Patent Duktus Arteriyozus (PDA) Nedir?

Genel Bakış

Patent duktus arteriyozus (kısaca PDA), doğumdan önce bebeğin kalbinden çıkan iki büyük atardamarı (aort ve akciğer atardamarı) birbirine bağlayan küçük bir damarın doğum sonrasında kapanmaması durumudur. Bu damar, anne karnındayken bebeğin akciğerlerini baypas ederek kanın vücuda dağılmasını sağlar. Doğumdan sonra normalde ilk birkaç gün içinde kendiliğinden kapanması gerekir; kapanmazsa akciğerlere normalden fazla kan gider ve kalp zorlanabilir.

PDA, tüm doğuştan kalp hastalıklarının yaklaşık %5-10'unu oluşturur. Tam zamanında doğan bebeklerde yaklaşık 2.000 doğumda bir görülür; ancak erken doğan bebeklerde çok daha sıktır ve düşük doğum ağırlıklı prematüre bebeklerin %20-30'unda görülebilir.

PDA en sık erken doğan (prematüre) bebekleri etkiler. Kız bebeklerde erkek bebeklere göre 2-3 kat daha yaygındır. Ayrıca anne karnında kızamıkçık enfeksiyonu geçiren annelerin bebeklerinde ve bazı genetik sendromlarda daha sık görülebilir. Erişkinlerde bazen hiç belirti vermeden, rutin kontrol sırasında tesadüfen saptanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Küçük bir açıklık çoğu zaman hiçbir belirtiye neden olmaz.
• Büyük bir açıklıkta bebekte hızlı nefes alma, emerken yorulma, kilo alamama ve terleme görülebilir.
• Doktor steteskopu dinlerken kalpte üfürüm adı verilen ekstra bir kalp sesi duyabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Beslenme sırasında çabuk yorulma ve emmeyi bırakma
• Aşırı terleme, özellikle emerken
• Gelişme geriliği, yaşıtlarına göre kilo alamama
• Sık akciğer enfeksiyonu, özellikle bronşit veya zatürre
• Hızlı kalp atışı ve nefes alma güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle efor sırasında
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı hissi
• Yorgunluk ve halsizlik
• Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma hissi
• Bazı yetişkinlerde hiç belirti olmayabilir; sorun başka nedenle yapılan muayenede ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• PDA'nın kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, anne karnında damarın kapanma sürecini etkileyen genetik ve çevresel faktörler olduğu düşünülür.
• Erken doğum, duktusun kapanması için gereken mekanizmaların henüz olgunlaşmamasına yol açabilir.
• Hamilelik sırasında geçirilen bazı enfeksiyonlar (örneğin kızamıkçık) bebeğin kalp gelişimini etkileyebilir.

Risk faktörleri

• Erken doğum (prematürite) ve düşük doğum ağırlığı
• Ailede doğuştan kalp hastalığı öyküsü
• Hamilelikte kontrolsüz diyabet
• Hamilelikte geçirilen kızamıkçık gibi viral enfeksiyonlar
• Bazı genetik sendromlar (örneğin Down sendromu)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebekte emme güçlüğü, nefes almada zorlanma, dudak ve tırnaklarda morarma fark edilirse acilen doktora başvurun.
• Yetişkinlerde göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden acil servise gidin.
• Kalpte üfürüm duyulduğu söyleniyorsa, tanı ve değerlendirme için bir an önce çocuk kardiyoloji bölümüne yönlendirilmeniz gerekir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bebeğinizin düzenli sağlık kontrollerinde kalp muayenesi yapılır; doktorunuz üfürüm fark ederse ek testler isteyecektir.
• Doğumdan sonra ilk 6 ay içinde çocuk doktoru, kalp açısından riskli bebekleri genellikle takibe alır.
• Erişkinlerde başka bir nedenle yapılan muayenede üfürüm saptanırsa ileri değerlendirme için kardiyolojiye yönlendirilir.

Tanı

Doktor, steteskopla kalbi dinlediğinde üfürüm adı verilen anormal bir ses duyabilir. Bundan şüphelenirse, tanıyı kesinleştirmek için kalbin ultrasonu olan ekokardiyografi istenir. Ekokardiyografi, açıklığın boyutunu ve kan akışının yönünü göstererek tanıyı doğrular.

Yapılabilecek testler

• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonu): Tanı için en önemli testtir; açıklığın varlığını, büyüklüğünü ve hemodinamik etkisini gösterir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektrik aktivitesini ölçer, kalp odacıklarında büyüme olup olmadığını gösterir.
• Göğüs röntgeni: Kalbin gölgesinde büyüme veya akciğerlerde aşırı kanlanma görülebilir.
• Kalp kateterizasyonu: Çok gerekli durumlarda, basınçları ölçmek ve bazen aynı işlem sırasında kapatma yapmak için kullanılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde öncelikle doktor fizik muayene yapar ve dinler. Şüphe halinde çocuk kardiyoloji uzmanına yönlendirilirsiniz. Ekokardiyografi ağrısız ve girişimsel olmayan bir testtir; bebeğinizin kalbini ultrasonla görüntüler. Röntgen ve EKG gibi testler genellikle ayakta veya yatarak kısa sürede tamamlanır. Kateterizasyon gerekirse, işlem sırasında aileye ayrıntılı bilgi verilecek ve onam alınacaktır.

Tedavi

PDA tedavisi, açıklığın boyutuna, bebeğin yaşına ve genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Küçük açıklıklar genellikle takip edilir, belirti vermiyorsa müdahale gerekmeyebilir. Erken doğan bebeklerde açıklığın kapanması için önce ilaç denenebilir; yetişkinlerde ve büyük çocuklarda kateter ile kapatma veya cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmadan takip edin.
• Bebeğinizin beslenmesine dikkat edin; emerken sık sık dinlendirin, gazını çıkardıktan sonra devam edin.
• Kilo takibini düzenli yapın; gelişimi doktorunuzun önerdiği grafiklerle değerlendirin.
• Ellerinizi sık sık yıkayarak enfeksiyonlardan koruyun; bebeğin kalabalık ortamlara girmesini sınırlayın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi yalnızca erken doğan bebeklerde, doğum sonrası ilk günlerde, doktorun uygun gördüğü durumlarda uygulanır. Bu ilaçlar, duktusun kapanmasını sağlayan damar daraltıcı etki gösterir. Her bebek için uygun olmayabilir ve mutlaka doktor kontrolünde verilir. Büyük çocuklarda ve erişkinlerde açıklık kapatılacaksa, genellikle kateterle müdahale tercih edilir; bu işlemde kasıktan ince bir tüp ilerletilir ve açıklığa kapatıcı bir cihaz yerleştirilir. Cerrahi seçenek de mevcuttur, ancak günümüzde kateter yöntemi daha sık ve daha az risklidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PDA'nın kapatılması için kateter yönteminin uygun olmadığı durumlarda veya açıklık çok büyükse cerrahi gerekebilir. Cerrahi sırasında göğüs kafesine küçük bir kesi yapılır ve duktus adlı damar bağlanır ya da kliplenir. Genellikle açık kalp ameliyatı gerektirmez; ameliyat sonrası iyileşme hızlıdır.

Bu durumla yaşamak

PDA tanısı konulduktan sonra ailelerin günlük yaşamı büyük ölçüde normaldir. Bebekler çoğu zaman özel bir bakıma ihtiyaç duymaz, ancak belirti veren büyük açıklıklarda yorulmaması için dinlenme aralıkları planlanmalıdır. Tedavi sonrası çocuklar genellikle normal oyun oynayabilir, okula gidebilir ve sosyal hayata katılabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli kalp kontrolüne gitmeyi ihmal etmeyin.
• Doktorunuzun önerdiği diyet, sıvı ve aktivite kısıtlamalarına uyun.
• Bebeğinize veya çocuğunuza doktora danışmadan herhangi bir ilaç veya bitkisel takviye vermeyin.
• Aşı takvimini eksiksiz uygulayın; özellikle solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu aşılar önemlidir.

Diyet ve egzersiz

PDA olan çocukların çoğu normal beslenmeyle büyür. Bebeklerde enerji harcamasını artıracağından, beslenme sırasında kısa dinlenme molaları verilmesi faydalıdır. Egzersiz konusunda genellikle kısıtlama yoktur; ancak büyük bir açıklık ve kalp yetmezliği varsa, doktorunuz spor branşına yönelik sınırlama önerebilir. Spora başlamadan önce mutlaka çocuk kardiyologuna danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir bebeğin kalp hastalığı tanısı alması ailelerde kaygı, üzüntü ve belirsizlik yaratabilir. Bu duyguları normal karşılamak önemlidir. Bilgi alarak ve doktorlarla açık iletişim kurarak kaygı azalabilir. Gerekirse bir çocuk psikoloğu veya aile danışmanından destek alınabilir.

Önleme

PDA'nın büyük çoğunluğu önlenemez çünkü nedenleri henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak hamilelik öncesi ve sırasında anne adayının sağlığına dikkat etmesi, düzenli doktor takibi, sağlıklı beslenme, alkol ve sigara kullanmama, enfeksiyonlardan korunma riski azaltabilir.

Aşılar

Kızamıkçık aşısı, hamilelik öncesinde eksiksiz yapılmalıdır. Hamilelikte geçirilen kızamıkçık enfeksiyonu, doğuştan kalp hastalıkları da dahil birçok gelişim problemine yol açabilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uyarak hem annenin hem bebeğin korunması önemlidir.

Tarama programları

Doğumdan sonra bebeklerin fizik muayenesi kalp üfürümü açısından rutin yapılır. Ek olarak, bazı ülkelerde nabız oksimetresi adı verilen el ve ayaklardan oksijen ölçümü yenidoğan taraması olarak uygulanır. Bu tarama, kritik doğuştan kalp hastalıklarının erken fark edilmesine yardımcı olabilir. Türkiye'de doğum sonrası izlemde bu değerlendirme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp büyümesi ve kalp yetmezliği: Akciğerlere aşırı kan gitmesi kalbin aşırı çalışmasına yol açabilir.
• Pulmoner hipertansiyon: Akciğer damarlarında yüksek tansiyon oluşabilir, bu uzun vadede kalbin sağ tarafını etkiler.
• Enfektif endokardit: Kalbin iç yüzeyinde mikrop kaynaklı bir enfeksiyon riski artar.
• Aritmiler: Kalp ritminde düzensizlikler görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

PDA tanısı alan bireylerin çoğu, uygun tedavi ve takip ile tamamen normal bir yaşam sürer. Küçük açıklıkların çoğu kendiliğinden kapanır veya hiç sorun oluşturmaz. Kateter veya cerrahi ile kapatılan hastalarda başarı oranı çok yüksektir; işlem sonrası yaşam kalitesi genellikle tamamen normale döner. Zamanında tanı ve müdahale ile ciddi komplikasyon riski önemli ölçüde azalır. Bu nedenle umutlu olun, doktorunuzun planına uyun ve düzenli kontrolleri ihmal etmeyin.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.