Akalazya (Yemek Borusu Hareket Bozukluğu)

Genel Bakış

Akalazya, yemek borusu olarak bilinen yutak borusunun alt kısmındaki kasların düzgün çalışamaması sebebiyle besinlerin yemek borusundan mideye geçmekte zorluk çektiği nadir bir sağlık sorunudur. Normalde yuttuktan sonra yemek borusu kasları ritmik şekilde kasılarak yemeği mideye taşır. Akalazya olan kişilerde bu kasılma düzensizdir ve alt kapakçık (sfinkter) gerektiği kadar açılmaz.

Hayır, akalazya nadir görülen bir hastalıktır. Ortalama olarak 100.000 kişiden 1-2'sinde görülür. Bununla birlikte her yaşta ortaya çıkabilir.

Akalazya genellikle 25-60 yaşları arasındaki yetişkinlerde görülür, ancak çocuklarda da gelişebilir. Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta olduğu bilinmektedir. Ailesel yatkınlık nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yutma zorluğu (disfaji): Özellikle katı gıdalarda olmak üzere, zamanla sıvı gıdaları yutarken de zorluk hissedilir.
• Göğüs ağrısı: Yemekten sonra göğüs kemiği arkasında yanma veya basınç hissedilebilir.
• Yiyecek ve sıvıların geri gelmesi (regürjitasyon): Yutulan içerik, ağza geri gelebilir.
• Mide yanması: Kalp yanması olarak da bilinen yanma hissi.
• Öksürük ve boğaz temizleme ihtiyacı: Özellikle geceleri, yutulan gıdanın hava yoluna kaçması nedeniyle.
• Kilo kaybı: Yeterli besin alamamaktan kaynaklanır.
• Halsizlik ve yorgunluk: Beslenme yetersizliğine bağlı.

Çocuklarda belirtiler

• Kusma ve mide bulantısı
• Kilo alma güçlüğü ve büyüme geriliği
• Öksürük, hırıltılı solunum veya tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• İştahsızlık ve yemek yemeyi reddetme
• Yutma sırasında ağrı veya zorluk ifadesi

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sessiz şekilde yutma güçlüğü (bazen fark edilmez, kilo kaybı ve halsizlikle ortaya çıkar)
• Akciğerlere besin kaçması (aspirasyon) sonucu tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• Yetersiz beslenme ve kilo kaybı
• Göğüs ağrısı veya kalp hastalığıyla karıştırılabilecek şikayetler

Nedenler

Ana nedenler

• Yemek borusundaki sinir hücrelerinin (özellikle kas tabakasındaki sinir ağı) zarar görmesi.
• Bu sinir hasarı nedeniyle alt yemek borusu kasının gevşememesi ve yiyeceklerin mideye geçişinin engellenmesi.
• Temel neden tam olarak bilinmemekle birlikte, bağışıklık sisteminin kendi sinir hücrelerine yanlışlıkla saldırdığı bir süreç olduğu düşünülmektedir.

Risk faktörleri

• Akalazya için kesin ve değiştirilebilir bir risk faktörü bilinmemektedir.
• Bazı virüs enfeksiyonlarının nadiren hastalığı tetikleyebileceği öne sürülse de bu ilişki kesin değildir.
• Ailede akalazya öyküsü olması riski çok az artırabilir, ancak genetik geçiş nadirdir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yutma güçlüğüyle birlikte nefes darlığı, morarma veya öksürük
• Yutamadığınızı (sıvı bile) hissediyorsanız
• Şiddetli ve uzun süren göğüs ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yutma zorluğu ilerleyen bir şekilde devam ediyorsa
• İstemsiz kilo kaybı varsa
• Yemek sonrası öksürük, kusma veya yiyeceklerin ağza geri gelmesi sık yaşanıyorsa
• Aile hekiminize başvurmalısınız; o sizi bir sindirim sistemi uzmanına (gastroenterolojiye) yönlendirebilir.

Tanı

Doktor önce bütün belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Şüphe halinde, yemek borusunun hareketini ve yutma işlevini değerlendiren özel testlere yönlendirilirsiniz. Tanı genellikle bu testlerin sonucuna göre konur.

Yapılabilecek testler

• Yemek borusu grafisi (baryumlu sinema yutma testi): Baryum içeren opak sıvıyı içerek yapılan röntgen incelemesi, yemek borusunun alt kısmındaki daralmayı gösterir.
• Yemek borusu manometrisi: İnce bir kateterle yemek borusunun içindeki basınç ve kasılmalar ölçülür. Akalazya tanısı için en önemli testtir.
• Üst gastrointestinal endoskopi: İnce, ışıklı bir kamerayla yemek borusuna bakılır; bu sayede tümör, darlık veya başka bir neden olup olmadığı incelenir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR): Ek olarak bazı durumlarda yemek borusu dışındaki problemleri dışlamak için kullanılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sonrasında tanıyı kesinleştirmek ve tedaviyi planlamak için gastroenterolog (sindirim sistemi uzmanı) tarafından takip edilirsiniz. Testler sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak bu geçicidir. Sonuçlar genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde açıklanır.

Tedavi

Akalazyanın tam bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve yutmayı kolaylaştırmak için etkili tedavi seçenekleri mevcuttur. Tedavinin amacı yemek borusunun alt kapakçığını gevşetmek ve besinlerin mideye geçişini sağlamaktır. Hangi tedavinin uygulanacağı; belirtilerin şiddeti, yaşınız, genel sağlık durumunuz ve hastalığın evresine göre doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Yavaşça ve iyice çiğneyerek yemek yiyin.
• Yemekleri küçük porsiyonlara bölerek sık sık tüketin.
• Sıvı alımını ihmal etmeyin; yemek sırasında su veya başka bir içecek yutmayı kolaylaştırabilir.
• Yemekten sonra en az 2-3 saat dik oturun veya uzanın.
• Gece yatarken başınızı yükseltmek, gıdaların mideden geri kaçmasını azaltabilir.
• Çok soğuk veya çok sıcak yiyeceklerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi genellikle ilk seçenek değildir, çünkü belirtileri tamamen geçirmez ve kısa süreli rahatlama sağlar. Doktorunuz, mide asidini azaltmak veya yemek borusu kaslarını gevşetmek amacıyla bazı ilaçlar önerebilir. Bunların dışında endoskopik balon dilatasyonu (balonla yemek borusundaki darlığın genişletilmesi) ve kas gevşetici etki sağlayan enjeksiyon gibi endoskopik girişimler de uygulanabilir. Bu işlemler doktor tarafından uygun görülen hastalarda yapılır, ancak kalıcı olmayabilir ve tekrarlanması gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi, diğer yöntemlerle yeterli iyileşme sağlanamayan veya hastalığı ilerlemiş kişilerde düşünülür. En sık uygulanan cerrahi yöntem “Heller miyotomisi” adı verilen ve yemek borusunun alt kısmındaki kasın kesilerek gevşetildiği bir ameliyattır. Bu işlem genellikle laparoskopik (kapalı) teknikle yapılır ve iyileşme süresi diğer büyük ameliyatlara göre daha kısadır.

Bu durumla yaşamak

Akalazya ile yaşamak, yutma zorluğunu ve olası komplikasyonları yönetmeyi gerektirir. Doktorunuzun önerdiği tedavi düzenine uymanız, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitenizi korumak için çok önemlidir. Yutma güçlüğü yaşarken sosyal yemek davetlerinde zorlanabilirsiniz; bu nedenle yanınızda rahat yutabileceğiniz yiyecekler bulundurmak veya önceden plan yapmak faydalı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemek sonrası hemen yatmayın; biraz yürüyün veya oturun.
• Yatmadan 2-3 saat önce bir şey yemeyin.
• Yastık kullanarak başınızı ve gövdenizi hafifçe yükseltin.
• Kafeinli içecekler, alkol ve sigara gibi mideyi rahatsız edebilecek maddelerden kaçının.
• Ağır kaldırmaktan ve yemek yedikten sonra eğilmekten kaçının; bu mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştırabilir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yumuşak gıdalardan oluşan bir beslenme düzeni önerilir. Katı ve kuru gıdaları bol su ile tüketmek yutmayı kolaylaştırır. Aşırı baharatlı, asitli ya da yağlı yiyecekler mide yanmasına ve öğün sonrası şikayetlere yol açabilir. Egzersiz, genel sağlığınızı destekler; ancak yatmadan hemen önce yorucu egzersiz yapmamaya dikkat edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yutma güçlüğü, kaygı ve sosyal izolasyona yol açabilir. Yemek anları keyifli bir deneyim olmaktan çıkabilir ve bazen utanç duyguları yaşanabilir. Bu durumun normal olduğunu bilmek, duygularınızı kabul etmek ve ihtiyaç halinde bir psikolog veya psikiyatriste başvurmak önemlidir.

Önleme

Hayır, akalazya şu an bilinen hiçbir yöntemle önlenemez. Çünkü hastalığın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak erken teşhis ve uygun tedavi ile ciddi komplikasyonların önüne geçmek mümkündür.

Aşılar

Bu hastalığa karşı koruyan bir aşı yoktur.

Tarama programları

Belirtileri fark edilmeyen vakalar için rutin tarama testi yoktur. Yutma güçlüğü gibi şikayetleriniz varsa doktorunuza başvurmanız en doğru yaklaşımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yeterli beslenememe, kilo kaybı ve vitamin eksiklikleri.
• Aspirasyon sonucu akciğere sıvı veya yiyecek kaçmasına bağlı zatürre (akciğer enfeksiyonu).
• Yemek borusunda balonlaşma (megaözofagus) ve yemek borusu duvarında hasar.
• Nadiren, uzun süreli akalazya yemek borusu kanseri (özofagus kanseri) riskini hafifçe artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Akalazya tam olarak iyileştirilemese de, günümüzdeki tedavi yöntemleriyle belirtilerin büyük kısmı kontrol altına alınabilir. Uygun tedavi ve düzenli takip ile birçok kişi günlük yaşamına dönebilir, normal yemek yeme faaliyetini büyük oranda sürdürebilir. Tedavinin başarısı erken tanıya da bağlıdır; bu yüzden doktorunuzla iş birliği içinde olmanız çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.