Boyun Atardamarında Yırtılma (Karotis veya Vertebral Arter Diseksiyonu)

Genel Bakış

Boynunuzda beyninize kan taşıyan atardamarlar vardır. Bu atardamarların duvarında bir yırtılma oluşursa buna 'arter diseksiyonu' denir. Yırtılma nedeniyle kan damar duvarının katmanları arasına sızar ve orada bir pıhtı oluşabilir. Bu pıhtı beyne giden kan akışını azaltabilir veya tamamen tıkayabilir; bu da inmeye (felç) yol açabilir.

Bu durum oldukça nadirdir. Tüm felç vakalarının küçük bir kısmından sorumludur, ancak genç yaşta görülen felçlerde daha sık karşımıza çıkar.

Her yaşta olabilir, ancak en sık 50 yaş altındaki yetişkinleri etkiler. Gençlerde boyun travması veya bazı genetik (kalıtsal) hastalıklar nedeniyle görülebilir; ileri yaştakilerde ise damar sertliği gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli ve ani başlayan baş ağrısı
• Boyun ağrısı veya boyunda sertlik
• Göz bebeğinin küçülmesi, göz kapağının düşmesi
• Bulanık görme, çift görme veya görme kaybı
• Baş dönmesi
• Kulakta çınlama
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşma bozukluğu

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler yetişkinlerden farklı olabilir
• Baş ağrısı ve huzursuzluk
• Göz bebeği farklılığı veya göz hareketlerinde anormallik
• Yürüme bozukluğu veya dengesizlik
• Olağandışı yorgunluk veya sinirlilik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerdeki belirtilere benzer ancak daha silik olabilir
• Geçici, kısa süreli görme kaybı yaşanabilir
• Baş dönmesi ve denge kaybı daha ön planda olabilir
• Bazen hiç belirti vermeden de seyredebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Boyun bölgesine alınan darbe veya travma (trafik kazası, düşme)
• Ani ve sert boyun hareketleri (örn. boynu hızlı çevirmek, bazı spor aktiviteleri)
• Boyun maniplasyonları (kayropraktik uygulamalar) nadiren tetikleyebilir
• Damar duvarını zayıflatan genetik hastalıklar
• Yüksek tansiyon ve damar sertliği gibi damar hastalıkları

Risk faktörleri

• Bağ dokusu hastalıkları (örn. Ehlers-Danlos sendromu, Marfan sendromu)
• Migren öyküsü
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Doğum kontrol hapları gibi östrojen içeren ilaçlar
• Ailede anevrizma veya damar yırtılması öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen felç benzeri belirtiler varsa hemen 112'yi arayın
• Ani şiddetli baş ağrısı veya boyun ağrısı yaşarsanız
• Görme kaybı veya çift görme fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geçmeyen veya giderek kötüleşen baş ağrısı
• Açıklanamayan boyun ağrısı
• Kulak çınlaması veya baş dönmesi tekrarlıyorsa

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler, nörolojik muayene yapar. Ardından boyun ve beyin damarlarını değerlendirmek için görüntüleme testleri istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Bilgisayarlı tomografi (BT taraması) ve BT anjiyografi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve MR anjiyografi
• Karotis ultrason (boyun atardamarı ultrasonu)
• Kan testleri (bazı durumlarda pıhtılaşma bozukluklarını kontrol etmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için hastanede birkaç saat geçirebilirsiniz. Görüntüleme testleri ağrısızdır, ancak kontrast madde verilirse damar içine enjeksiyon yapılır. Sonuçlara göre doktorunuz tedavi planını anlatacaktır.

Tedavi

Tedavinin ana amacı felci önlemek ve damardaki yırtığın iyileşmesini sağlamaktır. Çoğu hastada ilaç tedavisi yeterlidir. Bazı hastalar hastanede gözlem altına alınır, bazıları evde tedavi edilebilir. Tedavi süresi kişiden kişiye değişir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği istirahat düzenine uyun
• Boynu zorlayan ani hareketlerden kaçının
• Ağır kaldırma ve ıkınma gibi aktivitelerden sakının (doktorunuza ne zaman yapabileceğinizi sorun)
• Tüm kontrol randevularına gidin
• Yeni veya kötüleşen belirtileri derhal sağlık ekibinize bildirin

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle kan sulandırıcı (antikoagülan veya antiplatelet) ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar pıhtı oluşumunu önlemeye yardımcı olur. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaçların düzenli ve önerilen dozda kullanılması çok önemlidir. Ayrıca tansiyon kontrolü ve ağrı yönetimi de tedavinin parçası olabilir. Tedavi süresi boyunca doktorunuz sizi yakından takip eder.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı nadir durumlarda, damarda tekrarlayan tıkanma veya anevrizma oluşursa girişimsel yöntemlerle tedavi gerekebilir. Bu işlemde anjiyografi ile damara stent yerleştirilebilir veya hasarlı bölge ameliyatla onarılabilir. Bu karar, görüntüleme bulgularına ve hastanın genel durumuna göre uzman ekip tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası günlük yaşamınıza genellikle kademeli olarak dönebilirsiniz. Ancak bazı önlemler almanız gerekebilir. Boynu zorlayan sporlardan ve ani boyun hareketlerinden kaçınmalısınız. İlaçlarınızı düzenli kullanmalı ve doktor kontrollerini aksatmamalısınız.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Tansiyonunuzu düzenli ölçtürün ve yüksekse ilaçlarınızı düzenli kullanın
• Boyun kaslarını güçlendirmek için doktorunuzun önerebileceği egzersizleri yapın
• Araç kullanırken emniyet kemeri takın ve boyun travması riskini azaltın
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzeni önerilir: sebze, meyve, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar tüketin; tuz ve şekerden kaçının. Düzenli yürüyüş gibi hafif-orta tempolu egzersizler genellikle güvenlidir; ancak boynu zorlayan egzersizlerden kaçının. Hangi egzersizlerin uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu tür bir durum yaşamış olmak endişe ve korku yaratabilir. Tekrar yaşanacağı korkusu veya depresyon hissedebilirsiniz. Bu duygular normaldir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Boyun atardamarı yırtılması her zaman önlenebilir bir durum değildir, özellikle bağ dokusu hastalıkları gibi genetik faktörler söz konusuysa. Ancak travmalara karşı önlem almak, sigara içmemek, kan basıncını kontrol altında tutmak ve boyun bölgesine aşırı zorlanma yaratan maniplasyonlardan kaçınmak riski azaltabilir.

Tarama programları

Genel toplumda tarama önerilmez. Ancak ailede damar yırtılması öyküsü veya bilinen bağ dokusu hastalığı varsa doktorunuz düzenli kontrol önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İnme (felç) gelişebilir
• Kalıcı görme kaybı veya nörolojik hasar oluşabilir
• Damar duvarında anevrizma (balonlaşma) oluşabilir
• Hayati risk taşıyan beyin kanaması gelişebilir

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile hastaların çoğu iyileşir. Felç gelişmiş olsa bile rehabilitasyonla önemli ilerlemeler kaydedilebilir. Her hastanın iyileşme süreci farklı olsa da, düzenli takip ve tedavi ile ikinci bir olay riski azalır. Umut verici bir nokta, bu durumun tekrarlama olasılığının düşük olmasıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.