Fibromüsküler Displazi (FMD)

Genel Bakış

Fibromüsküler displazi (FMD), vücuttaki bazı orta büyüklükteki atardamarların duvarında anormal hücre büyümesi sonucu damarların daralması, balonlaşması veya yırtılmasına yol açan bir damar hastalığıdır. En sık böbrek ve beyin atardamarlarını etkiler, ancak vücudun diğer bölgelerindeki atardamarlarda da görülebilir.

FMD nadir görülen bir hastalıktır. Görülme sıklığı tam bilinmemekle birlikte, her 100.000 kişiden 1'inden azını etkilediği tahmin edilmektedir. Ancak kesin oran düşündüğümüzden daha yüksek olabilir, çünkü hafif FMD'li bazı kişilere hiç tanı konmayabilir.

FMD her yaşta görülebilmekle birlikte, en sık 40-60 yaş arasındaki kadınları etkiler. Bununla birlikte erkeklerde, çocuklarda ve yaşlılarda da ortaya çıkabilir. Yüksek tansiyon, baş ağrısı ve baş dönmesi gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek tansiyon, özellikle ilaçlarla zor kontrol edilen
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Karın veya yan ağrısı
• Kulakta ya da boyunda damar atışına bağlı çınlama veya uğultu
• Görmede geçici bulanıklık veya çift görme

Çocuklarda belirtiler

• Yüksek tansiyon
• Baş ağrısı
• Sinirlilik veya huzursuzluk hali
• Büyüme geriliği

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• FMD yaşlılarda genellikle başka bir nedenle yapılan görüntüleme tetkikleri sırasında tesadüfen fark edilir.
• Yüksek tansiyon veya baş dönmesi gibi belirtiler görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• FMD'nin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Genetik yatkınlık, hormonal faktörler ve damar duvarındaki kan akımına bağlı mekanik stres gibi etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülür.
• FMD, damar sertliği veya inflamasyon sonucu oluşmaz; sigara, kolesterol gibi klasik damar risk faktörleriyle ilişkili değildir.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 40-60 yaş aralığında olmak
• Ailede FMD veya spontan damar yırtılması öyküsü
• Bazı genetik bozukluklar (örneğin Alport sendromu gibi) FMD gelişme riskini artırabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Felç benzeri belirtiler (yüz eğilmesi, kol güçsüzlüğü, konuşma zorluğu) yaşarsanız hemen 112'yi arayın.
• Ani, şiddetli göğüs veya karın ağrınız varsa acil tıbbi yardım alın.
• Ani görme kaybı veya bilinç bulanıklığı gelişirse acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tansiyonunuz sürekli yüksekse ve ilaçlara rağmen düşmüyorsa
• Sık baş ağrısı, baş dönmesi veya boyunda anormal bir damar atışı hissediyorsanız
• Ailenizde FMD veya genç yaşta nedeni açıklanamayan felç öyküsü varsa

Tanı

FMD tanısı genellikle görüntüleme yöntemleriyle konur. Doktorunuz önce tansiyon ölçümü ve fizik muayene yapar, ardından damar görüntüleme tetkikleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ultrason (Doppler ultrasonografi)
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi (BT anjiyografi)
• Manyetik rezonans anjiyografi (MR anjiyografi)
• Anjiyografi (kateterle damar içine kontrast madde verilerek görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Görüntüleme tetkikleri sırasında damarlarınızın iç yapısı detaylı olarak incelenir. FMD'nin hangi damarlarda olduğu, ne derecede daralma veya balonlaşma bulunduğu saptanır. Tanı konulduktan sonra bir kalp-damar hastalıkları veya nefroloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi

FMD tedavisinin amacı kan basıncını kontrol altına almak, damar hasarını önlemek ve ciddi komplikasyon gelişme riskini azaltmaktır. Tedavi, hastalığın hangi damarları etkilediğine, belirtilere ve damar hasarının derecesine göre kişiye özel planlanır.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli olarak evde ölçün ve kaydedin.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Sigara içmeyin.
• Düzenli olarak doktor kontrolüne gidin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide öncelikle kan basıncını düşüren ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar damarların rahatlamasına ve tansiyonun kontrol altına alınmasına yardımcı olur. Ayrıca damar tıkanıklığı riskini azaltmak için kan sulandırıcı etkisi olan ilaçlar da eklenebilir. Hangi ilacın kullanılacağına ve dozuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer FMD'ye bağlı ciddi bir damar darlığı, balonlaşma (anevrizma) veya damar yırtılması (diseksiyon) gelişirse, anjiyoplasti (balonla daralmış damarı açma) veya cerrahi müdahale gerekebilir. Bu işlemler, damarın normal akışını geri kazandırmak ve komplikasyonları önlemek için uygulanır.

Bu durumla yaşamak

FMD ile yaşam, düzenli doktor takibi ve tansiyonun kontrolüdür. Çoğu kişi günlük yaşamına kaldığı yerden devam eder. Yalnızca belirli durumlarda (örneğin çok yüksek tansiyon atakları) ek dinlenme ve tedavi gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuz alımını sınırlayın.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın, ancak ağır kaldırma gibi ani tansiyon yükselmesine neden olabilecek aktivitelerden kaçının.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya gevşeme teknikleri deneyin.
• Yıllık göz dibi muayenesi de dahil olmak üzere düzenli sağlık kontrollerinizi yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığı için genellikle Akdeniz tipi beslenme önerilir. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar; az tuz ve işlenmiş gıda tüketmeye özen gösterin. Yürüyüş gibi orta düzeyde aerobik egzersiz faydalıdır. Ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

FMD gibi kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve stres yaratabilir. Özellikle felç veya damar yırtılması riski hakkında düşünmek korkutucu olabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Gerektiğinde ruhsal destek almak tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

FMD'nin kesin nedeni bilinmediği için şu anda hastalığı tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak erken tanı ve düzenli takip ile komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir.

Tarama programları

Ailenizde FMD veya genç yaşta inme, damar yırtılması gibi hastalıklar varsa, hiçbir belirtiniz olmasa bile doktorunuzla düzenli tansiyon kontrolü yapılmasını konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrolsüz yüksek tansiyon böbrek hasarına neden olabilir.
• Damar darlığı veya balonlaşma, o damarın beslediği bölgede kan akımının azalmasına yol açabilir (örneğin beyin veya kalp).
• Anevrizma rüptürü (balonlaşan damarın yırtılması) hayati tehlike oluşturabilir.
• Damar yırtılması (diseksiyon) felç, şiddetli ağrı ve organ yetmezliğine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

FMD ile ilgili endişelenmemek gerekir: Doğru tedavi ve düzenli takiple çoğu insan normal bir yaşam sürer. Yüksek tansiyon kontrol altına alındığında ve gereken müdahaleler zamanında yapıldığında, ciddi komplikasyon riski önemli ölçüde azalır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.