Radyasyona Bağlı Kalp Hastalığı

Genel Bakış

Radyasyona bağlı kalp hastalığı, kanser tedavisi sırasında göğüs bölgesine uygulanan radyasyon (ışın) tedavisinin uzun yıllar sonra kalbe ve kalp damarlarına zarar vermesi sonucu ortaya çıkabilen bir durumdur. Bu hasar, kalp kası, kalp kapakçıkları, kalbi çevreleyen kesenin (perikard) veya koroner arterlerin (kalbi besleyen damarlar) iltihaplanması ya da sertleşmesi şeklinde gelişebilir. Bulgular genellikle tedaviden yıllar sonra başlar.

Göğüs bölgesine radyasyon alan herkeste görülmez; sıklık, radyasyon dozuna, tedavi alanına ve tedavi şekline göre değişir. Modern teknikler sayesinde risk eskiye göre daha düşüktür.

Özellikle meme kanseri, akciğer kanseri, lenfoma (Hodgkin lenfoma) veya özofagus kanseri gibi göğüs bölgesindeki kanserler için radyoterapi almış kişiler etkilenebilir. Tedavi sırasında genç yaşta olmak, kalp hastalığı riskini artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs ağrısı veya sıkışma hissi
• Nefes darlığı
• Çarpıntı (kalbin hızlı veya düzensiz atması)
• Aşırı yorgunluk
• Ayak bileklerinde veya bacaklarda şişlik
• Baş dönmesi veya bayılma

Çocuklarda belirtiler

• Efor sırasında nefes darlığı
• Büyüme ve gelişmede gecikme
• Egzersize tahammülsüzlük
• Göğüs ağrısı veya çarpıntı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Merdiven çıkma gibi aktivitelerde nefes darlığı
• Göğüs ağrısı bazen sırt veya omuz ağrısı olarak hissedilebilir
• Kalp yetmezliği belirtileri (şişlik, nefes darlığı)

Nedenler

Ana nedenler

• Göğüs bölgesine uygulanan radyasyon tedavisinin kalp dokusu ve damarlara uzun vadede hasar vermesi
• Radyasyonun koroner arterlerde (kalp damarlarında) erken damar sertliği (ateroskleroz) oluşturması
• Kalp kasının iltihaplanması ve sertleşmesi (radyasyon miyokarditi)
• Kalp kapakçıklarının sertleşmesi veya kalınlaşması
• Kalbi çevreleyen kesenin (perikard) iltihaplanması ve zamanla kalınlaşması

Risk faktörleri

• Yüksek radyasyon dozu
• Radyasyon alanının kalbe yakınlığı (özellikle sol meme bölgesine ışın almak)
• Tedavi sırasında genç yaşta olmak
• Radyasyon tedavisiyle birlikte bazı kemoterapi ilaçları almak
• Sigara içmek, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya diyabet gibi kalp hastalığı risk faktörlerinin bulunması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma gibi kalp krizini düşündüren belirtilerde 112’yi arayın
• Çarpıntınız şiddetlenirse veya geçmiyorsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce göğüs bölgesine radyasyon tedavisi aldıysanız, kanser takibiniz devam ederken kalp kontrolü de yaptırın
• Radyasyon tedavisinden 5-10 yıl sonra düzenli olarak kardiyoloji kontrolü önerilir
• Belirtileriniz olmasa bile yıllık kontrol için aile hekiminize danışın

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve risk faktörlerinizi değerlendirir. Ardından kalbin yapısını ve işlevini değerlendirmek için çeşitli testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyogram (EKG)
• Ekokardiyografi (kalbin ultrasonu)
• Efor testi (egzersiz testi)
• Koroner anjiyografi (kalp damarlarının görüntülenmesi)
• Kardiyak manyetik rezonans (kalp MR)
• Kan testleri (kalp enzimleri, kolesterol, kan şekeri)

Randevunuzda neler beklenir

Radyasyona bağlı kalp hastalığı tanısı için test süreci genellikle rahatsızlık vermez. Bazı testlerde (EKG, efor testi) hafif bir yorgunluk hissedebilirsiniz. Sonuçlara göre doktorunuz sizinle plan yapacaktır.

Tedavi

Radyasyona bağlı kalp hastalığının tedavisi, hasarın türüne ve şiddetine bağlıdır. Amaç, belirtileri kontrol altına almak, kalbi korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi multidisipliner bir yaklaşım gerektirebilir; kardiyolog ve onkolog iş birliği içinde çalışır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kalp kontrollerini aksatmayın
• Tansiyonunuzu ve kilonuzu düzenli izleyin
• Tuz tüketimini azaltın
• Doktorunuza danışarak düzenli ve orta düzeyde egzersiz yapın
• Vücut ağırlığınızı sağlıklı bir aralıkta tutun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz hastalığınıza göre tansiyon, kolesterol veya kalp ritmini düzenleyen ilaçlar, kan sulandırıcılar veya kalp yetmezliğini iyileştiren ilaçlar gibi tedaviler önerebilir. Kullanacağınız ilaçlar ve dozu, sizin özel durumunuza göre doktorunuz tarafından belirlenir. Bu nedenle kendi başınıza ilaç başlamayın veya önerilen dozu değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalp kapakçıklarında ciddi hasar veya damar tıkanıklığı varsa, kapak onarımı, kapak değişimi veya koroner baypas (bypass) cerrahisi gerekebilir. Cerrahi karar, muayene ve test sonuçlarına göre doktor ekibi tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Radyasyona bağlı kalp hastalığı olan kişiler, belirtilerini izleyerek ve sağlıklı alışkanlıklar edinerek çoğu günlük aktiviteyi sürdürebilir. Enerjinizi dengeli kullanın ve dinlenmeye zaman ayırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun
• Alkol tüketimini sınırlayın
• Stresle başa çıkma yolları (nefes egzersizleri, meditasyon) deneyin
• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• İlaçlarınızı saatinde alın

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığını destekleyen Akdeniz tipi beslenme (bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar) önerilir. Kırmızı et ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düzenli ve orta tempolu egzersizleri doktorunuzla belirlediğiniz sınırlar içinde yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı tanısı kaygı ve stres yaratabilir. Radyasyon tedavisi sonrası kalp sorunu gelişmesi düşüncesi zor olabilir. Duygusal desteğe ihtiyaç duyabilirsiniz.

Önleme

Radyasyona bağlı kalp hastalığını tam olarak önlemek her zaman mümkün değildir; ancak radyasyon dozu ve alanı planlanırken kalbin korunmasına önem verilir. Tedavi sonrasında kalp sağlığını koruyucu önlemler riski azaltabilir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp hastalığı olan bireylerde enfeksiyon riskini azaltmak açısından önerilebilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Göğüs bölgesine radyasyon alan kişilerde, tedaviden yıllar sonra bile düzenli kalp kontrolü yapılması önemlidir. Doktorunuz risk durumunuza göre EKG, ekokardiyografi gibi testleri belirli aralıklarla tekrarlayabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Koroner arter hastalığı (kalp krizi riski)
• Kalp yetmezliği
• Kalp kapak hastalığı
• Ciddi ritim bozuklukları (aritmi)
• Perikardit (kalp zarı iltihabı)

Uzun vadeli görünüm

Radyasyona bağlı kalp hastalığı olan hastaların çoğu, uygun takip ve tedavi ile aktif bir yaşam sürdürebilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve doktor kontrolleri sayesinde hastalık yönetilebilir, belirtiler hafifleyebilir ve yaşam kalitesi korunabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.