Kalça Büyüme Plağı Kayması (SCFE)

Genel Bakış

Bu durum, ergenlik çağındaki çocuklarda uyluk kemiğinin (femur) baş kısmının, büyüme plağından kayarak yerinden oynamasıdır. Büyüme plağı, kemiğin uzamasını sağlayan yumuşak bir bölgedir. Bu bölge kaydığında kalça ekleminde uyumsuzluk ve ağrı oluşur. Tıbbi adı 'Slipped Capital Femoral Epiphysis' olsa da hasta eğitiminde kısaca SCFE diyebiliriz.

SCFE, çocukluk çağında kalça ağrısına yol açan en yaygın büyüme plağı sorunlarından biridir, ancak genel olarak nadir görülür. Her 100.000 çocuktan yaklaşık 2-10'unda görülebilir.

Sıklıkla ergenlik çağındaki, hızlı büyüme dönemindeki çocukları etkiler. Erkeklerde kızlara göre biraz daha sık görülür. Obezite, SCFE riskini artıran önemli bir faktördür. Ayrıca hormonal hastalıklar veya bazı endokrin sorunları da riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kalça, kasık veya uylukta ağrı
• Diz bölgesinde de ağrı olabilir
• Topallayarak yürüme veya bacağını sürüyerek yürüme
• Kalçayı hareket ettirmede zorluk, özellikle bacağı içe döndürmede kısıtlılık
• Bacağın dışa dönük durması

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk hafif bir ağrı nedeniyle bacağını kullanmaktan kaçınabilir
• Ağrı bazen sadece dize veya uyluğa vurur, bu yüzden aile doktora kalça yerine diz şikayetiyle gelebilir
• Yürürken topallama belirgin olabilir
• Spor veya koşma sırasında ağrı artabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• SCFE doğrudan erişkinleri etkilemez; ancak çocuklukta tedavi edilmemişse ilerleyen yaşta kalça ağrısı ve eklem kireçlenmesi (osteoartrit) görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Büyüme plağının zayıf olması ve kayması
• Ergenlik döneminde hormon değişikliklerinin büyüme plağını geçici olarak zayıflatması
• Nadiren travma veya kalçaya alınan darbe

Risk faktörleri

• Aşırı kilo veya obezite
• Erkek cinsiyet
• Hızlı büyüme atakları
• Hormonal bozukluklar (tiroid veya büyüme hormonu sorunları gibi)
• Ailede SCFE öyküsü olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocukta kalça, kasık veya diz ağrısı varsa en kısa zamanda doktora başvurulmalıdır
• Topallama veya bacağını normal kullanamama durumunda aynı gün sağlık kuruluşuna gidilmelidir

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ağrı olmakla birlikte günlük aktiviteyi etkilemiyorsa birkaç gün içinde doktor randevusu alınmalıdır

Tanı

Doktor önce çocuğun yürüyüşünü ve kalça hareketlerini muayene eder. Ardından kalçanın röntgen filmi çekilir. Röntgende büyüme plak kayması oldukça belirgin görülebilir. Gerekirse daha detaylı görüntüleme için bazen manyetik rezonans görüntüleme (MRG) istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: yürüme, bacak boyu ve kalça hareket açıklığı değerlendirilir
• Ön-arka ve yan (Lauenstein) kalça röntgeni
• Gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MRG) veya bilgisayarlı tomografi (BT)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size kalça röntgeni ve muayene sonrasında tanıyı söyleyecektir. Erken evrede yakalanırsa tedavi oldukça basittir ve sonuçları çok iyidir. Tanı için bel fıtığı veya kas yaralanması gibi diğer olasılıklar da elemek için çeşitli testler yapılabilir.

Tedavi

SCFE tedavisinin ana amacı, kaymış olan kemiğin daha fazla kaymasını önlemek ve kalça ekleminin sağlıklı kalmasını sağlamaktır. Bu durum ilaçla veya egzersizle tedavi edilmez; neredeyse her zaman cerrahi gerekir. Erken tedavi, kalıcı hasarın önlenmesinde kritik öneme sahiptir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuza danışmadan kalçaya yük binmesine izin vermeyin, özellikle yürüyerek aktif olmaktan kaçının
• Cerrahi öncesinde doktorun önerdiği şekilde koltuk değneği veya tekerlekli sandalye kullanın
• Ağrıyı arttıran aktivitelerden uzak durun
• Buz uygulaması veya dinlenme doktorunuzun önerdiği doğrultuda olabilir

Tıbbi tedaviler

SCFE'de ağrıyı azaltmak için genel olarak ağrı kesiciler önerilebilir, ancak bu ilaçlar kaymayı düzeltmez. Asıl tedavi cerrahidir. Cerrahi, uyluk kemiği başını yerinde tutmak için büyüme plağına vidalar veya özel çiviler yerleştirilerek yapılır. Ameliyat tekniği hastanın yaşına, kaymanın derecesine ve cerrahın deneyimine göre değişebilir. Doktorunuz size en uygun seçeneği detaylı olarak açıklayacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

SCFE teşhisi konulduğunda, kaymanın hafif veya şiddetli olmasına bakılmaksızın çoğu çocukta ameliyat önerilir. Ameliyatla kemik başı stabilize edilir ve daha fazla kaymanın önüne geçilir. Nadiren çok hafif olgularda takip ve hareketsizlik önerilebilir, ancak uzmanlar genellikle cerrahiyi ilk seçenek olarak görür.

Bu durumla yaşamak

Ameliyat sonrası çocuğun bir süre koltuk değneği kullanması gerekebilir. Bu süre doktorun önerisine bağlıdır. Çocuğun okul ve sosyal hayatı, iyileşme döneminde düzenlenmelidir. Fizik tedavi, kas gücünü ve hareket açıklığını kazanmak için önemlidir. Destekleyici aile ve öğretmen tutumu, süreci kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorun önerdiği süre boyunca yüksek aktiviteli sporlardan kaçının
• Koltuk değneği kullanımı doktorun talimatına göre azaltılabilir
• Sağlıklı kilo aralığını korumaya çalışın; aşırı kilo eklem yükünü artırır
• Düzenli kontrolleri aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenme önerilir. Süt, yoğurt, peynir gibi süt ürünleri ve güneş ışığı önemlidir. Egzersiz, doktor ve fizyoterapist onayıyla başlamalıdır. Yüzme gibi ekleme az yük bindiren aktiviteler iyileşmede faydalı olabilir. Ancak koşu, zıplama ve temas sporları için doktorun onayı beklenmelidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir gencin ameliyat geçirmesi ve aktivitelerinin kısıtlanması psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Arkadaşlardan bir süre ayrı kalmak veya spordan uzaklaşmak üzüntü ve kaygı yaratabilir. Bu dönemde aile desteği, açık iletişim ve duyguların paylaşılması önemlidir. Gerekirse bir çocuk psikoloğu veya danışmanından destek alınabilir.

Önleme

SCFE'nin tamamen önlenmesi mümkün olmayabilir. Ancak belirtileri erken fark etmek ve hızla doktora başvurmak, kaymanın ilerlemesini engelleyerek kalıcı hasar riskini azaltır. Sağlıklı kilo aralığını korumak, hormonal sorunları düzenli takip etmek ve kalça ağrısını ciddiye almak koruyucu adımlardır.

Aşılar

SCFE ile ilgili spesifik bir aşı yoktur.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi önerilmemektedir. Ancak bir çocukta SCFE tanısı konduysa, diğer kalçanın da hasta olup olmadığını kontrol etmek için her iki kalçaya da röntgen çekilir ve sık aralıklarla takip edilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça ekleminde kan akışı bozulabilir ve kalça başı ölür (avasküler nekroz)
• Kalça başı ile boynu arasındaki kayma artar, bu da eklemde kalıcı şekil bozukluğuna yol açar
• Erken yaşta kalça kireçlenmesi (osteoartrit) gelişebilir
• İlerleyen ağrı ve hareket kısıtlılığı günlük aktiviteleri zorlaştırabilir

Uzun vadeli görünüm

SCFE erken fark edildiğinde ve tedavi edildiğinde sonuç oldukça iyidir. Çoğu çocuk normal bir yaşam sürer, yürüme ve spor aktivitelerine geri dönebilir. Ameliyat sonrası başarılı iyileşme ile kalıcı bir sakatlık görülme oranı düşüktür. Tedavi edilmemiş veya geç kalınmış durumlarda komplikasyon riski artar, ancak yine de modern tıp yöntemleriyle eklem fonksiyonunu korumak ve ağrıyı azaltmak mümkündür. Umutlu olmak için her zaman erken tanı ve uygun cerrahi en büyük şanstır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.