Kemoterapi ve Kalp Sağlığı: Kardiyotoksisite

Genel Bakış

Kardiyotoksisite, bazı kemoterapi ilaçlarının kalp kasına veya kalbin çalışma düzenine zarar vermesi sonucu oluşan bir durumdur. Bu durum kalbin kan pompalama gücünü azaltabilir veya kalp ritminde düzensizliklere yol açabilir. Kemoterapi sırasında veya tedavi bittikten sonra ortaya çıkabilir. Erken fark edildiğinde çoğu zaman başarıyla yönetilebilir.

Kemoterapi gören her hastada görülmez, ancak belirli kemoterapi ilaçları kullananlar ve önceden kalp hastalığı olanlar için risk daha yüksektir. Günümüzde dikkatli izleme sayesinde birçok kalp sorunu tedavi edilebilir.

Kemoterapi tedavisi gören herkesi etkileyebilir, ancak özellikle kalp hastalığı geçmişi olanlar, yüksek tansiyon, diyabet, obezite, ileri yaş veya daha önce göğüs bölgesine radyoterapi almış kişiler daha duyarlıdır. Çocuklar ve yaşlılar da etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle eforla veya yatarken
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ayak bileklerinde, bacaklarda veya karında şişlik
• Kalp çarpıntısı veya düzensiz kalp atışı
• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi
• Kuru öksürük
• Baş dönmesi veya sersemlik

Çocuklarda belirtiler

• Hırıltılı veya hızlı nefes alma
• Beslenme güçlüğü, emmede yorulma
• Aşırı uyku hali veya huzursuzluk
• Soluk veya mor renkli cilt
• Kilo alamama veya gelişim geriliği

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Günlük aktivitelerde belirgin yorgunluk
• Eforla ortaya çıkan nefes darlığı
• Bacaklarda ve ayaklarda yeni başlayan şişlik
• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Çarpıntı veya göğüste rahatsızlık hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Bazı kemoterapi ilaçlarının kalp kasına doğrudan toksik etkisi
• Kemoterapi ilacının yüksek dozda veya uzun süre kullanılması
• Kemoterapinin kalp damarlarını veya kalbin elektrik sistemini etkilemesi
• Kemoterapi sonrası vücudun verdiği inflamasyon (iltihaplanma) tepkisi

Risk faktörleri

• Önceden var olan kalp hastalığı
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Obezite
• İleri yaş
• Daha önce göğüs bölgesine radyoterapi almış olmak
• Sigara veya alkol kullanımı
• Böbrek hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma gibi acil belirtileriniz varsa hemen 112'yi arayın.
• Tedavi sırasında veya sonrasında yeni başlayan veya kötüleşen çarpıntı, şişlik veya aşırı yorgunluk varsa aynı gün doktorunuza başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kemoterapi öncesi kalp değerlendirmesi yaptırın.
• Kemoterapi sırasında doktorunuzun planladığı kalp kontrollerine düzenli gidin.
• Tedavi bittikten sonra bile kalp sağlığınızı düzenli olarak kontrol ettirin.

Tanı

Doktorunuz tıbbi geçmişinizi dinler, fizik muayene yapar ve kalbinizin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirmek için bazı testler ister. Bu testler genellikle kemoterapi başlamadan önce bir 'temel' ölçüm oluşturmak için yapılır ve tedavi sırasında tekrarlanır.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonla görüntülenmesi)
• Elektrokardiyogram (EKG, kalbin elektriksel aktivitesinin ölçülmesi)
• Kan testleri (kalp hasarını gösteren belirteçler, örneğin troponin ve BNP)
• Kalp manyetik rezonans görüntüleme (MRI) if needed

Randevunuzda neler beklenir

İlk değerlendirme sırasında doktorunuz kalbinizin pompalama gücüne ve ritmine bakar. Bu testler ağrısızdır ve genellikle yarım saatten az sürer. Kemoterapi sırasında ve sonrasında testler tekrarlandığında, kalbinizdeki değişiklikler erken yakalanabilir. Sonuçlarınızı doktorunuz sizinle adım adım paylaşır.

Tedavi

Kardiyotoksisite tedavisinin amacı kalbinizin yükünü azaltmak, hasarı onarmaya yardımcı olmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi planı; kalp hasarının derecesine, belirtilerinize ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Doktorunuz ayrıca kemoterapi dozunu ayarlamak, kemoterapiye ara vermek veya tedaviyi değiştirmek de dahil olmak üzere kanser tedavinizle ilgili kararlar alır.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltın ve doktorunuzun önerdiği sıvı miktarına uyun.
• Kilonuzu her gün. aynı saatte takip edin ve ani artışları bildirin.
• Eforunuzu iyi yönetin; dinlenme ile aktiviteyi dengeleyin.
• Sigara ve alkol kullanmaktan kaçının.
• Reçetesiz satılan ilaçları kullanmadan önce mutlaka doktorunuza sorun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kalbinizin daha az yorulması ve daha güçlü atması için bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle kalp yetmezliği veya tansiyon tedavisinde kullanılan ilaç gruplarındandır. Tedaviye ek olarak, bazı durumlarda vücuttaki fazla sıvının atılmasına yardımcı olan ilaçlar da gerekebilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna ve dozuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kardiyotoksisite nedeniyle oluşan kalp kapak hasarları veya ileri kalp yetmezliği durumlarında, nadiren cerrahi müdahale gerekebilir. Bu tür durumlar için kalp cerrahı ve onkoloğunuz birlikte değerlendirme yapar.

Bu durumla yaşamak

Kemoterapi tedaviniz sırasında ve sonrasında vücudunuzu dinlemek çok önemlidir. Yorgunluğunuzu artıran aktiviteleri kısa dinlenmelerle bölün. Kalp sağlığınızı takip etmek için belirtilerinizi bir günlükte not etmek faydalı olabilir. Doktorunuzun önerdiği kontrollere aksatmadan gitmek en büyük güvencenizdir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü kısa ve yavaş tempolu yürüyüşler yapın, ancak önce doktorunuzdan onay alın.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme planı uygulayın: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, yağsız proteinler ve az tuzlu besinler tercih edin. Egzersizin dozu ve süresi, kalp fonksiyonlarınızın durumuna göre doktor tarafından ayarlanmalıdır. Aşırı yorulduğunuzda egzersiz yapmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tedavisi ve kalp sorunları kaygı, korku ve üzüntü yaratabilir. Bu duygular çok normaldir. Yalnız hissettiğinizde veya başa çıkmakta zorlandığınızda, profesyonel destek almak güçlülüktür. Kanser psikolojik destek servisleri bu konuda size yardımcı olabilir.

Önleme

Kemoterapi kaynaklı kalp hasarını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Kemoterapi öncesi kalp değerlendirmesi yapılması, kalp sağlığını koruyan ilaçların gerektiğinde erken başlanması, tansiyon ve diyabet gibi durumların kontrol altında tutulması ve düzenli izleme en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Enfeksiyonlar kalbi yorabilir. Bu nedenle doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşılarını güncel tutmanız, kalbinizi korumaya yardımcı olur.

Tarama programları

Kemoterapi öncesi, sırası ve sonrasında yapılan ekokardiyografi gibi kalp görüntüleme testleri, kalp hasarının erken işaretlerini yakalamak için en etkili tarama yöntemleridir. Doktorunuz bu testlerin sıklığını belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetmezliği (kalbin vücuda yeterli kan pompalayamaması)
• Kalp ritim bozuklukları (aritmi)
• Yüksek tansiyon
• Kalp kapak hastalıkları
• Kan pıhtıları ve felç riski
• Ani kalp durması (nadir)

Uzun vadeli görünüm

Kardiyotoksisite ciddiye alınması gereken bir durumdur, ancak erken tanı ve uygun tedavi ile birçok hasta başarılı bir şekilde iyileşir veya durumu stabilize olur. Çoğu kalp hasarı tedavi edilebilir ve hastalar normal yaşamlarına dönebilir. Kalbinizi düzenli izlemek, tedavinin olumlu sonuçlanmasında en büyük etkendir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.