Ses Teli İşlev Bozukluğu (VCD)

Genel Bakış

Ses teli işlev bozukluğu (VCD), nefes aldığınızda ses tellerinizin olması gerektiği gibi açılması gerekirken kısmen kapanmasıdır. Bu durum, hava yolunun daralmasına ve nefes almanın zorlaşmasına neden olur. Astıma çok benzer belirtiler verir, ancak astımdan farklı bir durumdur. Ses telleri aslında normaldir, ancak bazı durumlarda yanlış zamanda hareket eder.

Astım kadar yaygın değildir, ancak sanılandan daha sıktır. Pek çok kişiye yıllarca astım tanısı konup tedavi edilebilmektedir. Tam sayı bilinmemekle birlikte, nefes darlığı ile acil servise başvuran hastaların bir kısmında bu durum olduğu düşünülmektedir.

Çoğunlukla genç erişkinlerde ve ergenlerde görülür. Özellikle sporcularda, yoğun stres altındaki kişilerde ve kaygı bozukluğu olanlarda daha sık rastlanır. Çocuklarda ve ileri yaştaki bireylerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes alırken zorlanma veya nefes darlığı
• Nefes alırken ıslık benzeri bir ses (stridor)
• Boğazda sıkışma veya yumru hissi
• Sık öksürük veya boğaz temizleme ihtiyacı
• Ses kısıklığı
• Göğüste baskı hissi
• Yutma güçlüğü değil, yutkunurken boğazda takılma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Nefes alırken hırıltılı veya gürültülü ses
• Hızlı ve zor nefes alma
• Göğüs kafesinin içeri çekilmesi (nefes alırken kaburgaların arasının çökmesi)
• Özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkan nefes darlığı
• Çocuk çoğu zaman bunu 'boğazına bir şey kaçtı' şeklinde tarif edebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı atakları, özellikle eforla veya stresle tetiklenir
• Ses kısıklığı ve boğazda takılma hissi
• Astım veya KOAH ile karışabilir, nefes darlığı astım ilaçlarına yanıt vermez
• Asit reflüye eşlik eden gece öksürüğü ve nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, ses tellerinin istemsiz olarak kapanmasına yol açan bir kontrol bozukluğu olduğu düşünülmektedir.
• Egzersiz (özellikle yoğun spor)
• Stres, heyecan ve anksiyete
• Asit reflü (mide asidinin boğazı tahriş etmesi)
• Duman, parfüm, temizlik maddeleri, soğuk hava gibi tahriş edici maddeler soluma
• Üst solunum yolu enfeksiyonları
• Yüksek sesle ve uzun süre konuşma

Risk faktörleri

• Genç ve sporcu olmak
• Kaygı bozukluğu veya depresyon öyküsü
• Astım hastası olmak (bu durum VCD ile birlikte de görülebilir)
• Gastroözofageal reflü hastalığı (GERD) olması
• Kimyasal dumanlara veya hava kirliliğine maruziyet
• Yoğun performans gerektiren meslekler (sporculuk, müzisyenlik, öğretmenlik gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz şiddetliyse ve nefes almakta gerçekten zorlanıyorsanız
• Nefes darlığı atakları sıklaşıyorsa veya uzuyorsa
• Astım veya başka bir akciğer hastalığı tanınız varsa ve ilaçlarınız artık etki etmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bu belirtileri ilk kez yaşıyorsanız
• Belirtileriniz egzersiz, stres veya belirli bir tetikleyiciden sonra düzenli olarak ortaya çıkıyorsa
• Spor yaparken performansınız düşüyorsa ve nefes darlığı yaşıyorsanız
• Astım tedavisine rağmen şikâyetleriniz kontrol altına alınamıyorsa

Tanı

VCD tanısı, hastanın öyküsü ve belirtilerine dayanarak konur. Doktor, belirtilerinizi dikkatle dinler ve astım gibi diğer hastalıkları dışlamak için testler yapar. Tanı koymak için bir kulak-burun-boğaz (KBB) uzmanı veya göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirilebilirsiniz.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (nefes ölçüm testi) ile astım ve KOAH gibi akciğer hastalıklarını değerlendirme
• Laringoskopi (burundan ince bir kamerayla boğazın ve ses tellerinin incelenmesi) – bu test sırasında belirtilerinizi tetiklemek gerekebilir
• Egzersiz testi (koşu bandında yürürken nefes darlığının ortaya çıkarılması)
• Oksijen düzeyi ölçümleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizin nelerle tetiklendiğini, hangi durumlarda arttığını ve astım ilaçlarının işe yarayıp yaramadığını soracaktır. Tanı için belirtilerinizi o anda yaşamanız gerekebilir. Bu nedenle doktorunuz, belirtilerinizi ortaya çıkaracak egzersiz veya soluma yöntemi deneyebilir. Bu testler sırasında rahatsız olabilirsiniz, ancak genellikle güvenlidir.

Tedavi

VCD tedavisinin temelini, ses tellerinin nasıl gevşetileceğini öğreten solunum terapisi ve konuşma terapisi oluşturur. Tedavi, tetikleyicileri tanımayı ve nefes darlığı anında sakin kalmayı da içerir. Bu yaklaşımlarla çoğu kişide belirtiler büyük ölçüde düzelir.

Evde kişisel bakım

• Nefes darlığı hissedince ağzınızı kapatıp burundan yavaşça nefes almayı deneyin (büzük dudak solunumu)
• Omuzlarınızı gevşetme ve diyafram nefesi gibi rahatlatıcı nefes tekniklerini uygulayın
• Atak sırasında sakinleşmeye odaklanın; panik belirtileri artırabilir
• Tahriş edici maddelerden (sigara dumanı, parfüm, kimyasal buharlar) uzak durun
• Asit reflünüz varsa; yatmadan önce yemek yemeyin, baharatlı ve asitli gıdalardan kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, solunum terapisi ve konuşma terapisi önerebilir. Ayrıca altta yatan asit reflü, stres veya anksiyete gibi tetikleyiciler ilaçlarla veya psikolojik destekle tedavi edilebilir. Acil durumlarda hastanede solunumu rahatlatacak bazı tıbbi uygulamalar yapılabilir. İlacınızın adı ne olursa olsun, doktorunuz reçete etmedikçe hiçbir ilacı kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişimler çok nadirdir. Diğer tedavi yöntemlerinin yetersiz kaldığı ve belirtilerin şiddetli olduğu durumlarda, doktorunuz ses tellerini gevşetmek için enjeksiyon veya ileri girişimler önerebilir. Bu tür seçenekler ancak deneyimli bir ekiple değerlendirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

VCD ile yaşamak, belirtilerinizi tanımayı ve onlarla başa çıkmayı öğrenmek demektir. Nefes darlığının ilk belirtisinde kullandığınız nefes tekniklerini uygulayın ve sakinleşin. Yanınızda durumunuzu anlatan kısa bir not veya bilgilendirme kartı taşımanız, acil bir durumda sağlık ekiplerinin doğru yönlendirmesi için faydalı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara dumanı ve diğer hava yolu tahriş edicilerinden kaçının
• Egzersiz yapmadan önce iyi bir ısınma yapın
• Stres yönetimi teknikleri öğrenin; yoga, meditasyon veya gevşeme egzersizleri yardımcı olabilir
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Aşırı yorgunluk ve susuzluk belirtileri artırabilir, düzenli su için

Diyet ve egzersiz

Düzenli egzersiz, akciğer sağlığınız için faydalıdır. Egzersize başlarken tempoyu yavaşça artırın ve nefes darlığı hissederseniz durmayı değil, nefesinizi kontrol etmeyi deneyin. Asit reflüsünüz varsa küçük porsiyonlarla beslenin, egzersizden en az iki saat önce yemeyi bitirin. Su içmek ses tellerinin nemli kalmasına yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes alamama hissi çok korkutucu olabilir ve bu durum panik atağı tetikleyebilir. Panik de belirtileri artırabilir. Bu nedenle anksiyete ve stresle baş etme yöntemlerini öğrenmek önemlidir. Duygusal olarak zorlanıyorsanız, bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

VCD'nin tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak tetikleyicileri tanıyıp uzak durmak, düzenli nefes egzersizleri yapmak ve stresle baş etmeyi öğrenmek atakların sıklığını ve şiddetini büyük ölçüde azaltır. Altta yatan reflü veya anksiyete tedavisi de koruyucu olur.

Aşılar

Bu duruma karşı doğrudan koruyucu bir aşı yoktur. Genel sağlık için grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı önerilen aşıları yaptırmak, VCD ataklarını tetikleyebilecek enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Aşılar hakkında aile hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

VCD için rutin bir tarama testi önerilmez. Belirtileriniz olduğunda doktorunuza başvurmanız yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tekrarlayan nefes darlığı atakları, kişide sürekli kaygı ve panik bozukluğu gelişmesine neden olabilir
• Sosyal aktivitelerden ve spor yapmaktan kaçınma
• Gereksiz astım ilaçları veya acil servis ziyaretleri
• İş, okul ve günlük yaşamın olumsuz etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

VCD yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir ve akciğerlere kalıcı hasar vermez. Doğru tanı, solunum terapisi ve tetikleyicilerin kontrolü ile belirtiler çoğu zaman büyük ölçüde düzelir. Tedavi sürecinde sabırlı olmak, uzman desteğini sürdürmek önemlidir. Çoğu kişi normal bir yaşam ve spor aktivitesine dönebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.