Mikroskopik Kolit

Genel Bakış

Mikroskopik kolit, kalın bağırsağın iç yüzeyini etkileyen ve kronik, sulu ishale neden olan bir iltihap türüdür. Bu hastalıkta bağırsak dokusu çıplak gözle normal görünür, ancak mikroskop altında incelendiğinde iltihap hücreleri fark edilir. İki ana tipi vardır: kollajenöz kolit ve lenfositik kolit.

Mikroskopik kolit, toplumda nadir görülen bir hastalık olarak kabul edilir, ancak son yıllarda tanı konma oranları artmıştır. Kesin sıklığı tam olarak bilinmemektedir.

Bu hastalık en sık 50-70 yaş arası kadınları etkiler. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülmesinin yanı sıra otoimmün hastalıkları olan kişilerde (örneğin tiroid hastalığı, çölyak hastalığı) daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kronik, sulu ve günde birkaç kez tekrarlayan ishal
• Karında kramp şeklinde ağrı
• Şişkinlik ve gaz
• Acil tuvalete gitme ihtiyacı
• Dışkıyı tutamama hissi
• Bazen hafif kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda mikroskopik kolit çok nadir görülür, ancak görüldüğünde belirtileri yetişkinlerle benzerdir: sulu ishal, karın ağrısı ve kilo alamama veya kilo kaybı görülebilir. Çocuklarda ishal uzun sürerse mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde mikroskopik kolit belirtileri daha şiddetli olabilir ve susuz kalma (dehidratasyon) riski daha yüksektir. Bu nedenle yaşlı bireylerde uzun süreli ishal ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Mikroskopik kolitin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kalın bağırsak hücrelerine saldırdığı düşünülmektedir.
• Bazı ilaçların (örneğin bazı tansiyon ilaçları, mide asit düzenleyicileri, ağrı kesiciler) bu durumu tetikleyebileceği düşünülmektedir.
• Çölyak hastalığı veya tiroid hastalığı gibi bağışıklık sistemiyle ilgili diğer hastalıklarla birlikte görülebilir.

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 50 yaşın üzerinde olmak
• Sigara içmek
• Otoimmün bir hastalığa sahip olmak
• Bazı ilaçları uzun süre kullanmak (doktorunuza danışmalısınız)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli ishal nedeniyle çok su kaybediyorsanız (idrar miktarınız belirgin azaldıysa, ağız kuruluğu ve baş dönmesi varsa)
• İshalle birlikte şiddetli karın ağrısı veya ateşiniz varsa
• Dışkınızda kan görürseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İshal üç haftadan uzun sürüyorsa
• Sulu ishal günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa
• Açıklanamayan kilo kaybınız varsa
• Ailenizde iltihaplı bağırsak hastalığı öyküsü varsa ve endişeleniyorsanız

Tanı

Mikroskopik kolit tanısı koymak için doktorunuz önce şikayetlerinizi dinleyecek, fizik muayene yapacak ve dışkı testleri isteyebilir. Kesin tanı ise kolonoskopi işlemi sırasında kalın bağırsaktan küçük bir doku örneği (biyopsi) alınıp mikroskop altında incelenmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Dışkı örneği incelenmesi: enfeksiyon olup olmadığını anlamak için
• Kan testleri: iltihap belirteçleri ve diğer hastalıkları dışlamak için
• Kolonoskopi: kalın bağırsağın içini bir kamera ile görmek için
• Biyopsi: kolonoskopi sırasında doku örneği alınarak mikroskopta incelenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Kolonoskopi işlemi genellikle sedasyon (sakinleştirici) altında yapılır ve yaklaşık 15-30 dakika sürer. Öncesinde bağırsak temizliği için doktorunuzun verdiği hazırlık talimatlarına uymanız gerekir. İşlem sırasında ağrı hissetmezsiniz, sonrasında hafif gaz veya kramp olabilir. Biyopsi sonucu genellikle birkaç gün içinde çıkar ve doktorunuz sonuçları sizinle paylaşır.

Tedavi

Mikroskopik kolit tedavisinin ana hedefi ishal ve diğer belirtileri kontrol altına almak, yaşam kalitesini artırmak ve susuz kalmayı önlemektir. Tedavi belirtilerinizin şiddetine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Hastalığın kesin tedavisi olmamakla birlikte birçok kişi tedaviyle belirgin iyileşme yaşar.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 8-10 bardak su içerek sıvı kaybını önleyin.
• İshali tetikleyebilecek kafein, alkol, süt ürünleri ve çok yağlı yiyeceklerden kaçının.
• Lif alımınızı dengeleyin; bazı kişilerde çözünür lif (örneğin yulaf, muz) faydalıdır, ancak herkes farklıdır.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; sigara belirtileri kötüleştirebilir.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, yürüyüş ve yeterli uyku önemlidir.
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç veya takviye kullanmayın; özellikle ağrı kesiciler ve mide ilaçları belirtileri artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtileri hafifletmek için ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar bağırsaktaki iltihabı azaltmaya ve ishali kontrol etmeye yönelik olabilir. Örneğin kortikosteroidler, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar veya safra asidi tutucu ajanlar kullanılabilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir. İlaçların dozu ve süresi mutlaka doktor kontrolünde ayarlanmalıdır. Bazı kişilerde belirtiye yol açtığı düşünülen ilaçlar (örneğin bazı tansiyon veya mide ilaçları) değiştirilebilir; bu kararı da doktorunuz verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Mikroskopik kolitte cerrahi tedavi gerekmez. Bu hastalık bağırsak dokusunda kalıcı hasara veya kansere yol açmadığı için ameliyat önerilmemektedir.

Bu durumla yaşamak

Mikroskopik kolit ile yaşamak, özellikle ishal atakları sırasında zorlayıcı olabilir. Günlük aktivitelerinizi planlarken tuvalete kolayca erişebileceğiniz yerleri tercih edin. Belirtilerinizi takip eden bir günlük tutmak, hangi yiyeceklerin veya durumların atakları tetiklediğini anlamanıza yardımcı olabilir. Zamanla çoğu kişi belirtilerini kontrol etmeyi öğrenir ve normal bir yaşam sürdürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli sıvı alımına özen gösterin; özellikle ishal dönemlerinde elektrolit içeren sıvılar (örneğin doktorunuzun önerebileceği hazır oral rehidrasyon tuzları) faydalı olabilir.
• Yemekleri az ve sık miktarlarda, yavaş yiyin.
• Bilinen tetikleyici gıdalardan kaçının; ancak bu gıdalar kişiden kişiye değişir.
• Düzenli egzersiz yapın; yürüyüş, yüzme gibi orta yoğunlukta aktiviteler bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olabilir.
• Sigara ve aşırı alkol kullanımından kaçının.

Diyet ve egzersiz

Beslenme düzeni hastalığın yönetiminde önemli bir rol oynar. Genel öneri, düşük yağlı ve düşük lifli bir beslenme düzeninin denenmesidir; çünkü bu, bağırsağın daha az uyarılmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte, herkesin toleransı farklıdır; bu nedenle bir diyetisyenden destek alarak kişisel bir beslenme planı oluşturabilirsiniz. Egzersiz ise hem bağırsak hareketlerini düzenlemeye hem de stresi azaltmaya yardımcı olur. Haftanın çoğu günü 30 dakikalık orta tempolu yürüyüş iyi bir başlangıçtır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ishal ve sık tuvalet ihtiyacı utanç, kaygı ve sosyal izolasyona neden olabilir. Bu nedenle mikroskopik kolit olan kişilerde anksiyete ve depresyon daha sık görülebilir. Duygusal zorluklar yaşadığınızı hissettiğinizde bunu doktorunuza veya bir ruh sağlığı uzmanına anlatmaktan çekinmeyin. Unutmayın, duygusal iyilik hali fiziksel belirtileri yönetmeyi kolaylaştırır.

Önleme

Mikroskopik koliti tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak sigara içmemek, sağlıklı bir beslenme düzeni izlemek ve gereksiz ilaç kullanımından kaçınmak hastalığın gelişme riskini azaltabilir. Eğer bir ilacın belirtilerinizi tetiklediğini düşünüyorsanız, bunu doktorunuzla konuşun; doktorunuz gerekli görürse ilacınızı değiştirebilir.

Aşılar

Mikroskopik kolit için spesifik bir aşı bulunmamaktadır. Ancak genel sağlık için önerilen aşıları (örneğin grip aşısı) yaptırmanız hastalığınızı doğrudan etkilemez, yine de bu konuda doktorunuza danışmalısınız.

Tarama programları

Mikroskopik kolit için özel bir tarama testi önerilmez. Kronik ishal şikayetiyle doktora başvurduğunuzda tanı süreci kolonoskopi ve biyopsi ile gerçekleştirilir. 50 yaş üzerindeki kişilerde kalın bağırsak kanseri taraması (kolonoskopi) genel sağlık önerileri kapsamında yapılır ve bu sırada mikroskopik kolit de rastlantısal olarak tespit edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Susuz kalma (dehidratasyon) ve elektrolit dengesizliği
• Kronik ishale bağlı beslenme yetersizlikleri (özellikle potasyum, magnezyum)
• Kilo kaybı
• Yaşam kalitesinin düşmesi, sosyal ve iş yaşamında aksama
• İdrar kaçırma veya dışkıyı tutamama gibi pelvik taban sorunlarının kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Mikroskopik kolit, bağırsak kanseri riskini artırmaz ve bağırsağa kalıcı hasar vermez. Belirtiler zaman zaman alevlenip iyileşme dönemlerine girse de, doğru tedavi ve yaşam tarzı önlemleri ile çoğu insan uzun yıllar boyunca belirtilerini kontrol altında tutabilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir, ancak genel olarak iyi bir gidişat beklenir. Umutlu olmak ve doktorunuzla iş birliği içinde çalışmak bu süreci yönetmenin en önemli anahtarıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.