Vajinal Sarkma (Pelvik Organ Prolapsusu): Belirtiler ve Tedavi

Genel Bakış

Vajinal sarkma, kadınlarda pelvik taban denilen, idrar torbası, rahim ve bağırsakları yerinde tutan kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucu bu organların aşağı doğru kayarak vajina içine doğru sarkmasıdır. Bu durum, vajinada dolgunluk veya basınç hissi, dışarıda bir yumru gibi ele gelen kitle ve bazen idrar veya gaita kaçırma gibi sorunlara yol açabilir.

Evet, vajinal sarkma oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaş üstü kadınların yaklaşık yarısında bir dereceye kadar pelvik organ sarkması görülebilir.

Vajinal sarkma en çok doğum yapmış kadınlarda, özellikle birden fazla vajinal doğum öyküsü olanlarda görülür. Ayrıca menopoz sonrası dönemde, ağır kaldırma işi yapanlarda, kronik kabızlık veya öksürüğü olanlarda ve aşırı kilolu kadınlarda daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vajinada dolgunluk, basınç veya ağırlık hissi
• Vajina girişinde veya dışında ele gelen yumru
• Bel veya kasık ağrısı
• İdrar kaçırma veya idrar yapmada zorluk
• Gaz veya gaita kaçırma
• Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık
• Vajinal kuruluk veya tahriş hissi

Çocuklarda belirtiler

• Vajinal sarkma çocuklarda görülmez. Bu durum yetişkin kadınlara özgüdür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte dokuların elastikiyeti azaldığı için sarkma hissi daha belirgin olabilir.
• İdrar kaçırma ve idrar yolu enfeksiyonu sıklığı artabilir.
• Uzun süre ayakta kalma veya yorucu aktivitelerde semptomlar kötüleşebilir.
• Hareket kısıtlılığı ve sosyal izolasyon riskine karşı destek önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğum sırasında pelvik taban kaslarının ve bağ dokularının zedelenmesi
• Uzun süren ve zorlu vajinal doğumlar
• Menopoz sonrası östrojen hormonunun azalmasıyla dokuların zayıflaması
• Kronik öksürük (sigara, bronşit, astım gibi)
• Kronik kabızlık ve ıkınma alışkanlığı
• Ağır kaldırma veya sürekli fiziksel efor gerektiren işler

Risk faktörleri

• Yaş ilerlemesi
• Birden fazla vajinal doğum yapmış olmak
• İri bebek doğurmak
• Obezite
• Ailede vajinal sarkma öyküsü
• Bağ dokusu hastalıkları (örneğin Ehlers-Danlos sendromu)
• Geçirilmiş pelvik cerrahi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Vajinadan ele gelen kitle veya şişlik fark ederseniz
• İdrar yapamıyorsanız veya idrar akışı tamamen durmuşsa
• Şiddetli ağrı veya vajinal kanama varsa
• Sarkan organın üzerinde açık yara veya siyah doku fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Vajinal basınç, dolgunluk veya ağırlık hissi günlük hayatınızı etkiliyorsa
• İdrar kaçırma veya bağırsak kontrolünde sorun yaşıyorsanız
• Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık yaşıyorsanız
• Belirtilerle ilgili endişeniz varsa ve muayene olmak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve belirtilerinizi sorar. Daha sonra pelvik muayene yaparak vajina, rahim ve çevresindeki organların konumunu değerlendirir. Muayene sırasında sizden öksürmeniz veya ıkınmanız istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene (vajinal muayene)
• Tampon veya peser testi (sarkmayı geçici olarak yerine koyarak belirtilerin azalıp azalmadığını kontrol etme)
• İdrar testleri (idrar kaçırma veya enfeksiyon varlığını değerlendirmek için)
• Gerekirse pelvik ultrasonografi
• Urodinami (idrar kesesi ve idrar yolu fonksiyonlarının değerlendirilmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle muayene masasında, ayaklarınız üzengiye alınarak yapılır ve birkaç dakika sürer. Hafif bir rahatsızlık hissi olabilir ancak genellikle ağrısızdır. Doktorunuz, sarkmanın derecesini ve hangi organların etkilendiğini belirleyerek size en uygun tedavi planını önerecektir.

Tedavi

Vajinal sarkma tedavisinde amaç belirtileri azaltmak, yaşam kalitesini artırmak ve sarkmanın ilerlemesini önlemektir. Tedavi seçenekleri; sarkmanın derecesine, belirtilerinize, yaşınıza ve gelecekte çocuk sahibi olma isteğinize göre kişiselleştirilir. Hafif sarkmalarda kendi kendine yardım yöntemleri yeterli olabilirken, ileri durumlarda tıbbi cihazlar veya cerrahi gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri) düzenli yapın
• Kabızlığı önlemek için bol su için ve lifli gıdalar tüketin
• Ağır kaldırmaktan kaçının
• Öksürük ve hapşırık için doğru teknik kullanmaya özen gösterin (pelvik tabanı sıkılaştırarak)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, sarkmayı desteklemek için vajinaya yerleştirilen silikon veya plastik bir halka (pesser) önerebilir. Bu cihaz, sarkan organı yerinde tutarak belirtileri azaltır. Ayrıca menopoz sonrası kadınlarda vajinal östrojen kremi gibi hormonal tedaviler dokuların güçlenmesine yardımcı olabilir. Bu tedaviler mutlaka doktor kontrolünde uygulanmalıdır. İlaç isimleri ve dozları doktorunuz tarafından belirlenir; asla kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarkma ileri derecede ise, belirtiler yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiliyorsa veya diğer tedaviler işe yaramıyorsa cerrahi müdahale düşünülebilir. Ameliyat, sarkan organı tekrar yerine sabitlemek veya rahmin alınması şeklinde olabilir. Cerrahinin gerekli olup olmadığına, sizin genel sağlık durumunuz ve istekleriniz göz önünde bulundurularak, kadın doğum uzmanı ile birlikte karar verilir.

Bu durumla yaşamak

Vajinal sarkma ile yaşamak zor olsa da, belirtilerinizi yönetmek için birçok yol vardır. Gün içinde dinlenme molaları vermek, uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak ve ağır eşyaları kaldırmamak şikayetleri azaltabilir. Ayrıca pelvik taban egzersizlerini günlük rutininize eklemek uzun vadede önemli fayda sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8-10 bardak su içmek
• Lif oranı yüksek gıdalar (tam tahıl, sebze, meyve) tüketmek
• Sigara içmemek ve öksürüğe neden olan durumlardan kaçınmak
• Düzenli yürüyüş ve yüzme gibi düşük etkili egzersizler yapmak
• İdrar yaparken ve dışkılarken ıkınmaktan kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Kabızlık, sarkmayı artırabileceği için beslenmenize dikkat etmeniz önemlidir. Bol su içmek ve lifli gıdalar tüketmek dışkılamayı kolaylaştırır. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi faaliyetler pelvik tabana çok fazla yük bindirmeden genel sağlığınızı destekler. Ağırlık kaldırmak, zıplamak veya karın içi basıncı artıran hareketlerden kaçınmak gerekir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Vajinal sarkma, kadınların kendine güvenini ve beden algısını olumsuz etkileyebilir. İdrar kaçırma veya cinsel işlev bozukluğu utanç hissine yol açabilir. Bu durumun yaygın olduğunu ve sizin hatanız olmadığını bilmeniz önemlidir. Duygusal olarak zorlanıyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Ayrıca Sağlık Bakanlığı'nın sunduğu psikososyal destek hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.

Önleme

Vajinal sarkmayı tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Pelvik taban kaslarını güçlü tutmak, fazla kilolardan kaçınmak, kabızlığı önlemek ve ağır kaldırma gibi aktivitelerde doğru teknik kullanmak sarkma riskini azaltabilir. Doğum sonrası dönemde pelvik taban egzersizlerine erken başlamak da koruyucu olabilir.

Tarama programları

Vajinal sarkma için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli kadın doğum muayeneleri sırasında doktorunuz sarkma belirtilerini fark edebilir. Özellikle risk faktörlerine sahipseniz düzenli jinekolojik kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sarkan organın üzerinde yaralar ve enfeksiyon gelişebilir
• İdrar yolu enfeksiyonları sıklaşabilir
• İdrar kesesinin tam boşalmaması nedeniyle idrar birikimi oluşabilir
• Cinsel ilişki sırasında ağrı ve zorluk artabilir
• Bağırsak hareketlerinde zorluk ve gaita kaçırma görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Vajinal sarkma, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Birçok kadın belirtilerinde belirgin iyileşme yaşar ve normal yaşamına döner. Tedavinin amacı sizin yaşam kalitenizi artırmaktır; bu nedenle doktorunuzla iş birliği yaparak size en uygun tedaviyi seçmekte kararlı olun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.