Adventisyal Kistik Hastalık: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Genel Bakış

Adventisyal kistik hastalık, atardamar duvarının en dış tabakasında (adventisya adı verilen katman) sıvı dolu kistlerin oluşmasıdır. Bu kistler, atardamarı dıştan sıkıştırarak kan akışını engelleyebilir. En sık diz arkasındaki atardamarda (popliteal arter) görülür. Kistler büyüdükçe bacak kaslarına yeterince kan gidemez ve özellikle yürüyüş gibi eforlarda ağrı oluşur.

Hayır, adventisyal kistik hastalık oldukça nadir bir durumdur. Toplumda yüz binde birkaç kişiden azında görüldüğü düşünülmektedir.

En sık 30 ile 50 yaş arasındaki erkekleri etkiler. Kadınlarda ve bazı yaş gruplarında da görülebilir, ancak orta yaşlı erkeklerde daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürüme veya koşma gibi eforlar sırasında bacakta veya baldırda kramp tarzı ağrı
• Dinlenmeyle birkaç dakika içinde geçen ağrı
• Bacakta veya ayakta soğukluk hissi
• Bacakta renk solukluğu
• Ayak bileğindeki nabızın zayıf hissedilmesi veya hiç hissedilmemesi
• Etkilenen bacakta uyuşma veya karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çok nadirdir.
• Eğer görülürse, genellikle bacakta ağrı, topallama veya ayakta morarma gibi belirtilerle kendini gösterir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki hastalarda belirtiler genellikle damar sertliğine (ateroskleroz) benzer.
• Bacak ağrısı, yürüme güçlüğü, soğukluk ve iyileşmeyen yaralar bu yaş grubunda daha belirgin olabilir.
• Yaşlılarda diğer damar hastalıklarıyla karışabildiği için tanı gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Bazı teorilere göre diz eklemiyle bağlantılı olarak eklem sıvısının damar duvarına sızması kistleri oluşturabilir.
• Tekrarlayan diz hareketleri veya küçük travmaların damar duvarını zedeleyerek kist oluşumunu tetikleyebileceği düşünülmektedir.

Risk faktörleri

• Orta yaş (30-50 yaş arası)
• Erkek cinsiyet
• Diz veya bacakta tekrarlayan yaralanma öyküsü
• Bazı mesleklerde görülen uzun süre diz çökme veya aşırı diz bükme hareketleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacağınızda ani ve şiddetli bir ağrı varsa
• Bacak veya ayak aniden soluk, soğuk veya morarmış görünüyorsa
• Bacağınızda his kaybı veya hareket edememe varsa
• Bu belirtiler için hiç vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken veya egzersiz yaparken tekrar eden bacak ağrınız varsa
• Dinlendiğinizde geçen, eforla gelen bacak ağrısı fark ederseniz
• Bir bacağınızın diğerinden daha soğuk olduğunu veya nabzınızı zayıf hissettiğinizi düşünüyorsanız
• Aile hekiminize veya kalp-damar sağlığı ile ilgilenen bir uzmana başvurmanız uygun olur.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Bacaktaki nabızları kontrol eder, bacağı farklı pozisyonlarda değerlendirir. Damar tıkanıklığını doğrulamak ve kistin yerini görmek için görüntüleme yöntemlerine başvurur.

Yapılabilecek testler

• Doppler ultrason: Damar içindeki kan akışını ve kistleri görüntülemek için yaygın kullanılır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: Damara kontrast madde verilerek ayrıntılı görüntü elde edilir.
• Manyetik rezonans (MR) anjiyografi: Kistin yapısını ve damarla ilişkisini detaylı gösterir.
• Bazen anjiyografi adı verilen kateterli damar görüntüleme yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç aşamadan oluşur. İlk olarak muayene ve ultrason yapılır, ardından daha ayrıntılı görüntüleme ile doğrulanır. Bu işlemler ağrılı değildir ve çoğu zaman aynı gün veya birkaç gün içinde tamamlanabilir.

Tedavi

Adventisyal kistik hastalığın tedavisi, kistin damarı ne kadar tıkadığına ve hastanın belirtilerine göre planlanır. Amaç kan akışını düzelterek bacak dokularının yeterince beslenmesini sağlamaktır. Tedavi önerileri mutlaka kalp ve damar cerrahisi uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Ağrıya neden olan uzun yürüyüşleri veya zorlayıcı egzersizleri kısıtlayın.
• Bacağınızı dinlendirin ve ağrı oluşursa durup gevşeyin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin; sigara damar sağlığını ciddi şekilde bozar.
• Bacaklarınızı sıcak tutun ve aşırı soğuğa maruz bırakmayın.
• Diz bölgesine tekrarlayan baskı oluşturan hareketlerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi hastalığın kendisini ortadan kaldırmaz. Kan sulandırıcı olarak bilinen ilaçlar bazen kan akışını desteklemek için kullanılabilir, ancak bu ilaçlar kistin kaybolmasını sağlamaz. Damar içi balon veya stent gibi girişimsel yöntemler bazı hastalarda uygulanabilir, ancak kistin tekrarlama riski nedeniyle her zaman kalıcı çözüm olmayabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle cerrahi tedavi ilk seçenektir. Kistin olduğu damar bölgesi açılarak kist boşaltılabilir, kist ile damar arasındaki bağlantı kesilebilir veya kistin çıkarılması gerekebilir. Damar ciddi şekilde hasar görmüşse, o bölüm çıkarılarak damar yaması veya damar köprüsü (bypass) ile kan akışı yeniden sağlanabilir. Cerrahi kararı hastanın yaşı, kistin yeri ve tıkanıklığın derecesine göre uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde doktorunuzun önerdiği hareket kısıtlamalarına uymanız önemlidir. Bacak şişmesini azaltmak için bacağınızı dinlendirirken yüksekte tutabilirsiniz. Günlük aktivitelerinize dönüş zamanını doktorunuz belirleyecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif yürüyüşler yapın, ancak aşırı zorlamaktan kaçının.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Dizlerinizi zorlayan uzun süreli çömelme veya diz çökme hareketlerinden kaçının.
• Yürürken ağrı hissederseniz durup dinlenin.

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını destekleyen Akdeniz tipi beslenme, yani bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar içeren bir diyet önerilir. Egzersiz, doktorunuzun onayı ile yürüyüş veya bisiklet gibi bacakları zorlamayan aktivitelerden oluşabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bacak ağrısı, hareket kısıtlılığı ve cerrahi süreç kaygı yaratabilir. Bu duyguları normal karşılamak önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, aynı zamanda aile ve arkadaşlarla duygularınızı paylaşmak iyileşmeye yardımcı olur.

Önleme

Adventisyal kistik hastalığın kesin bir önleme yöntemi yoktur. Nedeni tam olarak bilinmediği için doğrudan korunma mümkün değildir. Ancak damar sağlığını genel olarak korumak, düzenli egzersiz yapmak ve sigaradan kaçınmak faydalıdır. Tekrarlayan diz travmalarından kaçınmak da riski azaltabilir.

Aşılar

Bu hastalığa özel bir aşı yoktur. Ancak genel olarak grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılarınızı güncel tutmanız, kalp-damar hastalıklarının alevlenmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Tarama programları

Bu hastalık çok nadir olduğu için topluma yönelik bir tarama önerisi yoktur. Ancak bacak ağrısı olan ve risk faktörlerini taşıyan kişilerde doktor kontrolü önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği birimleri bu konuda ilk değerlendirmeyi yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar tıkanıklığının ilerlemesiyle bacakta sürekli ağrı ve istirahat ağrısı oluşabilir.
• Bacakta kan akışının durması sonucu doku ölümü (kangren) gelişebilir.
• Damar içinde pıhtı (tromboz) oluşabilir.
• Ayakta veya bacakta iyileşmeyen yaralar açılabilir.
• İleri durumlarda bacak kaybı riski ortaya çıkar.

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile sonuçlar genellikle çok iyidir. Cerrahi sonrası çoğu hasta normal yaşamına döner ve şikayetleri düzelir. Nadir de olsa kist tekrarlayabilir, ancak bu durum da takip sırasında fark edilerek tekrar tedavi edilebilir. Umutlu olmak ve doktorunuzun önerilerine uymak iyileşmenin en önemli parçasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.