Gece idrara kalkma sıklığının artması
• İdrar akışının zayıflaması, mesaneyi boşaltmak için uzun süre bekleme
• Sıkışma tipi idrar kaçırma (tuvalete yetişemeden kaçırma)
• İdrar yapmaya başlamakta güçlük çekme

Nedenler

Ana nedenler

• Mesaneyi sıkıştıran pelvik taban kaslarının aşırı kasılması veya işeme sırasında gevşememesi
• Mesane kası ile idrar yolu kapağının uyumsuz çalışması (detrusor–sfinkter dissinerjisi)
• Mesanenin çıkışını engelleyen durumlar: kabızlık, prostat büyümesi, enfeksiyon veya anatomik tıkanıklıklar
• Yanlış işeme alışkanlıkları: idrarı uzun süre tutmak, tuvalete gitmeyi ertelemek
• Bazı ilaçların yan etkileri (ilaç adları verilmez)
• Aşırı mesane kası aktivitesi, idrarı tutamama durumu (aşırı aktif mesane)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak (hamilelik, doğum ve menopoz dönemleri)
• Erkeklerde prostat büyümesi
• Şeker hastalığı (diyabet) gibi metabolik hastalıklar
• Fazla kilolu olmak
• Sigara içmek
• Kronik kabızlık
• Bazı mesane ve pelvik cerrahi operasyonları geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar yapamıyorsanız ve ağrınız artıyorsa aynı gün acil doktor başvurusu gereklidir.
• İdrarda kan görürseniz veya idrar yaparken şiddetli yanma, ateş, titreme varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidin.
• İdrar akışınız aniden tamamen kesildiyse, bu durum acil olarak değerlendirilmelidir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık idrara çıkma, gece idrara kalkma veya idrar kaçırma günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa
• Çocuğunuzda tuvalet eğitimine rağmen idrar kaçırma veya işeme alışkanlığında anormallik fark ederseniz
• Mesanenizin tam boşalmadığını hissediyor veya idrar akışınızda belirgin bir zayıflık görüyorsanız

Tanı

Doktor önce ayrıntılı tıbbi öykünüzü alır, ardından fizik muayene yapar. Belirtilerinizi ve günlük işeme alışkanlıklarınızı anlamak için işeme günlüğü tutmanızı isteyebilir. Bu günlükte ne sıklıkla idrara çıktığınız, ne kadar sıvı aldığınız ve idrar kaçırma olaylarını not edersiniz.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (enfeksiyon veya kan olup olmadığını gösterir)
• Ultrason ile mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi
• Üroflowmetri (idrar akış hızının ölçüldüğü test)
• İşeme sonrası kalan idrar ölçümü
• Ürodinami adı verilen, mesane basıncını ve idrar tutma mekanizmasını incleyen ileri bir test

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle ağrısızdır ve muayenehanede yapılabilir. Doktorunuz size bazı testleri uygulayabilir veya bu testler için sizi bir uzmana yönlendirebilir. İşeme günlüğü ve tetkikler, sorunun kaynağını anlamak için önemlidir.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene ve şikayetlerin türüne göre kişiselleştirilir. Genellikle önce yaşam tarzı değişiklikleri ve davranışsal tedaviler denenir. Gerektiğinde ilaç tedavisi, mesane eğitimi, pelvik taban fizyoterapisi ve bazı durumlarda cerrahi seçenekler eklenir.

Evde kişisel bakım

• İşeme günlüğü tutarak tuvalet alışkanlıklarınızı düzenleyin (örneğin her 3-4 saatte bir idrara çıkmayı planlayın).
• Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizi) düzenli yapın; bu kasları sıkıp gevşetme hareketleri idrar tutmayı güçlendirebilir.
• Mesanenizi eğitin: idrar sıkışıklığı hissettiğinizde birkaç dakika bekleyerek mesane kapasitenizi artırın.
• Yeterli miktarda su için ancak idrarı uzun süre tutmaktan kaçının.
• Kabızlığı önleyin: lifli gıdalar tüketin, bol su için, düzenli tuvalet alışkanlığı edinin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, mesane kasını gevşeten veya idrar akışını kolaylaştıran reçeteli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar, idrar sıkışmasını ve kaçırmayı azaltmak için kullanılabilir. Bazı durumlarda mesane içine uygulanan tedaviler veya sinir uyarımı adı verilen yöntemler de değerlendirilebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu yalnızca doktorunuz belirlemelidir. İlaçların adı ve dozu doktorunuzun önerisine göre değişir; bu nedenle eczacınıza veya doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve egzersiz tedavilerine rağmen belirgin bir iyileşme olmazsa, idrar yolu tıkanıklığı varsa veya tekrarlayan enfeksiyonlar böbrek sağlığını tehdit ediyorsa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Cerrahi kararı üroloji uzmanı tarafından, yapılan tetkikler sonrasında verilir.

Bu durumla yaşamak

Bu durumla yaşarken günlük yaşamınızı kolaylaştırmak mümkündür. Mesane eğitimi ve düzenli tuvalet ziyaretleri planlamak, ani sıkışmaların önüne geçilmesine yardımcı olur. Dışarı çıkarken yakınınızda tuvalet olup olmadığını bilmek ve yedek kıyafet bulundurmak size güven verir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin; sigara idrar yolu tahrişini artırabilir.
• Kafein (kahve, çay, kola) ve alkol tüketimini azaltın; bunlar mesaneyi uyarıcı etki yapabilir.
• Gün içinde yeterli su için, ancak idrar kaçırmanızı artıran saatlerde sıvı alımını azaltın.
• Sağlıklı kilonuzu korumaya çalışın; fazla kilo pelvik tabana baskı yapabilir.

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (tam tahıllar, sebze, meyve) tüketerek kabızlığı önleyin. Aşırı baharatlı ve asitli yiyecekler bazı insanlarda idrar sıklığını artırabilir; bu durumda kendinizi gözlemleyerek tetikleyici gıdalardan kaçınabilirsiniz. Düzenli fiziksel aktivite, genel sağlığı iyileştirir ve pelvik taban kaslarının güçlenmesine destek olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İdrar kaçırma veya sık tuvalete gitme ihtiyacı utanç, kaygı ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin; ancak bu durum sizi üzüyorsa doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin. Bilişsel davranışçı destek ve hasta destek grupları, baş etme becerilerini geliştirmenize yardımcı olabilir.

Önleme

Nörojenik olmayan işeme bozukluklarının bir kısmı tamamen önlenemese de, sağlıklı işeme alışkanlıkları, yeterli sıvı tüketimi, idrarı uzun süre tutmama, kabızlığı önleme ve düzenli pelvik taban egzersizleri yapma gibi adımlar riski önemli ölçüde azaltabilir. Ayrıca altta yatan hastalıkların (örneğin şeker hastalığı) düzenli takibi de koruyucu rol oynar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Mesane taşları (idrarın tam boşaltılamaması nedeniyle)
• Mesane duvarında kalınlaşma ve fonksiyon kaybı
• Nadir de olsa böbrek hasarı (ciddi ve uzun süreli tıkanıklıklarda)
• İdrar kaçırmanın yol açtığı cilt tahrişleri ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Bu bozukluklar tedavi edilebilir. Erken teşhis ve uygun tedaviyle pek çok kişide belirtiler önemli ölçüde azalır, hatta kaybolur. Doktorunuzla iş birliği yaparak günlük yaşamınızı yeniden kontrol altına almanız mümkündür; umutlu olmak için her türlü neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.