Multipl Skleroz (MS): Belirtiler, Tanı ve Yaşamla Baş Etme

Genel Bakış

Multipl skleroz (MS), beyni ve omuriliği etkileyen bir hastalıktır. Bağışıklık sistemimiz yanlışlıkla sinir liflerini koruyan miyelin adlı tabakaya saldırır. Bu saldırı sonucu sinirlerin bilgi iletmesi yavaşlar ve vücudun farklı bölgelerinde belirtiler ortaya çıkabilir.

MS, dünya genelinde yaklaşık 2,8 milyon kişiyi etkiler. Türkiye'de görülme sıklığı bölgelere göre değişmekle birlikte, nadir bir hastalık değildir.

MS en sık 20-40 yaş arasında ortaya çıkar ve kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür. Çocuklar ve ileri yaştaki yetişkinler de etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren yorgunluk
• Kollarda veya bacaklarda uyuşma, karıncalanma
• Görme bulanıklığı, çift görme veya göz ağrısı
• Denge ve yürüme sorunları
• Kas güçsüzlüğü, kasılma veya sertlik
• İdrar kaçırma ya da idrar zorluğu
• Hafıza veya dikkat sorunları
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik

Çocuklarda belirtiler

• Çok yorgunluk
• Okul başarısında düşme ve dikkat dağınıklığı
• Yürüme veya denge bozukluğu
• Görme şikayetleri
• Duygu durum değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Hareket güçlüğü ve düşme riskinde artma
• Denge kaybı
• Kas güçsüzlüğü
• İdrar kaçırma
• Unutkanlık veya düşünce hızında yavaşlama

Nedenler

Ana nedenler

• MS'in kesin nedeni bugün için bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sinirlerin etrafındaki miyeline saldırdığı düşünülmektedir.
• Genetik yatkınlık ile bazı çevresel faktörlerin etkileşimi rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede MS öyküsü
• Epstein-Barr virüsü enfeksiyonu geçirmiş olmak
• D vitamini eksikliği
• Sigara içmek
• Aşırı kilolu olmak
• Kadın olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani görme kaybı ya da çift görme
• Bir günden uzun süren uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük
• Yürümede belirgin kötüleşme
• Günlük işleri yapamayacak kadar aşırı yorgunluk

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler gelip geçiyorsa
• Birkaç haftadır devam eden uyuşma veya yorgunluk varsa
• Ailenizde MS olan biri varsa ve endişe duyuyorsanız

Tanı

MS tanısını koymak için tek bir test yoktur. Nörolog, belirtilerinizi dinleyip fizik ve nörolojik muayene yaptıktan sonra bazı testler isteyebilir. Tanı, belirtiler, muayene bulguları ve test sonuçları birlikte değerlendirilerek konur.

Yapılabilecek testler

• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beyin ve omurilikteki lezyonları gösterir.
• Lomber ponksiyon (bel suyu alınması): Omurilik sıvısında bazı belirteçlere bakılır.
• Uyarılmış potansiyeller: Sinirlerin iletim hızını ölçen testlerdir.
• Kan testleri: Belirtilere yol açabilecek diğer hastalıkları dışlamak için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci zaman alabilir. Doktorunuz muhtemelen sizi bir nöroloji uzmanına yönlendirecektir. Belirtilerinizle ilgili ayrıntılı bilgi vermeniz, doğru tanı için büyük önem taşır.

Tedavi

MS tedavisinin amacı atakları durdurmak, belirtileri azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Tedavi planı kişiye özeldir; hastalığın tipi, şiddeti ve yaşam koşulları dikkate alınarak belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Dinlenme ve enerjinizi dengeli kullanma
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya meditasyon
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Düzenli doktor kontrollerini aksatmama
• Aşırı sıcaktan kaçınma

Tıbbi tedaviler

Atak dönemlerinde özel ilaçlarla tedavi uygulanabilir. Uzun dönemde ise hastalığın seyrini değiştiren ve bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler kullanılır. Sağlık Bakanlığı onaylı tedavi protokolleri çerçevesinde, bu tedaviler mutlaka bir nörolog tarafından planlanır ve uygulanır. Ayrıca fizik tedavi, iş-uğraşı terapisi ve mesane/bağırsak sorunlarına yönelik destek tedavileri verilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

MS için cerrahi bir tedavi genellikle gerekmez. Bazı ileri dönem belirtilerini hafifletmek için özel girişimler düşünülebilir; ancak bu kararlar ilgili uzman hekimler tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızı belirtilerinize göre planlamak önemlidir. Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemleri dinlenerek dengeleyin, evde güvenliği artıracak küçük düzenlemeler yapın ve zorlandığınız anlarda yardım istemekten çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin.
• Sosyal aktivitelerinize devam edin.
• Enerjiyi korumak için görevleri parçalara bölün.
• Günlük rutininizi esnek tutun.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme, bol sebze, meyve ve sağlıklı yağlar içeren bir diyet genel sağlığı destekler. Egzersiz, uzman kontrolünde yapıldığında kas gücünü ve ruh halini olumlu etkiler; yüzme, hafif yürüyüş ve germe hareketleri sık önerilen seçenekler arasındadır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

MS ile yaşamak kaygı, üzüntü ve belirsizlik hissi yaratabilir. Bu duygular çok normaldir. Duygusal desteğe açık olun, bir psikolog veya danışmanla görüşmek yaşam kalitenizi artırabilir.

Önleme

MS için bugünkü bilgilerle kesin bir korunma yöntemi yoktur. Ancak sigarayı bırakmak, D vitamini düzeyini korumak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Aşılar

Aşı olma kararı öncesinde doktorunuza danışmanız önemlidir. Çeşitli aşılar MS hastalarına güvenle uygulanabilir, ancak bazı aşılar hastalığın durumuna göre özel değerlendirme gerektirir.

Tarama programları

Sağlıklı kişiler için toplumsal MS tarama testi yoktur. Ailesinde MS olan kişilerin belirtiler açısından dikkatli olması ve olağan sağlık kontrollerini yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yürüme ve denge becerilerinde kayıp
• Görme kaybı
• Şiddetli yorgunluk
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Depresyon
• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık

Uzun vadeli görünüm

MS tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir hastalıktır. Tedavi seçeneklerinin gelişmesiyle çoğu insan uzun yıllar bağımsız, üretken ve dolu dolu bir yaşam sürdürebilir. Umut etmek için çok neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.