Aplastik Anemi Nedir?

Genel Bakış

Aplastik anemi, kemik iliğinin yeterince kan hücresi üretemediği ciddi bir kan hastalığıdır. Kemik iliği, kanda bulunan kırmızı hücreler, beyaz hücreler ve trombositlerin üretildiği süngerimsi dokudur. Bu hücrelerin üretimi azaldığında vücut yeterince oksijen taşıyamaz, enfeksiyonlarla savaşamaz ve kanamayı durduramaz.

Hayır, aplastik anemi nadir bir hastalıktır. Tüm dünyada ve Türkiye'de görülme sıklığı düşüktür, ancak kesin görülme oranları bölgelere göre değişebilir.

Aplastik anemi her yaşta görülebilir. Ancak 10-20 yaş arası gençlerde ve 50-70 yaş arası yetişkinlerde daha sık rastlanır. Kadınlar ve erkekler etkilenebilir; bazı tiplerde hafif bir cinsiyet farkı görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Soluk ten veya soluk dudaklar
• Sık sık veya uzun süren enfeksiyonlar
• Kolay morarma veya açıklanamayan morluklar
• Diş eti kanaması, burun kanaması veya uzun süren kanamalar
• Nefes darlığı ve çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• Halsizlik ve oyunla ilgilenmeme
• Sık enfeksiyonlar
• Deride nokta şeklinde kırmızı-mor kanamalar (peteşi)
• Büyümede gecikme veya kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin yorgunluk ve güçsüzlük
• Konsantrasyon güçlüğü ve kafa karışıklığı
• Kalp çarpıntısı veya nefes darlığı
• Düşme veya kazalara bağlı olmayan morluklar ve kanamalar

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin kendi kemik iliğine saldırması (otoimmün reaksiyon)
• Benzin, tiner gibi kimyasallara maruz kalmak (özellikle benzen)
• Radyasyon veya yüksek dozda ışın tedavisi
• Bazı viral enfeksiyonlar
• Bazı ilaçlar (doktorunuzla konuşun)
• Kalıtsal (genetik) bozukluklar
• Bazen hiçbir neden bulunamaz (idiopatik)

Risk faktörleri

• Kimyasal madde (benzen) ile çalışma öyküsü
• Kanser tedavisinde yüksek doz kemoterapi veya radyasyon alma
• Bazı virüslerle enfeksiyon geçirme
• Ailede aplastik anemi öyküsü olması
• Bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateş, enfeksiyon belirtisi veya hızla kötüleşen halsizlik
• Ciltte yeni başlayan nokta şeklinde kanamalar (peteşi) veya büyük morluklar
• Kanama durdurmakta güçlük çekiyorsanız
• Nefes darlığı, çarpıntı veya göğüs ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Haftalardır süren yorgunluk veya solgunluk
• Sıklaşan enfeksiyonlar
• Kendiliğinden olan burun kanamaları veya diş eti kanamaları

Tanı

Aplastik anemi tanısı kan testleri ve kemik iliği biyopsisi ile konur. Doktorunuz önce rutin kan sayımı ister. Değerler düşükse, pediatrik veya erişkin hematoloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Tanıyı doğrulamak için kemik iliğinden örnek alınabilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemogram)
• Retikülosit sayısı (yeni üretilen kırmızı hücreler)
• Periferik yayma (kanın mikroskopta incelenmesi)
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi
• Kromozom ve genetik testler
• B12 vitamini, folat, demir gibi kan değerleri

Randevunuzda neler beklenir

Hematoloji uzmanı bu testleri ve ardından kemik iliği incelemesini planlayacaktır. Biyopsi işlemi lokal anesteziyle, genellikle leğen kemiğinin arkasından yapılır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. İşlem öncesinde birkaç saat aç olmanız gerekebilir; sonrasında kısa bir süre istirahat edip eve dönebilirsiniz.

Tedavi

Tedavi; hastalığın şiddetine, nedenine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Amaç kan hücresi üretimini düzeltmek, belirtileri kontrol altına almak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavide hastalığı durdurmaya yönelik yöntemler, kan destekleri ve kemik iliği nakli yer alabilir.

Evde kişisel bakım

• Enfeksiyonlardan korunmak için kalabalık ortamlardan kaçının ve maske kullanın.
• Ellerinizi sık sık yıkayın; ateş ve enfeksiyon belirtilerine karşı dikkatli olun.
• Yumuşak diş fırçası kullanarak diş etlerinin kanamasını azaltın.
• Kan inceltici etkisi olabilecek ilaçları doktorunuzla konuşmadan kullanmayın.
• Doktorunuzun önerdiği takip programına uyun; önerilen aşılar konusunda danışın.

Tıbbi tedaviler

Bağışıklık sistemini baskılamak için immünosüpresif tedavi uygulanabilir. Kan değerlerini desteklemek için kırmızı hücre veya trombosit nakilleri yapılabilir. Hastalığı kökten çözmek için bazı hastalarda kemik iliği (kök hücre) nakli değerlendirilir. İlaçlar, kan ürünleri ve nakil kararları mutlaka bir hematoloji uzmanı tarafından verilmelidir. Size en uygun tedavi seçeneği için doktorunuzla birlikte karar vermeniz önemlidir. Bu metinde adı geçen hiçbir ilaç adı bilinçli olarak verilmemiştir; sizin için önerilen tedaviyi doktorunuz anlatacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Aplastik anemi için cerrahi yöntem genellikle gerekmez. Kemik iliği nakli bir işlemdir ancak cerrahi bir ameliyat değildir; bu süreç uzman bir merkezde planlanır.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda yorgunluk ve enfeksiyon riskini dengelemek önemlidir. Enerjinizi iyi yönetin; kendinizi iyi hissettiğiniz zamanlarda dinlenin ve fazla yorulmamaya çalışın. Ateş takibi yapın ve doktorunuza kararlaştırdığınız sıklıkta görünün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kalabalık etkinliklerden kaçının; zorunluysa maske kullanın.
• Aşırı alkolden uzak durun; sigara dumanından kaçının.
• Böcek ısırıklarına ve kesik/yara oluşumuna karşı önlem alın.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durun.
• Erkeklerde tıraş için elektrikli tıraş makinesi kullanın; sert gıdalardan kaçınarak ağız içi yaralanmaları önleyin.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sistemini desteklemek için temiz, dengeli ve besleyici bir diyet uygulayın. Kan hücreleri düşükken çiğ veya az pişmiş et, yumurta, sebze ve pastörize edilmemiş sütlerden kaçının (doktorunuzun önerisine göre). Yürüyüş gibi hafif egzersizler yorgunlukla başa çıkmaya yardımcı olabilir; ancak dinlenmeye zaman ayırmayı ihmal etmeyin. Egzersiz programını doktorunuzla konuşarak belirleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak endişe, üzüntü ve stres yaratabilir. Bu duyguların çok normal olduğunu bilin. Bir terapist, psikolog veya destek grubundan yardım istemekten çekinmeyin. Aileniz ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşmak da rahatlatıcı olabilir. İhtiyaç halinde ruhsal destek için bir uzmandan görüşme alabilirsiniz.

Önleme

Çoğu aplastik anemi kesin olarak önlenemez. Ancak benzine ve benzeri kimyasallara maruziyet, gerekli koruyucu ekipman kullanılmadan yapılan işlemler, bilinçsiz ilaç kullanımı gibi bazı risk faktörlerinden kaçınmak akıllıca olacaktır. Ayrıca doktorunuzun önerdiği takip ve aşılar ile enfeksiyonlara karşı korunabilirsiniz. Tedaviye bağlı gelişen durumlar için onkoloji ekibi gerekli önlemleri zaten alır.

Aşılar

Aşılar, enfeksiyon riskini azaltmak için önemli olabilir. Ancak özellikle bağışıklık sistemi baskılanan kişilerde canlı aşılar sakıncalı olabileceğinden, aşı planınızı mutlaka hematoloji doktorunuzla yapın ve Sağlık Bakanlığı tarafından önerilen rutin aşı takvimine uyun.

Tarama programları

Aplastik anemi için toplum genelinde tarama testi önerilmez. Ancak ailede kalıtsal kemik iliği yetmezliği öyküsü varsa, doktorunuz genetik danışmayı ve gerekli incelemeleri önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ölümcül olabilen ciddi enfeksiyonlar
• Kontrol edilemeyen kanamalar, özellikle beyin ve iç organ kanamaları
• Anemiye bağlı kalp yetmezliği
• Vücudun demir yükünün artması ve organ hasarı (tekrarlayan nakillerde)
• Kan kanseri (lösemi) dahil diğer kan hastalıklarına dönüşme riski

Uzun vadeli görünüm

Aplastik anemi ciddi bir hastalık olmakla birlikte günümüzde başarılı tedavi seçenekleri vardır. Uygun tedaviyle birçok kişi tam iyileşebilir veya uzun süre iyi yaşamaya devam edebilir. Tedavideki ilerlemeler ve kemik iliği nakli sayesinde umut verici sonuçlar alınmaktadır. Sağlık ekibinizle birlikte hareket ettiğinizde ve önerilere uyduğunuzda en iyi sonuç şansınızı artırmış olursunuz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.