Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) Nedir?

Genel Bakış

Hemolitik üremik sendrom (HÜS), kan hücrelerine ve böbreklere zarar veren nadir bir hastalıktır. Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına, kan pulcuğu (trombosit) sayısının düşmesine ve böbreklerin çalışmasının bozulmasına yol açar. En sık olarak, bir bağırsak enfeksiyonu geçirdikten sonra ve özellikle çocuklarda görülür.

Hayır, hemolitik üremik sendrom nadir bir hastalıktır. Bağırsak enfeksiyonları sık görülür, ancak HÜS bu enfeksiyonların çok küçük bir yüzdesinde gelişir.

En sık 5 yaş altı çocukları etkiler. Bununla birlikte her yaşta görülebilir; yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kanlı ishal
• Karın ağrısı ve krampları
• Kusma ve bulantı
• Hâlsizlik ve yorgunluk
• Soluk ten rengi
• Ciltte kolay morarma veya kanamalar
• İdrar miktarının azalması

Çocuklarda belirtiler

• Çoğunlukla kanlı ishal ile başlar
• Huzursuzluk ve hâlsizlik
• Göz kapaklarında ve ellerde şişlik
• İdrar çıkışı belirgin azalabilir
• Ağır vakalarda havale (nöbet) geçirebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Böbrek yetmezliği belirtileri daha hızlı gelişebilir
• Bilinç bulanıklığı veya kafa karışıklığı
• Yüksek tansiyon
• Tansiyon düşüklüğüne bağlı bayılma hissi
• İdrar çıkışının azalması veya tamamen durması

Nedenler

Ana nedenler

• Shiga toksini üreten E. coli bakterisi (özellikle O157 suşu) – çoğunlukla az pişmiş et, pastörize edilmemiş süt ve kirlenmiş su ile bulaşır
• Diğer bazı bakteriler (örneğin Shigella) ve virüsler de bağırsak enfeksiyonuna yol açabilir
• Nadir görülen atipik HÜS adı verilen tipte bağışıklık sistemindeki bir düzensizlik (tamamlayıcı sistem sorunu) rol oynar
• Bazı ilaçlar, hamilelik veya kanser gibi durumlar da HÜS'ü tetikleyebilir

Risk faktörleri

• 5 yaşın altında olmak
• Az pişmiş kıyma veya pastörize edilmemiş süt ürünleri tüketmek
• Kirli suyla temas veya havuz suyu yutmak
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Ailede atipik HÜS öyküsünün bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İshal kanlıysa veya çok şiddetliyse
• İdrar miktarı belirgin azaldıysa
• Ciltte morarma, kanama veya solukluk fark ediyorsanız
• Yüksek ateşle birlikte hâlsizlik ve kusma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal ve karın ağrısı birkaç günden uzun sürüyorsa
• Özellikle çocuklarda kilo kaybı veya iştahsızlık varsa
• Daha önce HÜS geçirdiyseniz düzenli kontrol planınız varsa

Tanı

Doktorunuz şikâyetlerinizi dinledikten sonra fizik muayene yapar ve bazı testler ister. Kan testleri, idrar testleri ve dışkı kültürü HÜS tanısını koymada yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı: kırmızı kan hücreleri ve trombosit düzeyine bakılır
• Böbrek fonksiyon testleri: kreatinin ve elektrolitler ölçülür
• İdrar testi: idrarda kan ve protein aranır
• Dışkı kültürü: E. coli ve diğer bakteriler aranır
• Periferik yayma: kanda parçalanmış kırmızı hücreler mikroskopla incelenir

Randevunuzda neler beklenir

Hastaneye yatış gerekebilir. Testler birkaç saat içinde sonuçlanır ve doktorunuz sizi bilgilendirir. Tedavi sürecinde sık aralıklarla kan ve idrar testleri yapılacaktır.

Tedavi

HÜS tedavisi hastanede, özellikle yoğun bakım bölümünde yürütülebilir. Tedavinin amacı böbrekleri desteklemek, kan hücrelerini dengelemek ve komplikasyonları önlemektir. Spesifik bir ilacı yoktur; destek tedavisi bazen yeterlidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde bol sıvı alın ve vücudun susuz kalmamasına dikkat edin
• İshal ilaçlarını doktorunuza danışmadan kullanmayın; bu ilaçların bazıları hastalığın seyrini kötüleştirebilir
• Beslenmenizde böbreklere yük bindirmeyen, doktorunuzun önerdiği bir diyet uygulayın
• Dinlenin ve vücudunuzu dinleyin; kendinizi iyi hissetseniz bile ağır egzersizden kaçının

Tıbbi tedaviler

Hastanede damar yoluyla sıvı verilir. Böbrek yetersizliği gelişirse diyaliz (böbrek makinesiyle kanın temizlenmesi) yapılabilir. Kan hücreleri çok düşükse kan veya trombosit nakli uygulanabilir. Atipik HÜS gibi bazı durumlarda plazma değişimi veya bağışıklık sistemini baskılayan özel infüzyon tedavileri kullanılabilir. Tüm bu tedaviler doktor kontrolünde ve hastanın durumuna göre planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

HÜS tedavisinde genellikle cerrahi gerekmeyebilir; ancak bazı komplikasyonlara bağlı olarak (örneğin bağırsak düğümlenmesi gelişirse) acil ameliyat gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

HÜS geçirdikten sonra düzenli doktor kontrolleri önemlidir. Özellikle böbrek fonksiyonlarının takip edilmesi, tansiyonun ölçülmesi ve idrar değerlerinin izlenmesi gerekir. Günlük yaşamınıza dönerken dinlenmeye ve sağlıklı beslenmeye dikkat edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol su içmekten kaçınmayın; ancak doktorunuzun önerdiği sıvı miktarını aşmayın
• Tuz, protein ve potasyum alımını böbrek durumunuza göre ayarlayın
• Ellerinizi sık sık ılık sabunlu suyla yıkayın
• Çiğ veya az pişmiş et tüketmeyin, meyve ve sebzeleri iyice yıkayın

Diyet ve egzersiz

Diyetiniz böbrek yetmezliği durumunda tuz, potasyum ve protein kısıtlaması içerebilir. Bu nedenle bir diyetisyenden yardım alın. Yürüyüş gibi hafif egzersizler iyileşme döneminde faydalı olabilir; ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

HÜS hem çocuk hem de aile için korkutucu olabilir. Hastalık sonrası kaygı ve stres yaşamak normaldir. Duygularınızı ailenizle ve doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin; gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.

Önleme

HÜS'ü tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak E. coli enfeksiyonundan korunmak riski büyük ölçüde azaltır. Çiğ etleri iyi pişirmek, pastörize edilmemiş sütten kaçınmak, hijyen kurallarına uymak ve kirli sularda yüzmemek önemlidir.

Aşılar

Şu anda HÜS'e yol açan E. coli bakterilerine karşı koruyucu bir aşı bulunmuyor.

Tarama programları

HÜS için toplum genelinde yapılan rutin bir tarama testi yoktur. Özel durumlarda, özellikle ailede atipik HÜS öyküsü varsa, genetik testler değerlendirilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akut böbrek yetmezliği: böbrekler tamamen çalışmayı durdurabilir
• Kronik böbrek hastalığı ve ilerleyici böbrek hasarı
• Kontrolden çıkan kan basıncı (hipertansiyon)
• Anemi: kırmızı kan hücrelerinin azalması
• Elektrolit dengesizlikleri, vücuttaki potasyum ve su dengesinin bozulması
• Nörolojik sorunlar: bilinç değişikliği, havale

Uzun vadeli görünüm

HÜS nadir olmakla birlikte ciddi bir hastalıktır. Çoğu çocuk, erken tedavi ile tamamen iyileşir ve böbrek fonksiyonları normale döner. Ancak bazı hastalarda böbrek hasarı kalıcı olabilir ve uzun süreli takip gerekebilir. Erken tanı ve uygun destek tedavisi iyileşme şansını büyük ölçüde artırır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.