Kalp Damarlarındaki Tam Tıkanıklık (Total Koroner Oklüzyon)

Genel Bakış

Kalbi besleyen damarlara koroner arter denir. Bu damarlardan birinin tamamen tıkanmasına 'total koroner oklüzyon' adı verilir. Tıkanma ani gelişirse kalp krizi adı verilen acil duruma yol açabilir. Yavaş gelişirse vücut bazen yeni küçük damarlar oluşturarak (yan damar/yedek damar) kalbi korumaya çalışır, ancak bu her zaman yeterli olmaz.

Koroner arter hastalığı dünyada ve Türkiye'de sık görülen bir kalp hastalığıdır. Tam tıkanma, kalp krizi geçiren kişilerin önemli bir bölümünde saptanır.

Genellikle orta yaş ve üzerindeki kişilerde, özellikle sigara içenlerde, diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol veya ailede kalp hastalığı öyküsü olanlarda daha sık görülür. Erkeklerde daha yaygındır; kadınlarda menopoz sonrası risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste baskı, sıkışma ya da ağrı
• Nefes darlığı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ağrının çeneye, sol kola veya sırta yayılması
• Soğuk terleme, bulantı

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz): damar içinde kolesterol plaklarının birikmesi
• Kan pıhtısı: plağın çatlaması sonucu damarı tıkayan pıhtı oluşması
• Damar spazmı: damar duvarının aniden kasılması
• Nadiren damara pıhtı atması (emboli)

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam
• Stres ve yoğun psikolojik baskı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı istirahatte geçmiyor ya da giderek kötüleşiyorsa
• Göğüs ağrısıyla birlikte nefes darlığı ya da bayılma oluyorsa
• Bu belirtilerle karşılaşırsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailede kalp hastalığı varsa ve risk faktörleriniz bulunuyorsa düzenli kontrol yaptırın
• Göğüs ağrısı olmasa bile tansiyon, kolesterol ve şeker düzeylerinizi ölçtürün
• Daha önce kalp krizi geçirdiyseniz kardiyoloji kontrolünüzü aksatmayın

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi ve risk faktörlerinizi dinler, sonra fizik muayene yapar. Kesin tanı için elektrokardiyogram (EKG), kan testleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Gerekirse anjiyografi ile damarlar doğrudan görüntülenir.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyogram (EKG): kalbin elektriksel aktivitesini ölçer
• Kan testleri: troponin gibi kalp hasarını gösteren maddelere bakar
• Efor testi: yürüyerek veya bisikletle kalbin yük altındaki durumu değerlendirilir
• Ekokardiyografi: kalbin ultrasonla görüntülenmesi
• Koroner anjiyografi: damarlara kateter ile kontrast madde verilerek tıkanıklığın doğrudan görülmesi

Randevunuzda neler beklenir

Önce basit ve ağrısız testler yapılır. Kalp krizi belirtileriyle acile başvurursanız, doktorlar hızlıca EKG çeker ve kan testi alır. Anjiyografi gerekirse bunun için hazırlık yapılır.

Tedavi

Tam tıkanmış bir damarın tedavisi; tıkanıklığın ne zaman oluştuğuna, kalbin ne kadar etkilendiğine ve kişinin genel sağlık durumuna bağlıdır. Tedavinin ana hedefi kan akışını sağlamak, kalbi korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakmak
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanmak
• Tansiyon ve şekerinizi düzenli takip etmek
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya meditasyon
• Uyku düzenine dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi kişiye özel olarak doktor tarafından düzenlenir; kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücüler ve tansiyon ilaçları sıklıkla kullanılır. Bu ilaçların isimleri ve dozu doktor tarafından belirlenir; asla doktor önerisi olmadan ilaç değiştirilmemelidir. Ayrıca balonla genişletme (anjiyoplasti) ve stent (damar içine yerleştirilen küçük destek tüpü) işlemi uygulanabilir. Bazı durumlarda bypass cerrahisi (vücudun başka bir damarı kullanılarak tıkalı bölgenin köprülenmesi) önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kronik tam tıkanıklıklarda (uzun süredir var olan tıkanmalar) stent yerleştirmek her zaman mümkün olmayabilir. Yaygın damar hastalığı veya şeker ve böbrek hastalığı gibi ek durumlar varsa, cerrahi bypass daha uygun olabilir. Bu karar kardiyolog ve kalp damar cerrahı tarafından ortak verilir.

Bu durumla yaşamak

Kalp hastalığı ile yaşarken vücudunuzu tanımalı ve belirtileri izlemelisiniz. İlaçlarınızı düzenli almak, kontrollerinizi aksatmamak ve sağlıklı alışkanlıklar edinmek günlük yaşamınızı büyük ölçüde iyileştirir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta, doktorunuzun onayladığı egzersiz yapın
• Akdeniz tipi beslenme: sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı
• Tuz tüketimini azaltın; hazır ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun
• Stres yönetimi için zaman ayırın

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme, doymuş yağ ve şeker oranı düşük, posa oranı yüksek gıdaları içerir. Haftada birkaç kez tempolu yürüyüş yapmak kalp sağlığını destekler. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp hastalığı kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu tepkiler normaldir; ancak uyku sorunları, isteksizlik ve karamsarlık devam ederse bir uzmandan yardım almak önemlidir. Kalp sağlığı ile ruh sağlığı birbirini doğrudan etkiler.

Önleme

Koroner arter hastalığının büyük bir kısmı, sağlıklı yaşam tarzı ve risk faktörlerinin kontrolüyle önlenebilir. Sigara bırakmak, düzenli egzersiz, dengeli beslenme, tansiyon-kolesterol-şeker takibi atardamar tıkanıklığı riskini azaltır.

Tarama programları

Belirti olmasa bile, özellikle 40 yaşından sonra veya aile öyküsü varsa, kan basıncı, kolesterol ve kan şekeri ölçümlerini içeren düzenli sağlık kontrolleri yaptırın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• Kalp yetmezliği — kalbin pompa gücünün azalması
• Ciddi ritim bozuklukları (aritmi)
• Ani kalp durması

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle çoğu insan bu durumla uzun yıllar kaliteli bir yaşam sürebilir. Tedavi başarısı, kişinin yaşam tarzı değişikliklerine ne kadar bağlı kaldığıyla yakından ilişkilidir. Günümüzde kalp damar hastalıklarının yönetimi çok daha gelişmiştir; umutlu olmak için pek çok neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.