Aort Koarktasyonu: Ana Atardamarın Daralması

Genel Bakış

Aort koarktasyonu, kalpten çıkan ve vücuda temiz kan taşıyan ana atardamarın (aortun) bir bölgesinin doğuştan dar olmasıdır. Bu daralma genellikle aortun üst kısmında, sol köprücük kemiğinin hemen altında bulunur. Daralma yüzünden kalp; kanı vücuda zorla itmek zorunda kalır, bu da baş ve kollardaki tansiyonun yükselmesine, bacaklara ve iç organlara giden kan miktarının azalmasına neden olabilir.

Aort koarktasyonu nadir görülür. Her 10.000 canlı doğumda yaklaşık 3-4 bebekte görüldüğü bilinmektedir. Tüm doğuştan kalp hastalıklarının yaklaşık %5-8'ini oluşturur.

Erkeklerde kızlara göre yaklaşık iki kat daha sık rastlanır. Turner sendromu gibi bazı genetik hastalığı olanlarda daha sık görülür. Aort koarktasyonu her yaşta tanı konabilir; ancak belirti veren bebeklere genellikle ilk bir yıl içinde tanı konur, hafif darlıklar ise genellikle 20-30 yaşları arasında fark edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman belirti vermeyebilir
• Baş ağrısı
• Burun kanaması
• Baş dönmesi
• Çabuk yorulma
• Göğüs ağrısı veya çarpıntı
• Soğuk ayaklar veya bacak krampları

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde: beslenme güçlüğü, hızlı ve zorlanarak nefes alma, emerken terleme, solukluk
• Bebeklerde: ağlama krizlerinde morarma
• Çocuklarda: gelişmede gerilik, bacaklarda güçsüzlük, egzersizde nefes darlığı
• Çocuklarda: doktor muayenesinde kollarda yüksek, bacaklarda düşük tansiyon ve kalp üfürümü saptanması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek tansiyon (özellikle 30 yaş altında ortaya çıkan)
• Bacaklarda soğukluk, uyuşma ya da güçsüzlük
• Egzersizle gelen bacak ağrısı
• Kalp yetersizliğine bağlı nefes darlığı, ayak bileklerinde şişlik, yorgunluk

Nedenler

Ana nedenler

• Nedeni tam bilinmemekle birlikte, fetüsün kalbinin gelişimi sırasında aort duvarının gereğinden fazla büzülmesiyle oluştuğu düşünülür.
• Bazı vakalarda aort koarktasyonu başka kalp anomalileriyle (örneğin ventriküler septal defekt) birlikte görülür.
• Turner sendromu gibi bazı genetik sendromlarda aort koarktasyonu riski artar.

Risk faktörleri

• Ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü
• Turner sendromu veya diğer bazı kromozom anomalileri
• Erkek cinsiyet
• Gebelikte bazı enfeksiyonlar veya iyi kontrol edilmemiş diyabet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, bayılma, nefes darlığı gibi belirtilerden herhangi biri varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
• Bebeğinizde beslenme güçlüğü, morarma, hızlı nefes alma veya aşırı terleme varsa bir çocuk hekimine hemen görünün.
• Evde tansiyon ölçümleriniz çok yüksekse aynı gün tansiyon polikliniğine başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Genç yaşta (40 yaş altı) yeni tanı konmuş yüksek tansiyonunuz varsa
• Bir aile bireyinde aort koarktasyonu veya doğuştan kalp hastalığı varsa
• Spor muayenesinde kalp üfürümü duyulduysa
• Yeni başlayan bacak ağrısı, soğukluk veya tansiyon farkı fark ettiyseniz

Tanı

Doktor önce sorularınızı dinler, ardından boyun, göğüs ve karın bölgesini stetoskopla dinler. Her iki koldan ve bir bacaktan tansiyon ölçer. Kol ve bacak tansiyonları arasında belirgin fark olması, aort koarktasyonunu akla getirir. Kesin tanı için kalbin ultrasonu (ekokardiyografi) ve bazen ek görüntüleme testleri yapılır. Bu testler ağrısızdır ve özel bir hazırlık gerektirmez.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü (kol ve bacak karşılaştırması)
• Ekokardiyografi (EKO) – kalbin ultrason ile görüntülenmesi
• Elektrokardiyografi (EKG) – kalbin elektriksel ritminin kaydedilmesi
• Göğüs röntgeni – kalp büyüklüğü ve aort görünümünün değerlendirilmesi
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) – darlığın ayrıntılı incelenmesi
• Kalp kateterizasyonu – basınç ölçümü ve bazı durumlarda aynı seansta tedavi uygulanabilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle poliklinik şartlarında konulur. Aile hekiminiz sizi bir kalp damar hastalıkları uzmanına (kardiyolog) yönlendirir. Görüntüleme testleri için hastaneye gitmeniz gerekebilir. Tetkiklerin çoğu ağrısız ve güvenlidir. Sonuçlar doğrultusunda doktorunuz size izlenecek yolu ayrıntılı olarak anlatır.

Tedavi

Tedavinin amacı, daralmış aort bölgesini genişletmek ve kalbin daha rahat çalışmasını sağlamaktır. Doktor; darlığın şiddetine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna bakarak en uygun tedaviyi önerir. Bazı hastalarda darlık çok hafiftir ve sadece düzenli takip yeterli olur; bazılarında ise girişimsel işlem veya cerrahi gerekir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün ve değerleri not edin
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularına gidin
• Ağır kaldırmak, aşırı yorucu egzersiz gibi damarları zorlayacak aktivitelerden kaçının (doktorunuza danışarak)
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Tuz tüketimini azaltın

Tıbbi tedaviler

Tansiyon ilaçları; kalbin iş yükünü azaltmak, tansiyonu kontrol altında tutmak ve inme dahil komplikasyonları önlemek için kullanılabilir. İlaç tedavisini yalnızca doktorunuz başlar ve hangi ilacın size uygun olduğuna karar verir. Bu ilaçlar darlığı ortadan kaldırmaz; asıl tedavi balonla genişletme (anjiyoplasti), stent veya cerrahidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Darlık belirgin ise özellikle bebeklikte ve çocuklukta cerrahi tedavi gerekebilir. Cerrahi sırasında dar olan bölge çıkarılıp aortun sağlam uçları dikilir veya sentetik bir yama ile genişletilir. Erişkinlerde ve bazı çocuklarda ise balonla genişletme ve stent yerleştirme öncelikle tercih edilebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna kalp ekibi karar verir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi başarılı olduktan sonra çoğu hasta günlük yaşamına kaldığı yerden devam edebilir. İş, okul ve seyahat gibi aktivitelerde genellikle kısıtlama yoktur. Ancak aort koarktasyonu ömür boyu düzenli takip gerektiren bir durumdur. Kontrollerde tansiyon ölçülür, kalp dinlenir ve gerektiğinde ekokardiyografi tekrarlanır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi orta düzeyde egzersizler yapın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Tansiyon ölçümü ve kontrolünüzü rutin hale getirin
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun
• Stresle başa çıkmanın yolları üzerinde çalışın (yoga, meditasyon, hobiler)

Diyet ve egzersiz

Sofranızda sebze ve meyvelere bolca yer verin; aşırı tuzlu, işlenmiş gıdalardan kaçının. Zeytinyağı, tam tahıllar, balık ve yağsız et dengeli bir beslenmenin parçası olabilir. Egzersize ısınarak başlayın ve tempoyu kademeli artırın. Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi veya aşırı nefes darlığı olursa durun ve doktorunuza haber verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı olan birçok kişi zaman zaman kaygı ve üzüntü hissedebilir. Bu doğal bir tepkidir. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikolog ile paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse doktorunuz size psikolojik destek kaynakları hakkında bilgi verebilir. Unutmayın: iyi tedavi edilmiş aort koarktasyonu ile uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür.

Önleme

Aort koarktasyonu doğuştan gelen bir hastalık olduğu için direkt olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak gebelikte düzenli doktor takibi, folik asit kullanımı, sağlıklı beslenme ve hekim tarafından önerilen aşıların yapılması genel olarak doğumsal anomali riskini azaltır. Erken fark edilmesi, ileride oluşabilecek hasarların önlenmesi için en etkili yoldur.

Tarama programları

Yeni doğan muayenesinde kol ve bacak tansiyonunun ölçülmesi ve kalbin dinlenmesi en basit tarama yöntemidir. Ayrıca rutin sağlık kontrollerinde kan basıncının değerlendirilmesi, özellikle genç yaşta yüksek tansiyon saptanan hastaların aort koarktasyonu açısından incelenmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İlerleyici yüksek tansiyon
• Kalp yetersizliği (kalbin kanı pompalamada zorlanması)
• Aort yırtılması veya aort duvarının ayrılması (diseksiyon)
• Beyin kanaması veya inme
• Damar sertliği ve erken kalp krizi riski
• Böbrek hasarı

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde aort koarktasyonu tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken tanı alan ve uygun şekilde tedavi edilen hastaların büyük bölümü uzun ve sağlıklı bir yaşam sürer. Tedavi sonrası dahi tansiyon kontrolü ve kardiyoloji takibi devam etmelidir; çünkü bu sayede ortaya çıkabilecek sorunlar henüz büyümeden fark edilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin, sağlık ekibiniz her zaman yanınızdadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.