Periferik Arter Hastalığı (Bacak Atardamar Hastalığı)

Genel Bakış

Periferik arter hastalığı (PAD), bacak veya kol atardamarlarının daralması ya da tıkanması sonucu dokulara yeterince kan gidememesidir. Çoğunlukla bacaklarda görülür ve yürürken ağrı, uyuşma gibi belirtilere yol açabilir.

Evet, özellikle 60 yaş üstü kişilerde, sigara içenlerde ve diyabet hastalarında sık görülür. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler.

Erkeklerde ve kadınlarda eşit oranda görülmekle birlikte, sigara içenlerde, diyabet, yüksek tansiyon veya kolesterol hastalarında ve ailesinde damar hastalığı öyküsü olanlarda daha sıktır. Yaş ilerledikçe risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya merdiven çıkarken baldır, uyluk veya kalçada kramp tarzında ağrı
• Dinlenince geçen bacak ağrısı
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma, soğukluk hissi
• Bacakta tüy dökülmesi, ciltte parlak ve gergin görüntü
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma veya yavaş uzama
• Bacakta veya ayakta iyileşmeyen yara

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Damar duvarlarında yağ, kolesterol ve diğer maddelerden oluşan plakların birikmesi
• Damar iltihabı: Damar duvarının şişmesi ve daralması
• Damar yaralanması veya kan pıhtısı
• Bacak atardamarında anormal yapısal bozukluk (nadir)

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en önemli risk faktörlerinden biri)
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• İleri yaş
• Ailede kalp veya damar hastalığı öyküsü
• Obezite ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacak ağrısı istirahat ederken de geçmiyorsa
• Bacakta veya ayakta morarma, şişlik veya his kaybı olduysa
• Bacakta veya ayakta iyileşmeyen bir yara fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken düzenli olarak bacaklarınızda ağrı veya kramp oluyorsa
• Bacaklarınız sürekli soğuk ve uyuşuksa
• Şeker hastalığınız, tansiyonunuz veya kolesterol yüksekliğiniz varsa ve bu belirtilerden birini yaşıyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Ardından bacak atardamarlarınızı değerlendirmek için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ayak Bileği-Kol İndeksi (ABI): Bacaktaki ve koldaki tansiyonun karşılaştırıldığı basit bir test
• Doppler ultrason: Damarlardaki kan akışını ses dalgalarıyla görüntüleyen ağrısız bir yöntem
• Anjiyografi (BT veya MR anjiyografi): Damarların röntgenle veya manyetik alanla görüntülenmesi
• Treadmill (eğik bant) testi: Yürüyüş sırasında bacak belirtileri ve tansiyon ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için hastaneye gitmeniz gerekebilir. Testler genellikle ağrısızdır ve birçok işlem günübirlik yapılır. Doktorunuz sonuçlara göre tedavi seçeneklerini sizinle konuşacaktır.

Tedavi

Periferik arter hastalığının tedavisi, bacak belirtilerini hafifletmeyi ve damarların daha fazla tıkanmasını önlemeyi amaçlar. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve bazı durumlarda girişimsel işlemleri içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakın (en önemli adım)
• Günlük yürüyüşler yapın; her gün 30 dakika yürüyüş belirtileri azaltabilir
• Sağlıklı ve dengeli beslenin, fazla tuz ve doymuş yağdan kaçının
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yaralara karşı koruyun
• Reçete edilen ilaçları düzenli kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan pıhtılaşmasını azaltan, kolesterolü veya tansiyonu dengeleyen ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların adları ve dozları hekim tarafından belirlenmelidir. Amaç, kalp krizi ve inme riskini azaltmak, bacak ağrısını kontrol altına almaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve egzersize rağmen şikayetler devam ederse veya bacakta yara varsa anjiyoplasti (balonla açma) veya bypass (baypas) cerrahisi gibi işlemler önerilebilir. Bu kararı damar cerrahisi uzmanı verecektir.

Bu durumla yaşamak

PAD ile yaşamınıza birkaç basit değişiklik ekleyerek günlük aktivitelerinizi sürdürebilirsiniz. Yürüyüşlerinizi dinlenerek bölerek yapın; örneğin ağrı başlayınca kısa bir mola verin, sonra tekrar yürüyün. Bacaklarınızı sıcak tutun, ancak sıcak su torbası veya ısıtıcıyla doğrudan temas etmekten kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin
• Haftada en az 5 gün yürüyüş veya yüzme gibi aktiviteler yapın
• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutun
• Stresten kaçının ve uyku düzeninize dikkat edin
• Alkolü sınırlayın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme (bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı ve balık) damar sağlığına katkı sağlar. Ayrıca tuz tüketimini azaltmak ve işlenmiş gıdalardan uzak durmak yararlıdır. Egzersiz, bacak ağrısına rağmen bırakılmamalı; düzenli olarak yapılmalı ve doktorunuzun önerdiği şekilde ilerletilmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, stres ve depresyona neden olabilir. Bacak ağrısı nedeniyle sosyal aktivitelerin kısıtlanması da moralinizi etkileyebilir. Bu duyguları doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek alın.

Önleme

Periferik arter hastalığının oluşumunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riskini büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Sigara içmemek, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve tansiyon/kolesterolü kontrol altında tutmak en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Şeker hastalığı, yüksek tansiyon gibi risk faktörleri olan 65 yaş üstü kişilerde doktor önerisiyle düzenli ayak bileği-kol indeksi taraması yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacakta iyileşmeyen yaralar ve doku kaybı (ülser)
• Kangren: Dokunun ölmesi ve enfeksiyon kapması
• Bacağın kesilmesi (ampütasyon) riski
• Kalp krizi ve inme riskinde belirgin artış

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedaviyle çoğu hastada bacak ağrıları azalır, yaraların iyileşme şansı artar ve bacağın kaybı önlenir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli takip sayesinde uzun yıllar aktif bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.