Prematüre Retinopatisi (ROP) – Gözlerin Işığa Duyarlı Tabakasında Gelişen Hastalık

Genel Bakış

Prematüre retinopatisi, çok erken doğan bebeklerin gözlerinin arka kısmında bulunan ve görmeyi sağlayan ışığa duyarlı tabakanın (retina) normal şekilde gelişememesi sonucu ortaya çıkan bir göz hastalığıdır. Erken doğum nedeniyle retina damarları tam olgunlaşmadığı için anormal kan damarları büyüyebilir ve bu damarlar retina tabakasının ayrılmasına yol açarak görme kaybına neden olabilir. Hastalık çoğunlukla hafif seyredip kendiliğinden iyileşse de bazı bebeklerde ciddi görme sorunları gelişebilir.

Prematüre retinopatisi, tüm bebeklerde çok sık görülen bir durum değildir. Ancak özellikle 32 haftadan önce doğan veya 1500 gramdan düşük doğan bebekler arasında risk anlamlı derecede artar. Prematüre doğumların arttığı ülkelerde bu hastalık, çocukluk çağı görme kaybının önemli bir nedeni olarak kabul edilir.

Bu hastalık yalnızca prematüre bebekleri etkiler. En yüksek risk, gebeliğin 28. haftasından önce doğan ve çok düşük doğum ağırlığına sahip olan bebeklerdedir. Zamanında doğan bebeklerde retina damarları genellikle tam gelişmiş olduğu için bu hastalık görülmez. Ayrıca, doğum sırasında uzun süre yüksek oksijen tedavisi alan bebeklerde de risk daha fazladır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hastalık erken evrelerde genellikle hiçbir belirti vermez; bebeğin gözü dışarıdan normal görünür.
• Prematüre bebeklerde rutin göz muayenesi sırasında hastalık tespit edilir.
• İleri evrelerde bebeğin gözünde şaşılık (gözlerin farklı yöne bakması) veya göz bebeğinde beyaz bir parıltı fark edilebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklik sonrası çocukluk döneminde görme keskinliğinde azalma
• Gözleri bir cisme odaklamada zorluk
• Renklerin veya nesnelerin net görülmesinde sorun
• Özellikle bir gözde diğerinden daha zayıf görme fark edilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu hastalık prematüre bebeklik dönemine özgü olduğu için erişkinlerde görülmez. Ancak çocuklukta geçirilen şiddetli ROP'un ileri yaşlarda retina dekolmanı (ağ tabakanın ayrılması) ve miyopi gibi geç komplikasyonlara yol açabileceği bilinmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Prematüre doğum nedeniyle retinanın kan damarlarının tam olgunlaşmaması
• Retina beslenmesini sağlayan damarların normal gelişimi dururken, anormal ve kırılgan yeni damarların oluşması
• Bu anormal damarların zamanla göz içinde kanamalara ve retina tabakasının ayrılmasına yol açması

Risk faktörleri

• Gebeliğin 32. haftasından önce doğmak
• Doğum ağırlığının 1500 gramın altında olması
• Doğum sonrası uzun süre ve yüksek yoğunlukta oksijen tedavisi almak
• Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde birden fazla sağlık sorunu yaşamak (örneğin solunum sıkıntısı, kan nakli, enfeksiyon)
• İkiz veya çoklu gebelikten doğum

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebeğin göz bebeğinde beyaz ışık yansıması veya gözde belirgin bir değişiklik fark edilirse
• Bebeğin gözleri kızarık, sulanıyor veya ışığa karşı aşırı hassas olduğu düşünülüyorsa
• Doktorun önerdiği tarama planı aksadıysa ve bebeğin göz muayenesi henüz yapılmadıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 32 haftadan önce doğan tüm bebeklerde, taburculuktan önce veya yaşamın ilk birkaç haftasında mutlaka göz muayenesi yapılması gerekir
• Doktorun belirlediği periyotlarla (genellikle 1-2 hafta arayla) göz dibi muayenelerinin tekrarlanması
• Sağlık Bakanlığı'nın prematüre bebeklerde ROP tarama programına uygun olarak bebeğin düzenli takibinin yapılması

Tanı

Prematüre retinopatisi, çocuk göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılan göz dibi muayenesi ile tanınır. Muayene sırasında bebeğin göz bebekleri genellikle damlalarla büyütülür ve özel bir cihaz yardımıyla retina incelenir.

Yapılabilecek testler

• Fundus muayenesi (göz dibi muayenesi): Retinanın doğrudan aydınlatılıp incelenmesi
• Retinoskopik muayene: Bebeğin gözünün arkasındaki retina damarlarının değerlendirilmesi
• Bazen göz ultrasonu veya başka görüntüleme testleri, özellikle kanama nedeniyle retina net görülemiyorsa kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle yenidoğan yoğun bakım ünitesinde veya göz kliniğinde yapılır. Bebeğin gözüne uyuşturucu damla damlatılır, göz bebeği büyür. Muayene yaklaşık 15-30 dakika sürer. Göz doktoru anormal damar oluşumunun evresini değerlendirir ve takip veya tedavi planı belirler. Bebek işlem sırasında rahatsız olabilir, ancak ağrı genellikle şiddetli değildir. Muayene sonrası birkaç saat süreyle gözlerin ışığa duyarlılığı olabilir.

Tedavi

Tedavi, hastalığın evresine ve bebeğin genel sağlık durumuna bağlıdır. Erken evrelerde tedavi gerekmez, sadece düzenli göz muayenesi yeterlidir. İlerleyen evrelerde amaç, anormal damarların retina dekolmanına (ağ tabakanın yerinden ayrılması) yol açmasını engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği muayene ve kontrol randevularına eksiksiz gidin
• Prematüre bebeğinizin beslenmesine ve genel bakımına dikkat edin; sağlıklı bir bebeğin göz gelişimi de daha iyi desteklenir
• Bebeğinizin gözlerini ovuşturmamaya çalışın; varsa atropin veya başka göz damlalarını yalnızca doktor önerisiyle kullanın
• Bebeğinizin göz sağlığıyla ilgili herhangi bir değişikliği (ışığa tepki vermeme, göz kızarıklığı, beyaz görünüm) not edin ve hemen doktorunuza iletin

Tıbbi tedaviler

İleri evre ROP tedavisinde genellikle lazer tedavisi veya göz içi enjeksiyonlar uygulanır. Lazer tedavisinde anormal damar büyümesi olan retina bölgeleri küçük noktalar halinde yakılarak damar oluşumu engellenmeye çalışılır. Bir diğer tedavi yöntemi olan göz içi enjeksiyonlar, damar büyümesini durdurmaya yönelik ilaçları içerir. Bu tedaviler bebeğin yaşı ve hastalığın şiddetine göre seçilir ve mutlaka bir göz hastalıkları uzmanı tarafından uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Retina dekolmanı gelişen veya dekolman riski çok yüksek olan bebeklerde cerrahi müdahale gerekebilir. Cerrahide amaç, retinanın yerinde kalmasını sağlamak ve mümkün olduğunca görme fonksiyonunu korumaktır. Bu tür cerrahi, prematüre retinopatisi konusunda deneyimli göz cerrahları tarafından yapılmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Prematüre retinopatisi tanısı almış bir bebeğin düzenli göz kontrolüne ihtiyacı vardır. Bebek büyüdükçe görme gelişimi takip edilmeli, gerekirse gözlük veya kapama tedavisi (şaşılık veya tembelliği önlemek için) uygulanabilir. Bebeğinizin görme becerisini desteklemek için renkli ve kontrastlı oyuncaklar, yüz ifadeleri ve dokunsal uyaranlar yararlı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bebeğinizin göz muayenelerini ihmal etmeyin; bazı bebeklerde birkaç ay boyunca tekrarlanan muayeneler gerekebilir
• Bebek büyüdükçe televizyon, telefon veya tablet kullanımını sınırlandırın; açık havada güvenli güneş gözlüğü kullanabilirsiniz, ancak önce göz hekimine danışın
• Bebeğinizin kafa travması geçirmesine yol açabilecek durumlardan kaçının, kask ve emniyet kemeri kurallarına dikkat edin
• Prematüre bebeklerde diğer gelişimsel sorunlara karşı düzenli çocuk doktoru kontrollerini aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Prematüre bebeklerde göz ve beyin gelişimi için dengeli beslenme çok önemlidir. Anne sütü, bebeğin ihtiyaç duyduğu besin öğeleri ve antioksidanları içerir; mümkünse anne sütüyle beslenmeye devam edin. Ek gıdaya geçildiğinde bebek için uygun olan ve doktorun önerdiği besinler (demir, vitamin A, C ve E yönünden zengin) tercih edilmelidir. Fiziksel hareket bebekler için doğal olarak gelişir; ancak prematüre bebeklerde motor gelişim bazen gecikebilir, bu yüzden fizyoterapi veya erken müdahale programları gerekebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bebeğinizin prematüre retinopatisi tanısı alması anne ve baba olarak sizde kaygı ve endişe yaratabilir. Unutmayın ki erken tanı ve tedavi büyük ölçüde başarılı sonuçlar sağlar. Kendinizi yalnız hissetmeyin; duygusal destek almak için doktorunuzla konuşabilir, diğer prematüre bebeği olan ailelerle deneyimlerinizi paylaşabilirsiniz. Ayrıca, yoğun bakım sürecinde geçirebileceğiniz stres ve uyku eksikliği normaldir; kendinize zaman ayırmaya çalışın.

Önleme

Prematüre doğumun kendisi çoğu zaman önlenemediği için ROP'u tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak erken doğan bebeklerin göz muayenelerinin tarama programına uygun şekilde yapılması, hastalığın ilerlemesini ve kalıcı görme kaybını önlemede en etkili yoldur.

Aşılar

Prematüre retinopatisiyle doğrudan ilişkili bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bebeğinizin aşı takvimine uygun olarak tüm aşılarını zamanında yaptırmanız, enfeksiyonlara bağlı komplikasyonları önleyerek genel sağlığını ve göz sağlığını dolaylı olarak korur.

Tarama programları

Türkiye Sağlık Bakanlığı, 32 haftadan önce doğan veya 1500 gramın altında doğan tüm prematüre bebeklerin, doğumdan sonra uygun bir zamanda ve belirli aralıklarla göz dibi muayenesi ile taranmasını önermektedir. İlk muayene genellikle doğum sonrası 4-6. haftalarda yapılır; ardından göz doktorunun önerdiği aralıklarla takip sürer.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anormal damarların büyümesiyle birlikte göz içi kanamalarının oluşması
• Retina dekolmanı (ağ tabakanın yerinden ayrılması) ve kalıcı görme kaybı
• Şaşılık ve göz tembelliği
• Miyopi (uzağı görememe) veya yüksek göz numarası
• Geç dönemde glokom (göz tansiyonu) ve retina yırtığı riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

Prematüre retinopatisi çoğunlukla hafif seyreder ve tedavi gerektirmeden kendiliğinden iyileşir. Erken tanı konduğunda ve zamanında tedavi edildiğinde, bebeklerin büyük çoğunluğunda normal veya normale yakın görme sağlanabilir. Tedavi edilen bebeklerin ileriki yaşlarda düzenli göz kontrolüne devam etmeleri önerilir. Tıptaki gelişmeler ve tarama programları sayesinde bu hastalığa bağlı kötü sonuçlar giderek azalmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.