Böbrek Atardamar Hastalığı (Renal Arter Hastalığı)

Genel Bakış

Böbrek atardamar hastalığı, böbreklere kan taşıyan atardamarların (renal arterler) daralması veya tıkanması durumudur. Böbrekler yeterince kan alamadığında, tansiyonu yükselten ve böbrek hasarına yol açan bazı sinyaller verir. Erken dönemde belirti vermeyebilir.

Tam olarak sık görüldüğü söylenemez. Yüksek tansiyonu olan her 100 kişiden yaklaşık 1-5'inde görülebilir; ileri yaşta daha sıktır.

Genellikle 50 yaş üstü bireyleri etkiler. Sigara içmek, diyabet, yüksek kolesterol ve ailede damar hastalığı öyküsü olan kişilerde daha sıktır. Genç kadınlarda görülen bazı tipleri ise doğumsal yapısal bir sorundan kaynaklanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti olmaz; hastalık çoğunlukla tansiyon veya böbrek testleri sırasında tesadüfen fark edilir.
• İlaç tedavisine rağmen geçmeyen yüksek tansiyon.
• Şiddetli veya ani baş ağrısı, çarpıntı, görme bulanıklığı gibi tansiyon yüksekliği belirtileri.
• Bacaklarda, ayak bileklerinde şişlik ve nefes darlığı (vücutta su birikmesi nedeniyle).

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz): Damar duvarında kolesterol ve yağ birikerek plak oluşur, damar daralır.
• Fibromüsküler displazi: Damar duvarının anormal büyümesi, genç kadınlarda görülür.
• Damar iltihabı (vaskülit): Nadir görülen bir iltihabi hastalık.
• Radyasyon veya yaralanmaya bağlı damar hasarı.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet
• Böbrek hastalığı öyküsü
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz çok yüksekse (180/120 mmHg veya üstü) ve buna bağlı belirtiler yaşıyorsanız (şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, görme değişikliği) hemen 112'yi arayın veya acile başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek tansiyonunuz ilaçlara rağmen kontrol altında değilse veya böbrek fonksiyon testlerinde azalma fark edildiyse, bir iç hastalıkları (dahiliye) veya nefroloji uzmanına başvurun.

Tanı

Doktor öncelikle tansiyonunuzu ölçer, karın bölgenizi dinler ve böbrek fonksiyon testlerini ister. Şüphelenirse görüntüleme yöntemleriyle damarların incelenmesini önerir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü ve kan/ idrar testleri (böbrek fonksiyonları için)
• Böbrek ultrasonu ve Doppler damar incelemesi (ses dalgalarıyla damar akışına bakılır)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi (damarların ayrıntılı görüntüsü)
• Manyetik rezonans (MR) anjiyografi
• Anjiyografi (kateter ile damar içi görüntüleme) – tanıyı kesinleştirir ve aynı zamanda tedavi imkanı sağlar

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için birkaç test yapılması gerekebilir. Bu testlerin çoğu ağrısızdır; anjiyografi için hastaneye yatış gerekebilir. Sonuçlara göre doktorunuz size en uygun tedaviyi planlar.

Tedavi

Tedavinin amacı kan basıncını kontrol altına almak, böbrek fonksiyonlarını korumak ve damar tıkanıklığına bağlı kalp, beyin ve böbrek hasarını önlemektir. Tedavi kişinin yaşına, damar tıkanıklığının derecesine ve diğer hastalıklarına göre belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak tansiyonunuzu evde ölçüp kaydedin.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın.
• Sigara içmiyorsanız başlamayın, içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Düzenli uyku ve stresten uzak durmaya çalışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon düşürücü, kolesterol önleyici ve kan sulandırıcı ilaçlar önerebilir. İlaçların adı ve dozu, kişiye özel olarak belirlenir. Kesinlikle kendi başınıza ilaç başlamayın veya başkasının ilacını kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda damarlar çok daralmış ve böbrek fonksiyonları bozulmaya başlamışsa, damar açma yöntemleri (balon anjiyoplasti veya stent) veya nadiren cerrahi bypass düşünülebilir. Bu karar, kardiyoloji veya kalp-damar cerrahisi uzmanları tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalığın yönetimi çoğunlukla tansiyon kontrolü ve düzenli doktor takibiyle mümkündür. Tansiyonunuzu düzenli ölçün, ilaçlarınızı ihmal etmeyin ve kontrol randevularınıza gidin. Böbrek fonksiyonlarınız için düzenli kan testleri yaptırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuz tüketimini azaltın (yemeklere ekstra tuz eklemeyin)
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş gibi egzersiz yapın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Stresle baş etmek için nefes egzersizleri veya hobiler edinin

Diyet ve egzersiz

Böbrek dostu bir beslenme; az tuzlu, meyve ve sebzeden zengin, işlenmiş gıdalardan uzak bir beslenmedir. Haftada birkaç kez yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aktiviteler tansiyonu dengelemeye yardımcı olur. Hangi diyetin size uygun olduğunu doktorunuz veya beslenme uzmanınızla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve stres yaratabilir. Tansiyon ölçümleri, ilaçlar ve doktor kontrolleri sizi bunaltabilir. Bu hislerinizi ailenizle paylaşın ve gerekirse bir psikologdan destek almayı ihmal etmeyin. Unutmayın, ruh sağlığınız fiziksel sağlığınızı da etkiler.

Önleme

Özellikle damar sertliğine bağlı böbrek atardamar hastalığını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Sigaradan uzak durmak, kan basıncını ve kolesterolü kontrol altında tutmak, sağlıklı beslenmek ve hareket etmek en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Bu hastalığa özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Ailede böbrek hastalığı veya erken yaşta damar hastalığı öyküsü varsa veya kontrol edilemeyen yüksek tansiyonunuz varsa doktorunuz düzenli tansiyon ve böbrek fonksiyon testleri önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kontrolsüz yüksek tansiyon
• Böbrek yetmezliği (ileri safhada diyaliz gerekebilir)
• Kalp krizi veya felç riskinde artış
• Akciğer ödemi (akciğerlerde su birikmesi)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedavi ile böbrek atardamar hastalığının ilerlemesi yavaşlatılabilir ve ciddi komplikasyonların önüne geçilebilir. Çoğu kişi tansiyon ilaçları ve yaşam tarzı değişiklikleriyle sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Doktorunuzla düzenli görüşerek süreci birlikte yönetebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.