Romatizmal Ateş (Akut Romatizmal Ateş)

Genel Bakış

Romatizmal ateş, boğaz enfeksiyonuna yol açan bazı bakterilerin (A grubu beta hemolitik streptokok) ardından gelişebilen bir bağışıklık yanıtı hastalığıdır. Vücudun bağışıklık sistemi yanlışlıkla kendi dokularına saldırır ve başta kalp olmak üzere eklemler, cilt ve beyni etkileyebilir.

Romatizmal ateş, günümüzde Türkiye'de ve dünyada antibiyotiklerin yaygın kullanımı sayesinde eskiye göre çok daha nadirdir. Ancak bazı bölgelerde ve kalabalık yaşam koşullarında hâlâ görülebilir.

Romatizmal ateş en çok 5-15 yaş arasındaki çocukları etkiler. Ayrıca kalabalık ortamda yaşayanlar, sağlık hizmetine erişimi sınırlı olanlar ve daha önce romatizmal ateş geçiren kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boğaz enfeksiyonundan genellikle 1-5 hafta sonra başlayan ateş
• Diz, dirsek, bilek ve omuz gibi büyük eklemlerde ağrı, kızarıklık ve şişlik
• Eklem ağrısının bir eklemden diğerine geçmesi (göç eden eklem ağrısı)
• Ciltte soluk kırmızı döküntüler
• Derinin altında, eklemlerin üzerinde küçük ve ağrısız yumrular
• İstemsiz, hızlı ve amaçsız vücut hareketleri (Sydenham koresi)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda özellikle kalp tutulumu belirtileri daha belirgin olabilir: hızlı nefes alma, çarpıntı ve yorgunluk.
• Davranış değişiklikleri, ağlama nöbetleri ve istemsiz hareketler daha sık fark edilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlk kez görülmesi nadirdir; daha çok çocuklukta geçirilmiş enfeksiyonun uzun vadeli etkileri şeklinde ortaya çıkar.
• Yaşlılarda eklem ağrıları ve kalp yetmezliği bulguları ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beta mikrobuna bağlı boğaz enfeksiyonunun tam tedavi edilmemesi.
• Vücudun bağışıklık sisteminin, bakteriye karşı ürettiği antikorların kalp, eklem ve diğer dokulara yanlışlıkla saldırması.

Risk faktörleri

• 5-15 yaş arasında olmak
• Kalabalık ve yoksul yaşam koşullarında bulunmak
• Boğaz enfeksiyonlarını tedavi ettirmemek
• Daha önce romatizmal ateş geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğaz ağrısıyla birlikte yüksek ateş ve şişmiş bademcikler varsa ve özellikle çocuğunuzda bu belirtiler varsa
• Eklemlerde ani şişlik veya hareket kısıtlılığı gelişirse
• Nefes darlığı, çarpıntı veya göğüs ağrısı yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boğaz enfeksiyonu geçirdikten birkaç hafta sonra eklem ağrısı, döküntü veya olağandışı hareketler fark ederseniz
• Daha önce romatizmal ateş geçirdiyseniz ve yeni belirtileriniz varsa

Tanı

Doktor öncelikle detaylı bir tıbbi öykü alır ve fizik muayene yapar. Boğaz enfeksiyonu öyküsü, eklem bulguları, döküntü ve kalp seslerindeki değişiklikler tanıyı destekler.

Yapılabilecek testler

• Boğaz kültürü veya hızlı strep testi
• Kan testleri (ASO, anti-DNase B gibi antikor düzeyleri ve iltihap göstergeleri)
• Elektrokardiyografi (EKG) ile kalp ritminin incelenmesi
• Ekokardiyografi ile kalp kapakçıklarının değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı, klinik bulgular ve test sonuçlarının bir arada değerlendirilmesiyle konur. Gerekirse hastanın bir çocuk kardiyoloji veya kardiyoloji uzmanına yönlendirilmesi yapılır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, varsa kalan bakteriyi yok etmek, iltihabı azaltmak, kalbi korumak ve tekrarları önlemektir. İstirahat ve düzenli doktor takibi çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği süre boyunca dinlenmeye devam edin.
• Bol sıvı (özellikle su) için.
• Eklem ağrılarını hafifletmek için etkilenen bölgeyi rahat ettirin.
• İlacınızı düzenli kullanın ve dozları asla kendiniz değiştirmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide, aktif enfeksiyonu ortadan kaldırmak için antibiyotikler ve kalp tutulumunu önlemek amacıyla iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir. Ağır kalp tutulumunda doktor tarafından kalp ilaçları ve gerekirse uzun süreli koruyucu ilaç tedavisi planlanır. İlaç seçimi ve dozları hastaya göre belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, kalp kapağında ciddi ve kalıcı hasar gelişirse cerrahi müdahale (kapak onarımı veya kapak değişimi) gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Romatizmal ateş geçiren birçok kişi tamamen iyileşir. Hastalık döneminde istirahat önemlidir; kalp tutulumu varsa günlük aktiviteler doktorun önerdiği düzeyde sınırlandırılmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun belirlediği kontrol randevularına düzenli gidin.
• Diş tedavisi veya küçük cerrahi girişimler öncesinde doktorunuza hastalığınızdan bahsedin.
• Yeni bir boğaz enfeksiyonunda erken doktora başvurun.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığını destekleyen sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlardan zengin dengeli bir beslenme önerilir. Egzersize doktorun onayından sonra başlanmalı ve yoğunluk yavaşça artırılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren hastalık, hareket kısıtlılığı ve endişe, kişinin kendini üzgün veya kaygılı hissetmesine yol açabilir. Duygularınızı ailenizle paylaşmak ve destek istemek önemlidir.

Önleme

Romatizmal ateş, boğaz ağrısı şikâyetiyle zamanında doktora başvurulup gerekli görülürse uygun tedavinin eksiksiz biçimde uygulanmasıyla büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

Romatizmal ateşin nedeni olan beta mikrobu için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği diğer aşıları güncel tutmak, bağışıklık sistemini güçlü ve enfeksiyonlara karşı dirençli kılar.

Tarama programları

Romatizmal ateş geçirmiş kişilerin, kalp hasarını erken fark etmek için düzenli aralıklarla doktor muayenesi ve ekokardiyografi ile izlenmesi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp kapaklarında kalıcı hasar (romatizmal kalp hastalığı)
• Kalp yetmezliği
• Kalp ritim bozuklukları
• Eklemlerde uzun süreli ağrı veya tutukluk

Uzun vadeli görünüm

Romatizmal ateş erken tanınıp tedavi edildiğinde çoğu kişi tamamen iyileşir. Kalp tutulumu gelişenlerde bile düzenli takip ve koruyucu tedaviyle sağlıklı ve aktif bir yaşam sürdürülebilir. Tedaviye uyum, hastalığın tekrarını önlemede en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.