Gastrointestinal Stromal Tümör (GIST) Rehberi

Genel Bakış

GIST, sindirim sisteminin duvarında başlayan nadir görülen bir tümör türüdür. Sindirim sistemindeki özel sinir hücrelerine benzeyen hücrelerden gelişir. Çoğu GIST mide veya ince bağırsakta oluşur. Bu tümörler bazı iyi huylu olabilir, ancak çoğu kanserli (kötü huylu) olarak kabul edilir. Erken teşhis edildiğinde tedavi şansı oldukça yüksektir.

GIST nadir görülen bir tümördür. Yılda yaklaşık 1 milyon kişide 1-2 yeni vaka ortaya çıkar. Tüm sindirim sistemi tümörlerinin yüzde 1-3'ünü oluşturur.

GIST her yaşta görülebilmekle birlikte en çok 50-70 yaş arasındaki yetişkinlerde teşhis edilir. Çocuklarda ve gençlerde çok nadirdir. Kadınlarda ve erkeklerde hemen hemen eşit sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı, kramp veya karında rahatsızlık hissi
• Dışkıda kan ya da siyah, katran gibi dışkı (iç kanama belirtisi olabilir)
• Kabızlık, ishal veya bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
• Yutma güçlüğü (tümör yemek borusundaysa)
• Mide bulantısı, kusma
• İştahsızlık, istemsiz kilo kaybı
• Halsizlik, yorgunluk ve kansızlık (anemi)
• Karında ele gelen kitle veya şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda GIST çok nadirdir. Görüldüğünde karın ağrısı, karında kitle, solukluk ve kansızlık gibi belirtiler olabilir. Bu belirtiler başka hastalıklarda da sık görüldüğü için mutlaka bir çocuk doktoru değerlendirmesi gerekir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde belirtiler sindirim sistemi hastalıklarıyla karışabilir. İştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik ve kansızlık gibi yakınmalar özellikle dikkate alınmalıdır. İç kanamaya bağlı dışkıda gizli kan da görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• GIST'in kesin nedeni bilinmemektedir. Çoğu vakada, sindirim sistemindeki özel hücrelerin (interstisyel Cajal hücreleri) genetik yapısında sonradan oluşan değişiklikler sonucu gelişir. Bu değişiklikler genellikle ailesel değildir ve kişiden kişiye bulaşmaz.
• Nadir olarak bazı kalıtsal sendromlarla ilişkili olabilir.

Risk faktörleri

• 50 yaşın üzerinde olmak
• Ailede GIST veya bazı kalıtsal tümör sendromları öyküsü (çok nadir)
• Hücrelerde belirli genetik değişikliklerin bulunması (rutin testlerde her zaman aranmaz)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' başlığında belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Karın ağrınız veya kanama belirtileriniz şiddetliyse gün içinde doktorunuza görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hazımsızlık, karın ağrısı veya şişkinlik gibi belirtileriniz 2 haftadan uzun sürüyorsa bir randevu alın.
• Nedeni açıklanamayan kansızlık, halsizlik, kilo kaybı veya dışkılama alışkanlığınızda değişiklik varsa doktorunuza danışın.
• Dışkınızda kan veya siyah renk değişikliği fark ederseniz mutlaka değerlendirin.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, karın bölgenizi muayene eder ve kan testleri isteyebilir. GIST şüphesi varsa görüntüleme yöntemleriyle tümör görüntülenmeye çalışılır. Kesin tanı için biyopsi (tümörden ince bir iğneyle örnek alınması) yapılır. Alınan örnek patoloji laboratuvarında mikroskop altında incelenir ve tümörün genetik özellikleri de değerlendirilebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve kan testleri (tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri)
• Endoskopi (yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının kameralı bir tüple incelenmesi)
• Endoskopik ultrason (tümörün katmanlara ne kadar derin işlediğini görmek için)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Biyopsi ve patolojik inceleme

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sonuçlara göre sizi gastroenteroloji, cerrahi veya onkoloji uzmanına yönlendirebilir. Patoloji ve genetik test sonuçları, tümörün davranışını ve en uygun tedavi planını belirlemede yol göstericidir. Bu süreçte ekibiniz size her adımda eşlik eder.

Tedavi

GIST tedavisi; tümörün büyüklüğüne, konumuna, yayılıp yayılmadığına ve genetik özelliklerine göre kişiye özel olarak planlanır. Temel tedavi cerrahidir; tümör tamamen çıkarılabilirse başarı şansı çok yüksektir. Ameliyat öncesi veya sonrası hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir. Kemoterapi GIST'te genellikle etkili değildir, bu nedenle nadiren tercih edilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularına düzenli gidin.
• Reçete edilen ilaçlarınızı (varsa) aksatmadan ve doktorun tarif ettiği şekilde kullanın.
• Sindirimi rahatlatmak için az ve sık öğünler halinde yiyin.
• Yeterince dinlenin; kendinize iyileşmek için zaman tanıyın.
• Yeni veya kötüleşen belirtileri not edin ve doktorunuza bildirin.

Tıbbi tedaviler

GIST tedavisinde hedefe yönelik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, tümör hücrelerinin büyümesine yol açan anormal sinyalleri engelleyerek tümörün küçülmesine veya ilerlemesinin durmasına yardımcı olur. Hangi ilacın ve hangi süreyle kullanılacağına onkoloji uzmanı, tümörün genetik özelliklerine ve hastalığın evresine göre karar verir. Radyoterapi (ışın tedavisi) bazı özel durumlarda, örneğin cerrahi yapılamadığında veya kanama kontrolünde kullanılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tümör başka bölgelere yayılmamışsa ve güvenli bir şekilde çıkarılabiliyorsa cerrahi önerilir. Cerrahi sırasında tümör, çevresindeki sağlam dokuyla birlikte tamamen çıkarılmaya çalışılır. Ameliyat sonrası patoloji sonucuna göre ek tedavi gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

GIST ile yaşam, düzenli takip ve tedaviye uyum gerektirir. Tedavi sürecinde bazı yan etkiler görülebilir; bunların yönetimi için doktorunuzla açık iletişimde kalın. Günlük aktivitelerinize yavaş yavaş dönebilirsiniz. İş, aile ve sosyal yaşamınızı planlarken kendinize esneklik tanıyın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden kaçının.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, meditasyon veya keyif aldığınız hobilerle ilgilenin.
• Uyku düzeninize dikkat edin; her gece yeterli süre uyumaya çalışın.
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyeninize özen gösterin.
• Seyahat veya tatil planlarınızı tedavi saatlerini göz önünde bulundurarak yapın.

Diyet ve egzersiz

Genel olarak sağlıklı, dengeli ve lif açısından zengin bir beslenme önerilir. Ameliyat sonrası sindirim sisteminizin iyileşmesine yardımcı olmak için doktorunuz geçici bir diyet veya ek takviye önerebilir. Yürüyüş gibi hafif egzersizler enerji verir, kas kaybını önler ve ruh halini iyileştirir. Egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı almak kaygı, korku ve üzüntü yaratabilir. Bu duygular çok doğaldır ve bunları yaşamanız normaldir. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikolojik destek uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Konuşmak ve destek almak, başa çıkmayı kolaylaştırır.

Önleme

GIST için bilinen kesin bir önleme yöntemi yoktur. Çoğu vakada neden, hücrelerde sonradan oluşan genetik değişikliklerdir. Sağlıklı bir yaşam tarzı birçok kanser türünün riskini azaltabilir ancak GIST'i tamamen önleyecek özel bir adım bulunmamıştır.

Aşılar

GIST'i önleyen bir aşı henüz yoktur. Genel sağlığınız için Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşıları zamanında yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

GIST için topluma yönelik özel bir tarama testi önerilmez. Bazı kişilerde belirti oluşturmayan GIST, farklı nedenlerle yapılan endoskopi veya görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümör büyüyerek bağırsak tıkanıklığına veya delinmesine neden olabilir.
• İç kanama gelişebilir ve ciddi kansızlık (anemi) oluşabilir.
• Tümör karaciğer veya karın zarı gibi uzak bölgelere yayılabilir.
• Yutma güçlüğü ve iştahsızlık sonucu ileri derecede kilo kaybı yaşanabilir.

Uzun vadeli görünüm

GIST tanısı alan pek çok kişi, uygun tedavi ile uzun yıllar sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Erken evrede yakalanan tümörlerde cerrahiyle tam iyileşme şansı yüksektir. İleri evrelerde de hedefe yönelik tedaviler hastalığı kontrol altında tutabilir. Her hastanın durumu farklıdır; doktorunuzun önerdiği tedaviye uymak ve umudunuzu korumak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.