Arteriovenöz Malformasyon (AVM) Nedir?

Genel Bakış

Arteriovenöz malformasyon, kısaca AVM; atardamarlar ile toplardamarlar arasındaki normal kılcal damar ağının yerine geçen, anormal ve birbirine dolanmış damar yumağıdır. Normalde kan, kalpten atardamarlarla kılcal damarlara, oradan da toplardamarlara akar. AVM'de bu aradaki ağ yoktur; kan doğrudan ve yüksek basınçla toplardamarlara geçer. Bu durum zamanla damar duvarlarını zayıflatabilir ve nadiren kanamaya yol açabilir. AVM en sık beyinde görülmekle birlikte omurilik, akciğer, karaciğer gibi başka bölgelerde de olabilir.

Nadir bir durumdur. Toplumda her 100.000 kişiden yaklaşık 1-2'sinde bulunabileceği tahmin edilmektedir. Belirti vermediği için birçok AVM fark edilmez.

AVM her yaşta görülebilir, ancak belirtiler en sık 20-40 yaş aralığında ortaya çıkar. Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta rastlanır. Bazı nadir ailesel damar hastalıklarında daha sık olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu AVM hiçbir belirti vermez
• Baş ağrısı
• Nöbet geçirme (havale)
• Vücudun bir bölgesinde güçsüzlük veya uyuşma
• Görme bozuklukları veya çift görme
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Kulakta nabız gibi atan veya uğultulu ses

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda en sık baş ağrısı ve nöbet görülür
• Bebeklerde kusma, huzursuzluk ve baş çevresinin hızlı büyümesi dikkat çekebilir
• Gelişme geriliği, öğrenme güçlüğü veya dikkat sorunları fark edilebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda yüksek tansiyon ve damar sertliği, AVM'nin kanama riskini artırabilir
• Ani baş ağrısı, konuşma bozukluğu veya vücudun bir yarısında güçsüzlük gibi belirtiler inmeyle karışabilir
• Yaşlılarda düşme ve kafa travması sonrası AVM'nin kanama riski daha dikkatli değerlendirilmelidir

Nedenler

Ana nedenler

• AVM'nin kesin nedeni bilinmiyor; doğum öncesinde damarların gelişimi sırasında oluşan bir farklılık olduğu düşünülüyor.
• Çoğu AVM kalıtsal değildir ve ailelerde tek başına görülür.
• Çok nadir bazı genetik damar hastalıklarıyla birlikte ortaya çıkabilir.

Risk faktörleri

• Bilinen güçlü bir risk faktörü yoktur.
• Nadir ailesel damar hastalıkları (örneğin herediter hemorajik telenjiektazi) AVM riskini artırabilir.
• Kafa travması veya yaşam tarzı faktörlerinin AVM'ye neden olduğu gösterilmemiştir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tanı aldıysanız ve yeni gelişen baş ağrısı, güçsüzlük, uyuşma, görme veya konuşma değişikliği yaşarsanız aynı gün doktorunuza başvurun
• Daha önce hiç nöbet geçirmediyseniz ve nöbet geçirirseniz aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun
• Dengenizi kaybediyor veya sürekli kusuyorsanız aynı gün değerlendirilmelisiniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• AVM tanısı aldıysanız düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın
• Doktorunuzun istediği görüntüleme testlerini zamanında yaptırın
• Yeni başlayan hafif baş ağrıları, çarpıntı veya tekrarlayan baş dönmesi için doktorunuza danışın

Tanı

AVM çoğu zaman beyin tomografisi veya manyetik rezonans görüntüleme gibi başka bir nedenle yapılan tetkiklerde tesadüfen bulunur. Belirti verdiğinde doktorunuz ayrıntılı damar görüntülemesi isteyebilir. Teşhis için nöroloji, girişimsel radyoloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• MR anjiyografi (damarların MR ile görüntülenmesi)
• Dijital anjiyografi (damar filmi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından görüntüleme tetkikleri planlanabilir; bu tetkikler genellikle ağrısızdır, damar içine kontrast madde verilmesi gerekebilir. Sonuçlara göre sizi bir uzman doktora yönlendirebilir ve size özel bir takip planı oluşturulur.

Tedavi

AVM tedavisi kişiye göre değişir. Doktorunuz AVM'nin yerini, büyüklüğünü, kanama riskini ve genel sağlığınızı değerlendirerek seçenekleri sizinle paylaşır. Bazı AVM'ler müdahale gerektirmez ve düzenli izlem yeterli olur. Bazılarında ise damar içi girişim, cerrahi veya ışın tedavisi önerilebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gidin
• Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün, yüksek tansiyon varsa tedavi ve takibinizi yaptırın
• Sigara içmeyin, sigara damar sağlığını olumsuz etkiler
• Kan sulandırıcı etkisi olan ilaçları doktorunuza danışmadan kullanmayın veya bırakmayın
• Doktorunuzun önerdiği spor ve aktivite sınırlarına uyun; kafa travması riski olan temas sporlarında ekstra dikkatli olun

Tıbbi tedaviler

Müdahale gerektiğinde kullanılan temel yöntemler; damar içi kateterle yapılan embolizasyon (damar yumağının kapatılması), stereotaktik radyocerrahi (yüksek odaklı ışın tedavisi) ve cerrahi çıkarmadır. Belirtileri kontrol etmek için nöbet önleyici veya ağrı kesici ilaçlar gibi destekleyici tedaviler de planlanabilir. Hangi ilacın veya hangi yöntemin uygun olduğuna mutlaka doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

AVM'nin cerrahi olarak çıkarılması, damar yumağının beyinde ulaşılabilir bir bölgede olması ve kanama riskinin yüksek görülmesi durumunda düşünülebilir. Ameliyat riskleri nedeniyle her hasta için uygun değildir; karar, beyin cerrahisi uzmanının ayrıntılı değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Birçok kişi AVM tanısı aldıktan sonra da günlük hayatına normal şekilde devam eder. Önemli olan doktorunuzun önerdiği takip planını uygulamak ve kanama riskini artırabilecek durumlardan kaçınmaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, dengeli beslenme ve stresten uzak durmaya çalışın
• Tansiyon değerlerinizi belli aralıklarla ölçtürün
• Aşırı zorlanma, ağır kaldırma ve kafa travması riski olan aktivitelerden kaçının
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri doktorunuza bildirin

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını korumak için bol sebze, meyve, tam tahıl ve yeterli su içeren bir beslenme düzeni önerilir. Yürüyüş gibi hafif ve düzenli egzersiz çoğu kişi için faydalıdır; ancak yoğun ve zorlayıcı egzersizlerle temas sporları konusunda mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

AVM tanısı kaygı ve korku yaratabilir. Bu duygular oldukça normaldir. Endişelerinizi ailenizle, doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse profesyonel psikolojik destek alabilirsiniz; bu, hastalıkla başa çıkmanızı kolaylaştırır.

Önleme

AVM doğuştan oluşan yapısal bir fark olduğu için oluşmasını önlemek mümkün değildir. Ancak tanı konduktan sonra tansiyonu kontrol altında tutmak, sigara kullanmamak ve doktor takibini aksatmamak kanama riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

AVM'yi doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Genel toplumda AVM taraması önerilmez. Nadir ailesel damar hastalığı öyküsü varsa doktorunuz görüntüleme tetkikleri önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin AVM'sinde kanama (hemorajik inme) gelişebilir
• Nöbetler tekrarlayabilir ve kontrol altına alınmazsa yaşam kalitesini etkileyebilir
• Damar yumağının büyümesi veya basısı nedeniyle güçsüzlük, uyuşma, görme ve konuşma bozuklukları oluşabilir
• Nadiren AVM'ye bağlı kalp yükü artabilir ve damar yumağının olduğu bölgeye göre farklı organ sorunları görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu AVM hiç kanamaz ve uzun yıllar belirti vermeden kalabilir. Tedavi yöntemleri gelişmektedir; nöroloji, girişimsel radyoloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının birlikte planlamasıyla kişiye özel başarılı bir takip veya tedavi yapılabilir. Erken ve düzenli takip, ciddi komplikasyon riskini azaltır ve birçok kişi günlük hayatına devam eder.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.