Çocuklarda MS (Multipl Skleroz)

Genel Bakış

Multipl skleroz (MS), bağışıklık sisteminin sinirlerin etrafındaki koruyucu tabakaya (miyelin) yanlışlıkla saldırdığı bir hastalıktır. Bu saldırılar, beyin ve omurilikte iltihaplı bölgelere yol açar ve görme, denge, güç ve his gibi birçok işlevde sorunlara neden olabilir. Çocuklarda MS, yetişkinlerdeki MS'e benzer ancak bazı farklı özellikler gösterebilir.

Çocuklarda MS nadir görülür. Tüm MS hastalarının yaklaşık %3-5'i 18 yaşından önce belirti verir. Yani çocuklarda görülmesi mümkündür, ancak sık değildir.

Ergenlik dönemindeki çocuklarda, özellikle 12-16 yaş arasında daha sık görülür. Kızlarda erkeklere göre biraz daha yaygındır. Ailesinde MS öyküsü olan çocuklarda risk artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk
• Görme sorunları (bulanık görme, çift görme, bir gözde ağrıyla birlikte görme azalması)
• Uyuşma ve karıncalanma
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Kas güçsüzlüğü
• Yürüme zorluğu

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda optik nörit (görme siniri iltihabı) daha sık görülür ve genellikle ilk belirtidir.
• Baş dönmesi, bulantı ve kusma atakları yaşanabilir.
• Okul başarısında düşme, dikkat ve odaklanma güçlüğü görülebilir.
• Duygusal dalgalanmalar, huzursuzluk ve içe kapanma olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu yazı çocuklara odaklanmıştır. Yetişkinlerde MS genellikle 20-40 yaş arasında başlar; belirtiler arasında güçsüzlük, denge kaybı ve bilişsel (düşünme) sorunlar daha ön planda olabilir.
• Yaşlılarda MS nadir görülür ve belirtiler yaşlanmaya bağlı diğer durumlarla karışabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla miyeline (sinir koruyucu kılıf) saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede MS öyküsü)
• Çevresel faktörler: D vitamini eksikliği, Epstein-Barr virüsü (EBV) enfeksiyonu
• Sigara dumanına maruziyet

Risk faktörleri

• Ailede MS öyküsü
• Kız olmak
• Ergenlik çağı (özellikle 12-16 yaş arası)
• D vitamini düşüklüğü
• Epstein-Barr virüsü ile geçirilmiş enfeksiyon

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni gelişen ve 24 saatten uzun süren nörolojik belirtiler (görme, güç, denge, his kusurları)
• Görme kaybı veya ciddi bulanık görme
• Denge kaybına bağlı düşmeler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda sürekli yorgunluk, okul başarısında düşme veya davranış değişiklikleri fark ediyorsanız
• İlk kez ortaya çıkan ve geçmiş olsa bile nörolojik belirtileri mutlaka hekime bildirmek
• Doktorunuzun önerdiği rutin kontrolleri aksatmamak

Tanı

Çocuklarda MS tanısı, çocuk nörolojisi uzmanı tarafından konur. Tanı; hastanın öyküsü, nörolojik muayene ve yardımcı tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Belirtilerin en az bir kez ortaya çıkması ve MR'da beyin veya omurilikte tipik tutulum alanlarının görülmesi gerekir.

Yapılabilecek testler

• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
• Beyin omurilik sıvısı (BOS) analizi (lomber ponksiyon)
• Uyarılmış potansiyel testleri (görsel, işitsel, duyusal)
• Kan testleri (diğer hastalıkları dışlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Çocuk nöroloji uzmanı, gerekli tetkikleri yapacak ve sonuçları aileyle birlikte değerlendirecektir. Bu süreçte ailelerin bilgilendirilmesi ve sorularının yanıtlanması önemlidir.

Tedavi

Çocuklarda MS tedavisinin amacı; atakları azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi planı, çocuğun yaşı ve hastalık durumu göz önüne alınarak çocuk nöroloji uzmanı tarafından kişiye özel olarak hazırlanır. Hastalığı tamamen iyileştiren bir tedavi olmasa da, uygun tedavi ile çocuklar okul ve sosyal yaşama etkin biçimde katılabilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli uyku ve dinlenme, yorgunluğu azaltır.
• Fiziksel aktiviteyi bırakmayın; doktorunuzun önerdiği egzersizleri yapın.
• Stres yönetimi: nefes egzersizleri, hobi edinme ve destek alma.
• Okulda öğretmenleri bilgilendirerek gerekli düzenlemeleri yapmasını sağlayın.
• Aşılama ve enfeksiyon takvimi için doktorunuza danışın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisinde hastalığı değiştiren tedaviler (disease-modifying therapies) kullanılır. Bu tedaviler atak sıklığını ve hastalık aktivitesini azaltmayı amaçlar. Atak dönemlerinde kısa süreli kortikosteroid tedavisi uygulanabilir. İlaç seçimi ve dozları, yalnızca uzman çocuk nöroloji hekimi tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

MS'te hastalığın kendisi için cerrahi tedavi gerekmez. Ancak bazı belirtilere yönelik kas sertliği gibi durumlarda botulinum toksini uygulaması veya fizik tedavi gibi girişimler uzman hekimlerce önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Çocuğunuzun hayatını mümkün olduğunca normal sürdürmeye özen gösterin. Okul, spor ve sosyal etkinliklere katılımını destekleyin. Yorgunluk hissettiğinde kısa dinlenme araları planlayın. Düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve güçlü aile desteği ile çocuklar MS'le yaşamayı öğrenebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günlük program yaparak enerjinizi dengeli kullanın.
• Sıcak ortamlardan ve aşırı sıcaktan kaçının; sıcak belirtileri geçici olarak kötüleştirebilir.
• Ekran süresini sınırlayın, göz yorgunluğuna dikkat edin.
• Düzenli doktor kontrollerini aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede Akdeniz tipi diyet önerilir: bol sebze-meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar ve yeterli protein. D vitamini düzeyini düzenli kontrol ettirin. Egzersiz kas gücünü ve dengeyi korur; fizyoterapist eşliğinde kişiye özel bir program oluşturulması en güvenlisidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

MS tanısı aile ve çocuk için duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, üzüntü, depresyon ve uyum sorunları görülebilir. Bu duygular normaldir; ancak çocuğunuzun ruh haliyle ilgili endişeleriniz varsa bir çocuk ergen psikiyatristinden destek almanız önemlidir.

Önleme

Bugün için MS'i tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak atakları azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için erken tanı, düzenli tedavi ve sağlıklı yaşam tarzı çok önemlidir. Sigara dumanından uzak durmak da koruyucu olabilir.

Aşılar

Aşılar, enfeksiyon hastalıklarından korunmada önemlidir. Türkiye'de uygulanan ulusal aşı takvimine göre çocuğunuzun aşılarının tam olmasına özen gösterin. MS tedavisi gören çocuklarda bazı aşılar hakkında doktorunuzla görüşmek gerekir.

Tarama programları

Toplumda MS için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailede MS öyküsü varsa ve çocukta nörolojik belirtiler ortaya çıkarsa, erken tanı için çocuk nöroloji uzmanına başvurulabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse ataklar daha sık olabilir ve iyileşme daha zor hale gelebilir.
• Yürüme güçlüğü, görme kaybı ve denge bozukluğu gibi kalıcı engellikler gelişebilir.
• Dikkat, hafıza ve öğrenme gibi bilişsel işlevlerde ilerleyici düşüş görülebilir.
• Okul yaşamında ve sosyal ilişkilerde zorluklar ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde çocukluk çağı MS'inin tedavisinde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Erken tanı ve uygun tedavi ile çocukların büyük bir kısmı uzun yıllar hastalığın önemli etkilerini hissetmeden yaşayabilir. Tedavideki gelişmeler, çocukların okul, kariyer ve sosyal yaşamlarını sürdürmelerine olanak tanır. Umut verici haber: Bilim dünyası bu hastalığın çocuklar üzerindeki etkilerini daha da azaltacak yeni yöntemler geliştirmeye devam etmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Multiple Sclerosis International Federation ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.