Koroner Arter Hastalığı

Genel Bakış

Koroner arter hastalığı, kalp kasına kan taşıyan damarların (koroner arterler) daralması veya tıkanması durumudur. Bu damarlar kalbin ihtiyacı olan oksijen ve besinleri taşır. Zamanla damar içinde plak adı verilen yağ birikintileri oluşur ve bu durum kalbe giden kanı azaltır.

Evet. Koroner arter hastalığı, dünyada ve Türkiye'de en yaygın kalp hastalığı türüdür. Türkiye'de kalp damar hastalıkları, ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer alır.

Her yaşta görülebilir, ancak risk yaşla birlikte artar. Erkeklerde genellikle daha erken yaşlarda, kadınlarda ise menopoz sonrası dönemde daha sık görülür. Ailesinde kalp hastalığı olanlar, sigara içenler, diyabet, yüksek tansiyon veya kolesterolü olanlar daha yüksek risk taşır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste ağrı, sıkışma veya baskı hissi (genellikle yürüme, merdiven çıkma gibi eforla ortaya çıkar, dinlenince geçer)
• Kol, omuz, sırt, boyun veya çeneye yayılan ağrı
• Nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Çarpıntı hissi
• Baş dönmesi veya bayılma hissi

Nedenler

Ana nedenler

• Koroner damarların iç yüzeyinde plak oluşumu (ateroskleroz) - bu plaklar kolesterol, yağ ve başka maddelerden oluşur.
• Damar duvarının iltihaplanması
• Vazospazm: Damar duvarının aniden kasılarak damarı daraltması

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, aşırı tuz, doymuş yağ)
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş
• Stres ve uyku düzensizliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı ilk kez ortaya çıktıysa
• Mevcut göğüs ağrısı efora olan tepkisi farklılaştıysa veya şiddetlendiyse
• Nefes darlığı artıyorsa
• Çarpıntı veya bayılma hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde kalp hastalığı varsa ve hiç kontrol yaptırmadıysanız
• 40 yaş üzerindeyseniz; özellikle sigara, diyabet, tansiyon veya kolesterol risk faktörleriniz varsa
• Göğüs ağrısı olmasa bile tansiyon, kolesterol, kan şekeri ölçümü için düzenli kontrol
• Egzersiz yaparken çabuk yorulma veya nefes darlığı yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler, risk faktörlerinizi sorgular ve fizik muayene yapar. Ardından kalbin elektriksel aktivitesini ölçen EKG, kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle tanıyı netleştirir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG) – kalbin elektrik aktivitesini kaydeder
• Efor testi (stres EKG) – yürüyüş bandı veya bisiklet sırasında kalbin strese tepkisini ölçer
• Ekokardiyografi (EKO) – ultrason ile kalbin duvar hareketlerini ve kapaklarını değerlendirir
• Koroner anjiyografi – damarların içini özel boya ile görüntüler; tıkanıklık varsa aynı işlemde müdahale de yapılabilir
• Kan testleri – kolesterol, kan şekeri ve kalp hasarını gösteren enzimler ölçülür
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi – damarlardaki kireçlenmeyi gösterir

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde sonuçlanır. Efor testi sırasında nabzınız ve tansiyonunuz takip edilir; test yaklaşık 10-15 dakika sürer. Anjiyografi için kasık veya el bileğinden ince bir kateterle damara girilir; işlem yaklaşık 30-60 dakikadır ve sonrasında birkaç saat dinlenmeniz gerekir. Doktorunuz sonuçlara göre tedavi planını sizinle paylaşacak.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri azaltmak, hasarı durdurmak, kalp krizini önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar, damar açma işlemleri veya cerrahi girişimleri içerebilir. Doktorunuz durumunuza en uygun kombinasyonu önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek (sebze, meyve, tam tahıl, bitkisel yağlar)
• Düzenli yürüyüş gibi orta düzeyde egzersiz yapmak (doktorunuzun önerdiği şekilde)
• Stresi yönetmek: nefes egzersizleri, hobiler, sosyal destek
• Uyku düzenine dikkat etmek
• Kilo vermek (fazla kiloluysanız)
• Tuzu azaltmak, işlenmiş gıdalardan kaçınmak

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi; kanı sulandıran, kolesterolü düşüren, tansiyonu dengeleyen ve kalbin iş yükünü azaltan ilaçlar içerebilir. Bu ilaçların adlarını ve dozlarını yalnızca doktorunuz belirlemelidir. Reçeteli ilaçlarınızı aksatmadan kullanın ve doktora danışmadan bırakmayın. Bazı durumlarda doktorunuz kan sulandırıcı bir ilaç da önerebilir; ancak bunlar mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer damar tıkanıklığı ciddiyse veya ilaçlar belirtileri kontrol etmiyorsa, anjiyografi ile balonla damar açma ve stent yerleştirme (PCI) ya da baypas ameliyatı (bypass surgery) önerilebilir. Bu işlemler hakkında detaylı bilgiyi kardiyoloji veya kalp damar cerrahisi uzmanı verecektir.

Bu durumla yaşamak

Koroner arter hastalığı ile uzun ve sağlıklı yaşamak mümkündür. İlaçlarınızı düzenli kullanın, kontrol randevularınıza gidin ve önerilen yaşam tarzı değişikliklerini uygulayın. Belirtilerinizde bir değişiklik fark ettiğinizde doktorunuza bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 30-40 dakika tempolu yürüyüş (doktorunuz uygun görürse)
• Sağlıklı tabak modeli: yarım tabak sebze, çeyrek protein, çeyrek tam tahıl
• Doymuş yağ ve trans yağlardan kaçınmak; zeytinyağı tercih etmek
• Stres yönetimi: nefes egzersizleri, meditasyon, yürüyüş
• Uykuya özen göstermek; günde 7-8 saat uyumaya çalışmak
• Sigara ve alkolden kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu azaltın; günde 5-6 gramı geçmeyin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz önerilir. Egzersize yavaş başlayın, ısınma ve soğuma yapın. Göğüs ağrınız olursa egzersize ara verin ve doktora danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı anksiyete ve depresyona yol açabilir. Sürekli endişe, uyku bozukluğu, isteksizlik hissediyorsanız bilin ki yalnız değilsiniz. Duygularınızı doktorunuzla, ailenizle paylaşın; gerektiğinde psikolojik destek alın. Unutmayın, ruh sağlığınız kalp sağlığınızı da etkiler.

Önleme

Koroner arter hastalığının birçok risk faktörü değiştirilebilir. Sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, tansiyon ve şeker kontrolüyle bu hastalık önemli ölçüde önlenebilir. Ailesinde kalp hastalığı olanlar daha dikkatli olmalı ama bu kadere yazılmış değildir.

Aşılar

Grip ve zatürreye karşı aşılar, kalp hastalığı olan kişilerde enfeksiyon riskini ve kalbe yükü azaltabilir. Doktorunuza aşı önerisini sorun.

Tarama programları

Erişkinlerin, özellikle 40 yaş üzeri ve risk faktörü taşıyanların; tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümlerini düzenli yaptırması önerilir. Türkiye'de aile hekimliği birimlerinde bu kontroller yapılabilir. Hastalığın erken teşhisi için hekiminiz risk değerlendirmesi yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokart enfarktüsü)
• Kalp yetmezliği – kalbin pompalama gücü azalır
• Ölümcül ritim bozuklukları (aritmi)
• Ani kalp durması
• İnme (beyne giden damarların etkilenmesi)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle koroner arter hastalığı kontrol altına alınabilir ve birçok kişi uzun yıllar aktif bir yaşam sürdürür. Kalp krizi geçirenler bile modern tedaviler sayesinde hayatına devam edebilir. Önemli olan düzenli doktor kontrolü, ilaçları aksatmamak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıdır. Umutsuzluğa kapılmak yerine, atacağınız küçük adımlar büyük fark yaratır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.