Pulmoner Emboli (Akciğer Embolisi) Nedir?

Genel Bakış

Pulmoner emboli, akciğerlere kan taşıyan atardamarlardan birinin kan pıhtısıyla tıkanmasıdır. Bu pıhtı genellikle bacaklardaki toplardamarlarda oluşur, kopar ve kan dolaşımıyla akciğere ulaşır. Akciğerin oksijen almasını zorlaştırır ve kalbi zorlayabilir.

Pulmoner emboli, acil servislere başvuru ve hastane yatışlarının önemli nedenlerinden biridir. Her 1000 kişiden tahmini 1-2'sinde her yıl görülebilir.

Her yaşta görülebilir, ancak 60 yaş üstü, hareketsiz yaşam süren, uzun süre seyahat eden, ameliyat geçiren veya kanser tedavisi gören kişilerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan nefes darlığı
• Göğüs ağrısı (derin nefeste veya öksürükte artabilir)
• Kanlı balgam
• Öksürük
• Kalp çarpıntısı
• Baş dönmesi veya bayılma hissi
• Bacakta tek taraflı şişlik, ağrı veya renk değişikliği

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadir görülür. Belirtiler yetişkinlerinkine benzer: göğüs ağrısı, hızlı nefes alma, morarma, huzursuzluk veya bayılma.
• Çocuğunuzda bu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden çocuk doktoruna başvurmalısınız.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde belirtiler daha silik olabilir.
• Nefes darlığı, yorgunluk ve zihinsel karışıklık (konfüzyon) tek belirti olabilir.
• Yaşlı bir bireyde yeni başlayan nefes darlığı veya göğüs ağrısı ciddiye alınmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Akciğer atardamarını tıkayan kan pıhtısı
• Bacaklardaki derin toplardamarlarda oluşan pıhtının koparak akciğere gitmesi (derin ven trombozu)
• Uzun süre hareketsiz kalma (uzun uçak veya araç yolculuğu, hastalık nedeniyle yatak istirahati)
• Ameliyat veya travma sonrası damar hasarı

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Daha önce pıhtı geçirme öyküsü
• Ailede derin ven trombozu veya pulmoner emboli öyküsü
• Kanser veya kalp yetmezliği gibi hastalıklar
• Obezite
• Hamilelik ve doğum kontrol hapı gibi östrojen içeren ilaçlar
• Sigara kullanımı
• Uzun süre hareketsiz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı aniden başladıysa
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı varsa
• Kanlı balgam çıkıyorsa
• Açıklanamayan baş dönmesi veya bayılma yaşadıysanız aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce pıhtı geçirdiyseniz ve bacak ağrısı gibi yeni belirtileriniz varsa
• Risk faktörlerinizi öğrenmek ve korunma yollarını konuşmak için
• Hamileyseniz ve bacak şişliğiniz oluştuysa

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve sağlık geçmişinizi öğrenir. Fizik muayene yapar. Pıhtı riskini belirlemek için bazı testler isteyebilir. Kesin tanı için genellikle akciğerin görüntülenmesi gerekir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (D-dimer gibi pıhtı artıklarını gösteren test)
• Akciğer tomografisi (bilgisayarlı anjiyografi)
• Bacak ultrasonu (derin ven trombozunu araştırmak için)
• EKG (kalbin elektriksel ritmini değerlendirmek için)
• Ekokardiyografi (kalbin ve kalp odacıklarının görüntülenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç saat sürebilir ve hastanede yapılır. Testler sırasında rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak genellikle acı verici değildir. Sonuçlar doktorunuza göre tedavi planı belirlenir.

Tedavi

Pulmoner emboli tedavisinin amacı, mevcut pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşumunu önlemektir. Tedavi genellikle hastanede başlar ve evde devam eder. Tedavi planı pıhtının büyüklüğüne, konumuna ve genel sağlık durumunuza göre doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın ve aksatmayın
• Bacaklarınızı sık sık hareket ettirin, çok uzun süre yatmayın
• Bol su içmeye özen gösterin
• Doktorunuz izin verdikçe kısa yürüyüşler yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kanın pıhtılaşmasını yavaşlatan ilaçlar (antikoagülanlar) önerebilir. Bu ilaçlar yeni pıhtı oluşumunu engeller. Bazı durumlarda damar yoluyla pıhtı eritici ilaçlar uygulanabilir. İlaç tedavisinin süresi genellikle en az üç aydır ve bireye göre değişir. Hangi ilacın kullanılacağına ve dozuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, pıhtı çok büyük veya ilaç tedavisi yetersiz kalıyorsa, kateterle pıhtının çıkarılması veya cerrahi embolektomi (pıhtının ameliyatla alınması) yapılabilir. Ayrıca tekrarlayan pıhtı riskini azaltmak için ana toplardamara filtre yerleştirilebilir. Bu işlemler hastanede uzman ekip tarafından gerçekleştirilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sonrası ilk haftalarda yorgunluk ve nefes darlığı devam edebilir. Bu zamanla azalır. Kontrol randevularınıza gitmek, ilaçlarınızı düzenli kullanmak ve hareketli kalmak iyileşmenizi hızlandırır. Nefes darlığınız artarsa veya göğüs ağrısı tekrarlarsa hemen doktorunuza başvurun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yürüyüş gibi hafif aktiviteleri günlük rutine ekleyin
• Uzun süre otururken arada kalkıp birkaç dakika yürüyün
• Bol sıvı tüketin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Doktorunuza danışmadan kan sulandırıcı ilacı bırakmayın

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve çeşitli beslenme genel sağlığı destekler. Özel bir emboli diyeti yoktur. Fazla kilonuz varsa yavaş yavaş kilo vermek bacak toplardamarlarındaki yükü azaltır. Doktorunuzun onayıyla haftada birkaç kez 15-30 dakikalık yürüyüş yapmak dolaşımı iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciddi bir sağlık olayı geçirmek kaygı, korku ve üzüntü yaşatabilir. Bu duygular normaldir. Hislerinizi doktorunuzla veya sevdiklerinizle paylaşın. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir psikolog veya psikiyatristten destek almayı düşünün. Gerekirse ruh sağlığı uzmanına erişmek için aile hekiminize veya yerel sağlık merkezine başvurabilirsiniz.

Önleme

Pulmoner embolinin birçok nedeni önlenebilir. Uzun yolculuklarda bacak egzersizleri yapmak, bol su içmek, ameliyat sonrası doktorunuzun size verdiği hareket planına uymak, sigarayı bırakmak ve risk faktörlerini bilmek önemlidir.

Aşılar

Pulmoner emboliye karşı bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Genel toplumda pulmoner emboli taraması önerilmez. Ancak yüksek riskli kişilerde doktor, bacak ultrasonu gibi incelemeleri değerlendirebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğerde kalıcı hasar ve yüksek tansiyon (pulmoner hipertansiyon)
• Kalbin sağ tarafında büyüme ve kalp yetmezliği
• Büyük pıhtılarda ani ölüm riski

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle pulmoner emboli çoğu kişide tamamen iyileşir. Tedavi sürecine uyum gösteren hastalar genellikle birkaç hafta içinde günlük yaşantısına dönebilir. Hastalığı geçiren kişiler için yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli kontroller, tekrarlama riskini büyük ölçüde azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.