Boyundaki Şah Damarı Balonlaşması (Ekstrakraniyal Karotis Anevrizması)

Genel Bakış

Şah damarı (karotis atardamarı), boynunuzda bulunan ve beyne kan taşıyan ana damarlardır. Anevrizma ise damar duvarının zayıflayıp balon gibi genişlemesidir. Ekstrakraniyal karotis anevrizması, bu balonlaşmanın kafatasının dışında, boyun bölgesinde oluşmasıdır. Bu durum damarın normal yapısını bozar ve kan pıhtısı, inme veya nadiren damar yırtılması gibi ciddi sorunlara yol açabilir.

Hayır, ekstrakraniyal karotis anevrizması oldukça nadir görülen bir durumdur. Tüm karotis anevrizmalarının çok küçük bir kısmını oluşturur.

Genellikle orta yaş ve üzeri erişkinlerde, özellikle damar sertliği (ateroskleroz) olan kişilerde görülür. Boyun travması, damar enfeksiyonu veya bazı genetik bağ dokusu hastalıkları olan kişilerde de ortaya çıkabilir. Çocuklarda çok nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Boyunda akan kan gibi atan bir kitle hissi
• Boyun veya yüzde hafif ağrı
• Ses kısıklığı veya boğazda takılma hissi
• Yutma güçlüğü
• Nadiren kulak çınlaması veya baş dönmesi

Çocuklarda belirtiler

• Boyunda şişlik veya atan kitle
• Ağlama veya ıkınma sırasında kitlenin büyümesi
• Nadiren konuşma güçlüğü veya yüzde asimetri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani başlayan geçici görme kaybı (bir gözde)
• Konuşma bozukluğu veya vücudun bir tarafında güçsüzlük hissi
• Boyunda giderek büyüyen, ele gelen nabız atan kitle
• Baş ağrısı veya boyun ağrısında artış

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz): Damar duvarında plak adı verilen yağ ve kireç birikmesi damarı zayıflatır.
• Boyun travması: Kesici alet yaralanması, trafik kazası veya direkt darbe damar duvarına hasar verebilir.
• Damar enfeksiyonu: Bazı bakteriler damar duvarına yerleşerek zayıflatabilir.
• Vaskülit: Damar duvarını etkileyen iltihabi hastalıklar.
• Bağ dokusu hastalıkları: Bazı kalıtsal sendromlar damar duvarının bütünlüğünü bozabilir.

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Sigara içmek
• Yüksek kötü kolesterol
• İlerleyen yaş
• Daha önce baş veya boyun bölgesine radyoterapi alınması
• Ailesinde damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boyunda ani başlayan, büyüyen ve atan bir kitle fark ederseniz
• İnme belirtileri olabilecek vücudun bir tarafında güçsüzlük, uyuşma veya konuşma bozukluğu yaşarsanız
• Boyun bölgesinde kanama veya şiddetli ağrı olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boynunuzda hafif bir kitlede nabız hissediyorsanız
• Ses kısıklığı veya yutma güçlüğü gibi belirtileriniz varsa
• Damar hastalığı riskiniz yüksekse ve korunma yolları hakkında bilgi almak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle boynunuzu muayene eder ve nabız atan bir kitle olup olmadığını dinler. Kesin tanı için görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Genellikle damarın ultrasonografi ve anjiyografi ile incelenmesi gerekir.

Yapılabilecek testler

• Karotis Doppler ultrasonografi: Damardaki akımı ve balonlaşmayı gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BTA): Damarın ayrıntılı görüntüsünü sağlar.
• Manyetik rezonans anjiyografi (MRA): Radyasyon olmadan damar yapısını görüntüler.
• Dijital çıkarımlı anjiyografi (DSA): Girişimsel bir yöntemle damar içinin en net şekilde görüntülenmesidir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde boyun bölgenizde ultrason yapılabilir. Bu ağrısız bir incelemedir. Görüntüleme sırasında koldan damar yolu açılması ve kontrast madde verilmesi gerekebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde doktorunuz tarafından sizinle paylaşılır. Kesin tanı sonrasında tedavi planı birlikte belirlenir.

Tedavi

Tedavinin amacı anevrizmanın büyümesini engellemek, pıhtı oluşumunu ve inmeyi önlemek, ayrıca damarın yırtılma riskini ortadan kaldırmaktır. Tedavi şekli; anevrizmanın boyutuna, konumuna, belirti verip vermemesine ve genel sağlık durumunuza göre değişir. Küçük ve belirtisiz anevrizmalar bazen yakın takip ile izlenir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçtürün ve doktorunuzun önerdiği şekilde kontrol altında tutun.
• Sigara ve tütün ürünlerinden kesinlikle uzak durun.
• Boyun bölgesine yönelik dar kıyafetler veya sıkı kolyelerden kaçının.
• Anevrizma üzerine elle baskı yapmaktan kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyonunuzu düşürmek, damar sertliğini yavaşlatmak veya pıhtı riskini azaltmak için bazı ilaçlar önerebilir. Örneğin kan basıncını düşüren ilaçlar, kolesterol düşürücü ilaçlar ve kan sulandırıcı ilaçlar kullanılabilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anevrizma belirti veriyorsa, hızla büyüyorsa, pıhtı atma riski yüksekse veya kanama riski varsa cerrahi tedavi gerekebilir. Bu durumda iki ana seçenek vardır: açık cerrahi ile anevrizmanın çıkarılıp damarın onarılması veya kasıktan girilerek damar içine stent (tellik boru) yerleştirilmesi. Hangi yöntemin uygun olduğuna damar cerrahisi uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Ekstrakraniyal karotis anevrizması ile yaşamak, çoğu zaman hasta için büyük bir zorluk yaratmaz. Ancak anevrizmanın varlığını bilmek ve bazı önlemler almak gerekir. Düzenli doktor kontrolleri, görüntüleme tetkiklerinin tekrarlanması ve tansiyon takibi günlük yaşamın önemli bir parçası olmalıdır. Bazı aktivitelerin kısıtlanması gerekebilir, özellikle ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren hareketlerden kaçınmalısınız.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenin
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler)
• Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün
• Stresten uzak durmaya çalışın
• Aşırı ağırlık kaldırmayın ve ıkınma gerektiren kabızlıktan kaçının

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını desteklemek için akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze-meyve, tam tahıl, balık, zeytinyağı ve az işlenmiş gıda tüketmek faydalıdır. Doymuş yağ ve tuzdan kaçınmak tansiyonu kontrol etmeye yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta şiddette (örneğin tempolu yürüyüş) egzersiz yapmak genel damar sağlığını olumlu etkiler. Ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışmalısınız.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir damar hastalığına sahip olmak, hissedilen bir kitle veya inme riski nedeniyle kaygı yaratabilir. Bu normaldir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmak, gerekirse bir psikolog veya psikiyatri uzmanından destek almak önemlidir. Kaygının tedavisi de hastalığın takibi kadar değerlidir.

Önleme

Ekstrakraniyal karotis anevrizması her zaman önlenemez; ancak oluşumuna zemin hazırlayan risk faktörlerini kontrol etmek hem oluşma riskini hem de mevcut anevrizmanın büyüme riskini azaltır. Sağlıklı bir yaşam tarzı, düzenli tansiyon takibi, sigara bırakma ve sağlıklı beslenme en önemli önlemlerdir. Boyun travmalarından kaçınmak da önemlidir.

Tarama programları

Ailede anevrizma öyküsü veya damar hastalığı riski taşıyanlarda, doktorunuz boyun damarlarını ultrason ile değerlendirebilir. Ancak herkese rutin tarama önerilmez. Risk altındaki kişiler için bu kararı doktorunuz verecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizma içinde pıhtı oluşması ve bu pıhtının beyne giden damarları tıkaması (inme)
• Anevrizmanın yırtılması sonucu boyunda ve çevresinde kanama
• Kanama veya pıhtının beyne ulaşması nedeniyle kalıcı felç veya konuşma bozukluğu
• Sinir basısı nedeniyle ses kısıklığı veya yutma güçlüğünün kalıcı hale gelmesi
• Nadiren damarın tamamen tıkanması

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilebilir bir hastalıktır. Günümüzde hem cerrahi hem damar içi yöntemlerle başarı oranı oldukça yüksektir. Erken tanı ve uygun tedavi ile inme ve kanama riski büyük ölçüde azalır. Hastaların büyük çoğunluğu normal hayatına döner. Düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile uzun yıllar sorunsuz yaşamak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.